Кіріспе
Бастапқы оқ-дәрі қаруы Отын найзасы оқ-дәрі қаруы және қазіргі атыс қаруларының түп атасы болды. Ол алғаш рет X-XII ғасырдағы Қытайда пайда болды және Цзинь-Сун соғыстары кезінде үлкен әсер етті. Бұл қарудың алғашқы түрі - жауынгерлік шайқастың басында соққы беру артықшылығын алу үшін, таяқпен қаруланған кішкентай пиротехникалық құрылғы. Оқ-дәрі жақсарған сайын жарылғыш зарядтың мөлшері ұлғайды, қалдықтар немесе гранулдары қосылды, бұл оған қазіргі заманғы жалын шашушы мен мылтықтардың әсерін берді, бірақ өте қысқа қашықтықта (шамамен ), және тек бір ғана оқ ату (кейбіреулері екі оқ атуға арналған болса да). 13 ғасырдың аяғында оттық найзалар жарылысқа төзімді болу үшін металл материалға ауысты, ал найза ұшы тек оқ-дәріге сүйену үшін тасталды. Бұл алғашқы қол жетімді оқ болды.
The fire lance was a gunpowder weapon and the ancestor of modern firearms. It first appeared in 10th–12th century China and was used to great effect during the Jin Song Wars. It began as a small pyrotechnic device attached to a polearm weapon, used to gain a shock advantage at the start of a melee. As gunpowder improved, the explosive discharge was increased, and debris or pellets added, giving it some of the effects of a combination modern flamethrower and shotgun, but with a very short range (about ), and only one shot (although some were designed for two shots). By the late 13th century, fire lance barrels had transitioned to metal material to better withstand the explosive blast, and the lance point was discarded in favor of relying solely on the gunpowder blast. These became the first hand cannons.
Дизайн
Алғашқы оттық найзалар көбінесе бамбуктан жасалған, оқта-тек пен баяу отты құрайтын, найзаға немесе басқа да таяқпен қаруланған түтікшеден тұратын. Жағылғаннан кейін оқ түтігі найзаның ұшы бағытта отты ағып шығады. Кейіннен оқ-дәріге темір шашақтар немесе қыш құмырасы сияқты оқ-дәрілер қосылды. Атыс басталғанда оқ-дәрілер отпен бірге жарылды. Металлдан жасалған оттық найзалар 13 ғасырдың ортасында пайда болды және олар найзаның өзінен тәуелсіз қолданыла бастады. Тәуелсіз металл оқпан "эруптор" деп аталып, қол пулясының басында пайда болды. Еуропада ағаш түтіктермен жасалған нұсқалар қолданылды.]]
Қытай
Оттық найзаның алғашқы дәлелі 950 жылы Қытайда пайда болды. Алайда оттық найзаларды соғыс кезінде қолдану 1132 жылға дейін айтылмаған, сол кезде Сун гарнизондары оларды Дэн қоршауында, қазіргі Анлу, Хубэйде, Цзинь әулетіне қарсы шабуыл кезінде қолданған (1115-1234). 1163 жылы өрт сөндіруші найзалар "жеке арба" деп аталатын соғыс арбаларына бекітілді. 1100-ші жылдардың аяғында оқ түтігіне фарфор сынықтары мен кішкентай темір түйіршіктер сияқты шрапнел бөлшектері қосылды. Кейде оттық найзалар найзаның ұшын мүлдем тастап, тек өздерінің атыс күштеріне ғана сүйенетін. 1232 жылы Цзинь де оттық найзаларды қолданды, бірақ қайта қолдануға болатын, тұрақты қағаздан жасалған баррельдермен. Джин тарихында бұл оттық найзалардың қашықтығы шамамен үш метр болған: 1233 жылы Джин сарбаздары монғолдарға қарсы оттық найзаларды сәтті қолданды. Пуча Гуанну 450 Джин отты найзасын бастап, монғолдардың бүкіл қосындысын жойды. Моңғол сарбаздары басқа да қару-жарақтарды жек көретін, бірақ оттық найзадан қатты қорқатын. 1259 жылы оқпанды жауып тұрған гранатаның отындық найзаға қолданылғаны туралы дерек бар. 1276 жылы оттық найзалар металл борыштарға ауысты. Сол кезде ат әскерлері оттық найзаларды да қолданған, бұл туралы Сонг Юань шайқасы туралы мәліметте айтылған. Хуолонцзинде ат әскерлері мен жаяу әскерлер қолданған көкпар отты найза да айтылған. Металлдан жасалған оттық найза 13 ғасырдың ортасынан аяғына дейін найзадан тәуелсіз қолданыла бастады. Бұл "эруптор" деп аталатын, ұшқыштық оқ атушы прото-даңқтар қолға арналған оқтардың алғашқысы болды.
In 1233, Jin soldiers used fire lances successfully against the Mongols. Pucha Guannu led 450 Jin fire lancers and routed an entire Mongol encampment. The Mongol soldiers were apparently disdainful of other Jin weapons, but greatly feared the fire lance. In 1259, a pellet wad that occluded the barrel was recorded to have been used as a fire lance projectile, making it the first recorded bullet in history. By 1276, fire lances had transitioned to metal barrels. Fire lances were also being used by cavalrymen at this point, as evidenced by the account of a Song Yuan battle in which two fire lance armed Song cavalrymen rushed a Chinese officer of Bayan of the Baarin. The Huolongjing also mentions a gourd fire lance which was used by cavalrymen as well as foot soldiers. The metal barreled fire lance began to be used independently of the lance around the mid to late 13th century. These proto cannons which fired co viative projectiles, known as 'eruptors,' were the forerunners of the hand cannon.
Кейінгі тарих
1280 жылы Таяу Шығыста отты найзалар пайда болды. 1396 жылы еуропалық рыцарлар отты найзаларды атпен қару ретінде қолданды. 15 ғасырда жапон самурайлары отты найзаларды қолданған. Еуропадағы соңғы рет оттық найзалар 1643 жылы Бристольді шабуылдау кезінде қолданылған, бірақ 1660 жылы Англия Комонвелті оларды кемелерде әлі де шығарып отырды. Оқ-өрнекке баяу және тез жану бөлімдері ауысып отырады. Олар жиі соғыс кемелеріне шығарылған және тірі қалған үлгісі Ла Тринидад Валенсераның апатынан табылған. Қайта құру әрекеті 1988 жылы сынақтан өткізілді. Сынақ кезінде "Тронк" бөлшегінің бірнеше бөлігі бір мезгілде тұтанып кетті.