Кіріспе
1994 жылы жазылған роман J. M. Coetzee Петербургтің шебері - 1994 жылы жазылған роман Оңтүстік Африка жазушысы J. M. Coetzee. Роман - көркем шығарма, бірақ оның басты кейіпкері орыс жазушысы Федор Достоевский. Бұл - Достоевскийдің өміріне, оның өмірбаянына және Ресей тарихына негізделген терең, күрделі шығарма. Ол 1995 жылы Irish Times International Fiction Prize сыйлығын жеңіп алды.
The Master of Petersburg is a 1994 novel by South African writer J. M. Coetzee. The novel is a work of fiction but features the Russian writer Fyodor Dostoyevsky as its protagonist. It is a deep, complex work that draws on the life of Dostoyevsky, the life of the author and the history of Russia to produce profoundly disturbing results. It won the 1995 Irish Times International Fiction Prize.
Қысқаша мазмұны
Роман Достоевскийдің Санкт-Петербургке келіп, өзінің жаңадан қайтыс болған өгей ұлы Павелнің заттарын жинап алуымен басталады. Достоевский Павел Анна Сергеевна Коленкина есімді жесір әйел мен оның кішкентай қызы Матрионаның пәтерінде тұрып жатқан кезде, оның күйеуінің жеке заттары полицияға тәркіленгенін біледі. Полиция оның күйеу баласы саяси агитатор Сергей Нечаевпен байланыста екенін білгенде, Достоевский өзін құпия полиция бақылауында табады. Петербургте қалып, өгей ұлының күнделіктерін, хаттарын және басқа да жазбаларын полициядан босатуды күтіп, Достоевский Анна Сергеевнамен қарым-қатынас жасай бастайды. Полиция оның өгей ұлының өлімін тергеуді жалғастыра берген кезде, Достоевскийге Нечаев хабарласады, ол оны Павелнің денесі табылған жерге алып барады және Достоевскийге оның өлімі артында полиция тұрғанын айтады. Достоевский Нечаев шындықты бұрмалап отыр деп күдіктеніп, полицияны өгей ұлын өлтірген деп айыптайтын саяси памфлет жазудан бас тартады және оның орнына Нечаев пен оның ізбасарлары Павелдің өліміне кінәлі деп күдіктенетін қысқаша памфлет жазады. Достоевскийдің үрейленуі Нечаевтың қаладағы студенттерді Достоевский сияқты беделді тұлғаларға қарсы қоздыру үшін оны осылай істегісі келетінін түсінуде. Университет студенттері көтеріліп, қаланы өртеп жібергенде, Достоевский отырады да, оқиғалардың қиялданған нұсқасын жаза бастайды.
Тарихи негіздер
Романның үстінде Коэтзидің өмірінен бір көрініс: 23 жасында ұлының құлап қалуы. Достоевский романның басында өзінің өгей ұлы Павелнің өлімін қабылдауға тырысып, ұқсас түрде кездеседі. Павел шынайы тұлғаға негізделгенімен, оның өлімі ойдан шығарылған. Шынайы Павел Достоевскийден ұзақ өмір сүрді. Кітаптағы Достоевскиймен көптеген әңгімелесуді бөлісетін антагонист - Нечаевтардың, нигилистік террористердің жасырын тобының шынайы өмірдегі көшбасшысы Сергей Нечаев. Романдағы кісі өлтіруді Нечаевтардың 1869 жылы жасаған нақты кісі өлтіруімен салыстыруға болады, қылмыс орны - Нечаев қолданған баспахананы қамтитын жертөле. Сол кісі өлтіру 1871-72 жылдары жарық көрген Достоевскийдің "Адамзаттың жындылары" романының негізін қалады.
Қабылдау
Романның алғашқы қабылдануы әртүрлі болды. The Independent газетінде жазған Ян Дейли бұл кітапты "күлкіліден гөрі таңғажайып" және "Коэтзидің бұрынғы шығармаларының бірден-бір соғуы жоқ" деп сипаттады. Патрик Макграт The New York Times газетінде романның "қалың және қиын, әр жолы мазалайтын роман" және "айқын оқиғалық шешімсіз" екендігі туралы қорытынды жасады.