Кіріспе
Қытай Халық Республикасында цензура жоқ Қытай Халық Республикасында цензураны ҚХР-дың биліктегі партиясы, Қытай Коммунистік партиясы (ҚКП) бекітеді. Бұл әлемдегі ең қатаң цензуралық режимдердің бірі. Үкімет мазмұнды негізінен саяси себептермен, мысалы саяси оппозицияны шектеу және 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар мен қырғын, Қытайдағы демократияға жақтаушы қозғалыстар, Қытайдағы ұйғырларды қудалау, Тибеттегі адам құқықтары, Фалуньгун, Гонконгтағы демократияға жақтаушы наразылықтар және COVID 19 пандемиясының аспектілері сияқты ҚКП-ға жағымсыз оқиғаларды цензуралайды. 2012 жылы Си Цзиньпин Қытай Коммунистік партиясының бас хатшысы (фактикалық ең жоғары басшы) болғаннан бері цензура "көптеп күшейтілді". Үкімет кең аудиторияға қол жеткізе алатын барлық БАҚ-ты цензуралайды. Бұған теледидар, баспасөз, радио, кино, театр, мәтіндік хабарламалар, жедел хабарламалар, бейнеойындар, әдебиет және Интернет жатады. Қытай үкіметі өз аумағындағы интернет мазмұнын бақылауға заңды құқы бар екенін және олардың цензура ережелері өз азаматтарының сөз бостандығына қатысты құқықты бұзбайтынын айтады. Мемлекеттік қызметкерлердің ішкі құжат жүйесі арқылы цензурасыз ақпаратқа қолжетімділігі бар. 2023 жылға қарай Дүниежүзілік баспасөз бостандығы индексі Қытайды Солтүстік Кореядан кейін әлемдегі баспасөз бостандығы төмен екінші ел деп санайды. 2012 жылдың тамызында OpenNet Initiative Қытайдағы интернет-цензураны саяси және қақтығыс/қауіпсіздік салаларында "барлық жерде" және әлеуметтік және интернет-құралдар салаларында "көп" деп жіктеді, бұл олар қолданатын бестің ең кеңінен қолданылатын екі жіктеуіші. Freedom House Қытайдағы баспасөзді "еркін емес" деп бағалайды, бұл ең нашар көрсеткіш. Оның айтуынша, "Қытайдағы жаңалықтарды мемлекеттік бақылау жаңалықтардың мазмұнын бақылау, журналистерге заңдық шектеулер, өзін-өзі цензуралау үшін қаржылық ынталандыру" және белсенді блогерлер жазған материалдарды "кибертен жоғалту" практикасы арқылы жүзеге асады. Басқа пікірлер бойынша, Baidu, Tencent және Alibaba сияқты Қытайдың бизнесі, әлемдегі ең ірі интернет кәсіпорындарының бірі, Қытайдың халықаралық бәсекелестерді ішкі нарықтан бөгеп тастауынан пайда көрді.
censorship in the People's Republic of China
Censorship in the People's Republic of China is mandated by the PRC's ruling party, the Chinese Communist Party (CCP). It is one of the strictest censorship regimes in the world. The government censors content for mainly political reasons, such as curtailing political opposition, and censoring events unfavorable to the CCP, such as the 1989 Tiananmen Square protests and massacre, pro democracy movements in China, the persecution of Uyghurs in China, human rights in Tibet, Falun Gong, pro democracy protests in Hong Kong, and aspects of the COVID 19 pandemic. Since Xi Jinping became the general secretary of the Chinese Communist Party (de facto paramount leader) in 2012, censorship has been "significantly stepped up". The government has censorship over all media capable of reaching a wide audience. This includes television, print media, radio, film, theater, text messaging, instant messaging, video games, literature, and the internet. The Chinese government asserts that it has the legal right to control the Internet's content within their territory and that their censorship rules do not infringe on their citizens' right to free speech. Government officials have access to uncensored information via an internal document system. as of 2023, the World Press Freedom Index ranks China as the country with the second least press freedom in the world after North Korea. In August 2012, the OpenNet Initiative classified Internet censorship in China as "pervasive" in the political and conflict/security areas and "substantial" in the social and Internet tools areas, the two most extensive classifications of the five they use. Freedom House ranks the Chinese press as "not free", the worst possible ranking, saying that "state control over the news media in China is achieved through a complex combination of party monitoring of news content, legal restrictions on journalists, and financial incentives for self censorship," and an increasing practice of "cyber disappearance" of material written by or about activist bloggers. Other views suggest that Chinese businesses such as Baidu, Tencent and Alibaba, some of the world's largest internet enterprises, have benefited from the way China blocked international rivals from the domestic market.
Өмірбаян
Республикалық Қытай кезеңінде Қытайда цензураның ең алғашқы белгілі мысалы 1941 жылы болды, ол кезде Джон Гунтердің "Азия ішінде" кітабының екінші томын Ұлттық үкімет тыйым салды. 1942-1943 жылдардағы АҚШ долларындағы облигациялардың арамжалағынан кейін, ұлтшыл көшбасшы Чан Кай Шек қаржы министрі Х. Х. Кунгқа қатысты жемқорлық туралы айыптауларды жариялаудан газеттерді тоқтатты, ол да Чанның неке арқылы туыстарының бірі. "Репортерлер шекарасыз" ұйымының "Жаңалықтар мен цензураның 60 жылы" баяндамасына сәйкес, 1949 жылы Қытай Компартиясы Қытайды басып алған кезде, пікірлер мен жеке меншік БАҚ-тың әртүрлілігі жойылып, редакциялық еркіндіктің толық жойылуына әкелді. Қытайдың ресми баспасөз қызметі ККП-ның "аузы мен тілі" және "көздері мен құлақтары" болып табылады. Қытай Халық Республикасы 1978 жылы "Экономикалық реформа" саясатын қабылдады, ол Қытайдың экономикалық құрылымын жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға айналдырды. Экономиканы ынталандыру үшін Қытай үкіметі бұқаралық ақпарат құралдарына деген бақылауын жеңілдетті, бұл бұқаралық ақпарат құралдарының коммерциялануын, пайдасын және өсуін арттырды. 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылық Қытайда цензураның бұрылыс нүктесі болды, әсіресе олар 1989 жылы 4 маусымда әскери жағдай жариялағаннан кейін күшпен басылды. Нақтылаулар мен соңынан болған қырғыннан кейін жаңалықтарды цензуралау күшейтілді, өйткені үкімет өкілдері еркін БАҚ-ты "қақтығысты" көтермелеуші және режимге қауіп төндіретін деп санайды. "Қытай Халық Республикасының компьютерлік ақпараттың халықаралық желілерін басқарудың уақытша ережелерін іске асыру ережесіне" сәйкес (中华人民共和国计算机信息网络国际联网管理暂行规定) Қытай үкіметі VPN-ді интернет-цензураны айналып өту және Қытай материгінде бұғатталған веб-сайттарды ашу үшін қолдамайды. Бұл саяси цензураны, сондай-ақ әдепсіз және қоғамдық моральға зиян деп саналатын мазмұнды цензуралауды қамтиды, бірақ соңғы негіздеме саяси тақырыптарды цензуралау құралы ретінде де қолданылуы мүмкін. Алайда, цензураның нақтылы негіздемесі мен логикасы мемлекет тарапынан жарияланбайды; Қытайдан тыс ғалымдар оның мақсаты туралы екі жалпы көзқарасты қабылдауға бейім: бірінші, цензура негізінен партиялық мемлекетті рұқсатсыз сынға алады; және / немесе екінші, цензура негізінен ұжымдық іс-әрекетті ұйымдастыруға ықпал ететін сезімнің көрінісін (партиялық мемлекетті сынға алса да, алмаса да) мақсат етеді. 2013 жылы Гэри Кинг, Дженнифер Пэн және Маргарет Э. Робертс түрлі қытайлық әлеуметтік желілердегі жазбалардың ірі үлгісін негізге ала отырып, зерттеу жариялады. Олар цензураның негізгі мақсаты - үкіметті сынға алуды болдырмау емес, ұжымдық әрекет ету мүмкіндігін жою деп түсіндірді. Қолданыстағы жазбалардың автоматтандырылған үлгісін алу арқылы авторлар уақыт өте келе өшірілгендерді талдауға мүмкіндік алды. Тек интернет-ресурстардан ғана алынған кезде King et al. "Осыған қарамастан, біз қытайлықтардың өз үкіметтері мен басшыларына қатаң сын жазғанда, олардың жазбалары цензураға ұшырауының ықтималдығы артпайтынын байқадық. Біз цензураның мақсаты қоғамдық қозғалыстар күтіліп жатқанда немесе белгілі болған кезде әлеуметтік байланыстарды қысқарту арқылы ұжымдық әрекеттердің ықтималдығын азайту екенін анықтадық". King және басқалар жүргізген қосымша эксперименттер. (2014) әлеуметтік медианы цензуралау механизмдерін көрсетті және қайта жасады. Авторлар мәтінді онлайн жариялау үшін әлеуметтік медиа аккаунттарын құрып, өшірілгенді және өшірілмегенді қадағалап отырады, сонымен қатар жеке корпорациялар үкіметтік ережелерге сәйкес келетін әлеуметтік медиа цензура бағдарламалық жасақтамасын алады. Патша мен оның әскері. "Олардың жұмысы мемлекетті, оның басшыларын және олардың саясатын сынға алу жарияланады, ал ұжымдық әрекетке мүмкіндік беретін нақты оқиғалар туралы жазбалар цензураға ұшырайды" деген жаңа болжамға қатаң қолдау көрсетеді. Алайда 2019 жылы Димитар Георгиев пен Эдмунд Малески King, Pan & Roberts (2013) жинаған деректерді талдауды жариялады. Олардың пікірінше, үлгіде мемлекет бастаған консультациялық кампаниялар арқылы жиналған сыншыл посттар бар, онда Қытай үкіметі белгілі бір ұсыныстар, заңдар мен ережелерге қатысты қоғамдық пікірлерді арнайы сұрады. Георгиев пен Малески кейіннен осындай сынға төтеп беруді бақылауда, Кинг, Пан және Робертс (2013) -тің "күшті" тезисі - бұл мемлекеттік сын емес, ұжымдық іс-қимыл әлеуетінің цензураның негізгі ...
Партиялық және мемлекеттік органдар
Қытайдың ККП және мемлекеттік органдарының әртүрлі органдары цензураға әртүрлі деңгейде жауапты. Қытай Компартиясының Жарнама бөлімі цензурада маңызды рөл атқарады. Ол жалпыұлттық БАҚ-қа редакциялық нұсқаулар шығарады, олар белгілі бір жолмен қамтылуы тиіс немесе қамтылуы мүмкін емес тақырыптарды белгілейді. Сонымен қатар, Қытайдың киберкеңістікті басқару басқармасы, партияның тағы бір органы, Интернетке негізделген БАҚ-ты және сөздерді бақылайды және цензуралайды, және онлайн платформаларға бағыт-бағдарлар шығарады, олар сөздерді бақылаудың басымдықтарын сипаттайды. 2018 жылы бірқатар агенттіктер БАҚ-ты ҚКП-ның бақылауын күшейту мақсатында қайта ұйымдастырылды. Баспасөз және жарияланымдардың бас басқармасының (бұрынғы Баспасөз, радио, кино және теледидар баспаларының мемлекеттік басқармасы) барлық мазмұнды шығарушыларды, оның ішінде баспа, аудио және онлайн форматтағы барлық мазмұнды лицензиялау мен цензуралауды жүзеге асыратын міндеттерінің көпшілігі Мемлекеттік кеңестің өкілеттігімен жаңа Ұлттық радио және теледидар басқармасына берілді.
Жеке кәсіпорындар
Жалпыға ортақ ақпарат құралдары саяси мазмұнның партиялық бағыт-бағдардан тыс болуын қамтамасыз ету үшін өз бақылаушыларын қолданады. Басқа компаниялар цензураны тәуелсіз фирмаларға тапсыруы мүмкін. Қытайдағы ең танымал микроблогерлік платформа - Сина Вейбода ішкі цензура бөлімі бар, ол мемлекеттік органдардың талаптарына сәйкес өз нұсқауларын шығарады және мазмұнды бақылау үшін өз цензурасын қолданады. Журналистерді қорғау комитеті 2011-2014 жылдар аралығында Weibo-ның цензура бөліміне қатысты деп мәлімдеген құжаттарын жариялады, онда әдістеме егжей-тегжейлі баяндалған: "Sina-ның компьютерлік жүйесі саяси мағынада қолайсыз мазмұнды анықтау үшін жасалған алгоритмді қолдана отырып, әрбір постты сканерлейді. Бұл әдіс басқа веб-сайттар үшін King, Pan & Roberts (2014) құжаттаған әдістермен сәйкес келеді. Қытай билігі Weibo-ға ескерту жасап, кейбір веб-сайттардың функцияларын шектеуді талап етті. Қытайдағы кейбір фактілерді тексеру веб-сайттарының операторлары үгіт-насихаттың жалған екендігін дәлелдеу үшін өзін-өзі цензуралауды мойындайды.
Тақырыбы мен күн тәртібі
Қытайдағы цензураның тақырыбы өте көп. Мұндай цензураның себептері әр түрлі: біреулерін Қытай үкіметі тікелей айтып тұрса, басқаларын ел ішіндегі және сыртындағы бақылаушылар болжап отыр.
Тарихи
Қытай үкіметі Қытай тарихы туралы материалдарды жасау мен таратуды реттейді. "Тарихи нигилизмге" қарсы күреске ерекше көңіл бөлінген. ҚКК-нің тарихи зерттеу органы, Орталық Комитеттің партия тарихы зерттеу кеңсесі тарихи нигилизмді "қазіргі Қытай революциясының, ҚКК және қарулы күштердің тарихын қазіргі наративтерді қайта бағалау деген сылтаумен бұрмалауға тырысу" деп анықтады, сондықтан мұндай нигилизмге қарсы тұру "ККК басшылығы мен социализмнің қауіпсіздігі үшін маңызды саяси күрес түрі". Іс жүзінде бұл термин тарихи оқиғаларға қатысты ресми көзқарастарға қарсы келетін кез келген баяндамаларға қолданылады. Си Цзиньпиннің басшылығымен үкімет тарихтың ресми суреттеріне қайшы келетін цифрланған мұрағаттық құжаттарды цензуралауды бастады. Бұған мысал ретінде Мәдениет төңкерісі туралы тарихи жазбаларды цензуралауды қарастырамыз. Қытай үкіметі Мәдениет төңкерісін ресми түрде айыптап отырса да, ол Қытай азаматтарына қарапайым адамдар бастан кешкен азап пен қатыгездік туралы егжей-тегжейлі тарихты ұсынуға рұқсат бермейді. 2021 жылы Қытайдың Киберкеңістік басқармасы Қытай тарихы туралы "тарихи нигилистер" және "заңсыз" пікірлер туралы хабарлау үшін жедел желі ашты. Егер интернет қолданушылары Қытайдың басшылығын, саясатын және тарихын сынға алған мақалалар жарияласа, оларға түрме жазасы мен басқа да жазалар қолданылады.
Саяси
Қытайда цензура - бұл ҚКП-ның билігін сақтау құралы. Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес мемлекеттік құпияларды жариялауға қатысты заңдардың анық емес екенін пайдаланып, қарсы пікірлерді цензураға алуы мүмкін дейді. Қытайдың Пропаганда департаменті ірі БАҚ-тарға қандай мазмұнның саяси тұрғыдан қолайлы екендігі туралы нұсқаулар береді. ҚХР Тибет пен Тайваньдағы тәуелсіздік қозғалысына, Фалуньгун діни қозғалысына, демократияға, 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылық пен қырғынға, маоизмге, сыбайлас жемқорлыққа, полиция қатыгездігіне, анархизмге, уәде-шартқа, байлықтың теңсіздігіне және азық-түлік қауіпсіздігіне қатысты кейбір мазмұндарға тыйым салады. Пекин Олимпиадасына дейін үкімет жергілікті БАҚ-қа Ойындар кезінде хабарлау бойынша нұсқаулар шығарды: Ойындарға тікелей қатысы жоқ саяси мәселелер назардан тыс қалдырылуы керек, ал Тибет тәуелсіздігі мен Шығыс Түркістан тәуелсіздік қозғалысы сияқты тақырыптар, сондай-ақ "орындық судың қатерлі ісігі" сияқты азық-түлік қауіпсіздігі мәселелері туралы хабарланбауы керек. Алайда үкімет мұндай тізім жоқ деп мәлімдейді. 2008 жылы қыркүйек айында Қытайдағы сүт туралы даулы жағдай орын алған кезде, Қытай үкіметі бұқаралық ақпарат құралдарының олардың кемелді ойынға деген құмарлықтары ластанған нәресте сүтін кейінге қалдыруды болдырмауға ықпал еткен деген болжамдарын жоққа шығарды. Бұл сәбилердің өлімін және бүйрек зақымдануын туғызды. 2009 жылдың 13 ақпанында Бас баспасөз және баспа басқармасының бас директорының орынбасары Ли Донгдонг жаңалықтар мен журналистік қызмет саласындағы мамандардың қадағалауын және басқаруын күшейту үшін бірқатар ережелер мен ережелерді енгізу туралы мәлімдеді. Бұл ережеге "әдепсіз кәсіби мінез-құлықпен айналысатын адамдардың толық дерекқоры" кіреді, олар жаңалықтар мен редакциялық жұмыстарға қатыса алмайды. Бұл бақылаулар "жалған жаңалықтарды тоқтату" үшін жасалғанына қарамастан, оны "China Youth Daily" газетінің редакторы Ли Датоң сынға алды. Ли Датоң: "Жалған ақпараттар мен журналистердің проблемасы бар, бірақ оны шешудің көптеген жолдары бар". Reuters агенттігі Қытай Компартиясының үгіт-насихат бөлімі газеттер мен басқа да ақпарат құралдарының не туралы хабарлағанын бақылап отыратынын, алайда экономикалық дағдарыс пен 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтардың 20 жылдығына байланысты үкімет толғандырмаушылыққа алаңдайтынын айтты. 2011 жылдың қаңтар айында Боксонның мәліметінше, Политбюроның үгіт-насихат бөлімінің мүшесі Ли Чанчунь қытайлық БАҚ-қа жер бағасы, саяси реформалар және ірі апаттар мен оқиғалар сияқты мәселелерге қатысты әлеуметтік шиеленісті азайтуды және ақпараттың ККП-ны теріс көрсетуін қамтамасыз етуді тапсырған. ККП БАҚ "партия мен үкімет сынның нысанасы немесе шоғырына айналмауы керектігін" ескертті, сондай-ақ саяси реформалар туралы кез келген сөз үкіметке жағымды түрде айтылуы керек. 2007 жылдың сәуірінде Жишан мақаласы ісі бойынша Шанси провинциясындағы Жишан округінің үш лауазымды адамы (Нан Хуиронг, Ксю Цзицзин және Ян Циню) жергілікті мемлекеттік органдарға таратылған хатта округтік ККП хатшысы Ли Руншанды сынға алды. Олар он күннен кейін тұтқындалып, содан кейін бес жүзден астам жергілікті билік өкілдері қатысқан "халық алдындағы ескерту кездесуіне" қолдарына шынжырлар тағылып келді.
Моральдық
Қытай үкіметі Қытайдың моральдық және мәдени нормаларына қайшы келетін немесе мемлекет ресми мемлекеттік нанымдарға қайшы келетін кез келген мазмұнды цензуралайды. Моральдық негізде цензураға ұшыраған мазмұнға Қытайда порнография, әсіресе экстремалды порнография; фильмдердегі зорлық-зомбылық; "төмен мәдениет" және "мәдени проблемалы" қойылымдар, мысалы, хип-хоп немесе көрнекті татуировкалы суретшілер және ЛГБТК теледидардағы мазмұн кіреді. 1949 жылы Халық Республикасы құрылғаннан бері порнография заңсыз болып келеді және цензураның басты нысанасы болып табылады, бірақ ол ел ішінде әлі де қолжетімді. Қытайлық БАҚ-тар провинциялық билік органдары арнайы жалдаған цензурашылар туралы хабарлаған. Олар лицензиясыз саудагерлерден тартып алынған порнографиялық фильмдерді қарастырады. 2018 жылы Mango TV Ирландияның Eurovision әнін екі адамның қол ұстасып бірге билегенін бейнелегендіктен, әлемдік дау туындады. Сол жылы Швейцарияның ертеректе өткен концерті кезінде желбіреткен ЛГБТ туы да бұзылып кетті. Кейіннен Еуропалық хабар тарату одағы "Mango TV" компаниясының ана компаниясы "Hunan Broadcasting System" компаниясымен қарым-қатынасын тоқтатып, Қытайда "Евровидение" ән байқауын одан әрі эфирге шығаруды болдырмады. Ал 2018 жылы Албанияның концерті де цензураға алынып тасталды. 2021 жылы Ұлттық радио және теледидар басқармасы өзінің ережелеріне "сисий ерлер мен басқа да аномальды эстетикаға" тыйым салуды қосты, бұл "нианг пао" деген қорлаушы терминді пайдалану.
Мәдениет
Қытай елінің мәдениетін қорғау үшін цензураны қолдануды тарихи түрде ұстанады. 1970-ші жылдардағы Мәдени революция кезінде шетелдік әдебиет пен өнер түрлері, діни шығармалар мен рәміздер, тіпті ежелгі қытай мәдениетінің бұйымдары "реакциялық" деп танылды және Қызыл гвардияшылар тарапынан жойылу нысанасына айналды. Сонымен қатар, интернеттегі шетелдік телешоулар мен фильмдер де цензураның нысанасына айналады. 2017 жылдың шілдесінде Қытайдағы ең танымал бейне сайттарының бірі Bilibili америкалық және британдық телешоулардың көпшілігін және "америкалық драма" сияқты барлық шетелдік санаттарды алып тастады. Қытай қоғамына сыртқы ықпалды шектеу үшін билік 2017 жылдың басынан бастап Қытайда шетелдік авторлар жазған балалар кітаптарын шығаруды шектей бастады, бұл кітаптардың санын жылына мыңдағаннан жүздегенге дейін қысқартты. Ер актерлердің құлақшалары мен аттас құйрықтары бүлікшіл және мәдениетке қарсы деген түсінікке байланысты бүктелген.
Діни
Қытай Конституциясы азаматтарға сөз бостандығы сияқты дін бостандығына кепілдік береді. Алайда іс жүзінде діни іс-әрекет пен сөйлеуге қатысты қатаң ережелер бар. Бес мемлекеттік дін ресми түрде танылған: буддизм, католицизм, даосизм, ислам және протестантизм; бұлардан тыс сенімдер заңсыз, бірақ кейбіреулеріне әртүрлі дәрежеде төзімділік танылады. Мысалы, соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі шетелдіктер үшін аз сандағы ғибадат орындарын ұстауға рұқсат етілген, бірақ барлық шетелдіктер сияқты қытай азаматтарына уағыз айту немесе прозелитизм жасауға тыйым салынған. Шетелдіктер прозелитизммен ұсталып, елден айдалды. Қытайда Фалуньгунға қарсы іс-қимыл жүргізілуде, сондай-ақ, бұл топқа қатысты барлық діни мәтіндер, басылымдар мен веб-сайттарға тыйым салынды, сондай-ақ, оның ізбасарларын түрмеге қамау немесе азаптау туралы ақпарат таратылды. Қытайда христиандық Киелі кітаптарды басып шығаруға рұқсат етіледі, бірақ олардың саны шектеулі және бір ғана баспаханада. Олардың сатылуы ресми түрде санкцияланған шіркеулерге ғана, ал онлайн сату кем дегенде 2018 жылдың сәуірінен бастап шектелген. Қытай үкіметі шіркеулерге заңсыз түрде Киелі кітаптар сақтағаны үшін айыппұл төледі. Басқа да христиан әдебиеттеріне де шектеу қойылады; 2016 жылдың қаңтар айында бес адам "ресми тыйым салынған христиандық бағыштамаларды сатып алып, сатты" деп тұтқындалды. Олар 3 жылдан 7 жылға дейін түрмеде отырды. Сонымен қатар, кантон тіліндегі әлеуметтік желілер арқылы христиандық Киелі кітаптар мен басқа да христиандық материалдарды таратуға тыйым салынды. Қытай үкіметі оларға көмек көрсетіп, талаптарын орындады, өйткені ұйғырлардан айырмашылығы, хуйлердің сепаратистік қозғалысы жоқ. 1993 жылы Сычуаньда басылып шыққан миды ашудың жинағы ұқсас әсерлерге әкелді, ал кітаптың үш редакторы 25 жылға сотталды. Кітапқа қарсы наразылық акцияларында мүлікті бұзып, зорлық-зомбылық жасаған мұсылман хуй наразыларын Қытай үкіметі жазасыз қалдырды, ал ұйғыр наразыларын түрмеге қамап қойды. 2007 жылы қытай күнтізбесінде "Шошқа жылы" басталып, "этностық азшылықтармен қақтығыстардан аулақ болу үшін" CCTV камераларында шошқаларды бейнелеуге тыйым салынды. Бұл Қытайдың 20 миллион мұсылманы (оларға шошқа "таза емес" деп саналады) туралы айтылады. 2015 жылы Шарли Эбдода болған атысқа жауап ретінде, Қытайдың мемлекеттік БАҚ-тары Шарли Эбдоның Мұхаммедті қорлайтын карикатураларды жариялағаны үшін шабуыл жасады. Мемлекеттік Синьхуа ақпарат агенттігі сөз бостандығын шектеуді жақтады, ал ККП-ға тиесілі Global Times таблоиды шабуыл Батыс колониализмі деп сипаттаған "аза" деп атады, Шарли Эбдоны өркениеттер қақтығысына итермелеуге тырысып жатыр деп айыптады.
Экономикалық
Соңғы жылдары Қытайда цензура тек саяси протекционизм үшін ғана емес, сонымен қатар экономикалық протекционизм үшін де қолданылады деп айыпталды. Сол сияқты, Қытайды да қытайлық бәсекелес Baidu-да бар "жаман" мазмұн үшін Google-ға шабуыл жасауда қос стандартты қолдануда айыптап отыр. Аватар фильмінің 2D нұсқасы да елдегі экрандардан алынып тасталды; хабарланғандай, ол тым көп ақша жинап, отандық фильмдердің нарықтық үлесін басып алды. Сонымен қатар, шетелдік фильмдерге ресми тыйым салу Қытай азаматтарына әсер етпейді; мұндай фильмдерді авторлық құқықтарды бұзатын форматта оңай сатып алуға болады, бұл қытайлықтарға мұндай фильмдерді қарауға мүмкіндік береді, ал олардың ақшалары отандық экономикада сақталады. 2007 жылдың ақпан айында Қытаймен сауда жасаудың қауіптері туралы мақала жариялағаннан кейін, француз ұйымы Observatoire International des Crises веб-сайтына ҚХР-да тыйым салынды. Елдегі кедейлік туралы пікірлер үнемі цензураға ұшырайды.
Географиялық
Қытайда жекеменшік географиялық деректерді (мысалы, картаны) рұқсатсыз зерттеу және жариялау заңсыз, ал географиялық координаттар үкімет бекіткен координаттар жүйесімен жасырылады.
Денсаулық
2019 жылдың желтоқсан айының соңында Гонконг бұқаралық ақпарат құралдары Қытайдың Ухань қаласында анықталған емес пневмонияның бірнеше жағдайлары туралы хабарлай бастады. Сонымен қатар, Қытайдың негізгі ақпарат құралдарында жаңа анықталған пневмония туралы ешқандай хабарлар болған жоқ. Желтоқсанның соңында әлеуметтік желілер вирустың алдын ала ескертуімен байланысты мазмұнды цензуралау үшін ресми қысымға ұшырады. Желтоқсан айының соңында қытайлық тікелей эфирлік платформа YY (YY 直播) белгілі бір кілт сөздерді қамтитын мазмұнды цензуралай бастады, мысалы, "Белгісіз Ухан пневмониясы (不明武汉肺炎) " және "Ухандағы SARS індеті (爆发SARS疫情) ". 2020 жылдың 3 қаңтарында оған Учан ауданындағы Чжуннань жолы полиция бөлімшесі ескерту жасады. Ли Вэньляң 7 ақпанда COVID-19-дан қайтыс болды, бұл қытай қоғамында сенсация тудырды. WeChat-та Ли Вэньлянның аты атау 9 ақпаннан бастап тыйым салынды. Сонымен қатар, пандемияға қарсы күрестегі үкіметтің саясатын сынға алған тақырыптар цензураға ұшыраған. Ғалымдар Лотос Руан, Джеффри Ноккел және Масаши Крит Нишихата вирустың таралуынан кейін үкімет қызметкерлері халықтың үрейін азайту үшін вирус туралы ақпарат таратуды шектегенін атап өтті.
Газеттер
ҚХР-да тіл мәселесі өте күрделі. Бірақ, дәл сол сияқты, жалған немесе шынайы емес мақтау мен құлшылық Қытайда мұқият тексеруге ұшырауы керек. 1960 жылдан бастап газеттерде бірнеше мақалалар сынға алынып, цензураға ұшырады. Қытай үкіметі өзінің билігін әлсіретудің кез келген мүмкіндігін болдырмау үшін дәстүрлі және қазіргі заманғы БАҚ-ты қатаң бақылауда ұстайды. 1989 жылы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылық акцияларының және қазалардың жиырма жылдығына орай, Қытайдың бұқаралық ақпарат құралдары билік тарапынан үлкен қысымға ұшырады. Минг Пао ККП-ның үгіт-насихат бөлімінің осыған дейін елестетілмеген қысыммен байланысты кез келген мазмұнды тексеруге тырысқанын хабарлады. Журнал 2008 жылы ресми түрде алаңдаушылық туғызған, бірақ қасақана жасалған сынақ екені дәлелденбеген екі оқиға туралы хабарлады: Beijing News 4 маусымда ауруханаға жеткізілген жарақаттанған адамның суретін жариялады және Southern Metropolis Daily Гуандун провинциясындағы ерекше ауа райы туралы "4 маусымдағы дауыл" деген тақырыппен хабарлады, бұл екі журнал да абайсыздыққа байланысты деп мәлімдеді. Сондықтан кейбір газеттер редакторларына осы сезімтал кезеңде "6" және "4" деген сандарды қолданудан бас тартуды тапсырды. Сонымен қатар, аталмыш сандарды жарнама бөлімінде мақұлдамауы мүмкін. 2014 жылдың қыркүйегінде Қытайда 30 журналист пен 74 интернет қолданушы тұтқындалған; Қытайда "44 журналист тұтқындалған, бұл басқа елдерге қарағанда көп". Сондай-ақ, ҚКП-да "Халық күнделігі" газетіне және басқа да журналдарға мақалалар жазу үшін жазушылар ұжымы жиі жұмыс істейді. Бұл командалар көбінесе Орталық үгіт-насихат бөліміне, Орталық ұйымдастыру бөліміне және Саяси және заңнамалық істер комитетіне жұмыс істейді.
Теледидар
ViuTV-дан Қытайдың материктегі шет ел және Гонконг жаңалықтары. CNN International, BBC World Service және Bloomberg Television кейде даулы сегменттер кезінде "қаралықтан" алынып, цензураға ұшырайды. CNN телеарнасының хабарлауынша, олардың сигналы Қытайдың бақылауындағы спутник арқылы өтеді. Қытай билігі кез келген уақытта CNN-тің сегменттерін осылай цензуралай алады. CNN хабарларын бүкіл Қытайда көруге болмайды, тек кейбір дипломатиялық ғимараттарда, қонақ үйлерде және пәтерлерде ғана болады. Қараңғылықта қалған көптеген мақалалар 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылық пен қырғынға, 2008 жылғы Тибет шұғылдануына және Пекин Олимпиадасына қатысты жағымсыз оқиғаларға сілтеме жасады. South Park-тың "Банда Қытайда" эпизодындағы цензураға қарсы ұстанымы, сондай-ақ Далай-лама мен Винни-Пухтың пайда болуынан кейін South Park-қа ҚХР-да эпизодтың эфирге шығуына толық тыйым салынды. Бейжіңдегі жазғы Олимпиада ойындары кезінде Қытайдың барлық телеарналарына тікелей эфирді 10 секундқа кешіктіруді бұйырды. Бұл саясат цензураға Тибет бостандығына қарсы демонстрация жасаған немесе басқа да саяси наразылық акциялары болған жағдайда, оларға жауап беруге уақыт беру үшін жасалды. 2009 жылдың қаңтар айында АҚШ президенті Барак Обаманың инаугурациясын теледидар арқылы хабарлаған кезде, мемлекеттік басқарудағы Қытай орталық теледидары Обаманың "бұрынғы ұрпақ фашизм мен коммунизмге қалай қарсы шыққаны" туралы айтқан сөзін кенеттен тоқтатты. Шетелдік анимация да отандық анимациялық өндірісті қорғау үшін ең үздік уақытты (5-ден 8-ге дейін) көруге тыйым салынады. 2020 жылдың қыркүйегінде Қытай Мәдениет және туризм министрлігі мәдени, тарихи және саяси тақырыптарды зерттейтін ток-шоулар мен кезеңдік драмалар сияқты теледидарлық медианың "мазмұнын тексеруді және жергілікті қадағалауды күшейту" туралы мәлімдеді. 2019 жылы ол "Яньси сарайының оқиғасы" секілді әлеуметтік құндылықтарды насихаттамаған қытайлық тарихи драмаларды цензуралауды бастады.
Фильм
Қытайда БАҚ арқылы таратылатын және базарларда сатылатын әр түрлі шетелдік фильмдер көп. Қытайда кинофильмдерді бағалау жүйесі жоқ, сондықтан кинофильмдерді барлық көрермендер көруге рұқсат алу үшін қытайлық цензуралар оларды жарамды деп санауы керек. Шетелдік фильмдер үшін бұл кейде қытай кинотеатрларында мұндай фильмдер көрсетілместен бұрын, даулы кадрларды кесу керек дегенді білдіреді. Мысал ретінде "Казино Рояль" фильміндегі "Қараип теңізінің қарақшылары: Әлемнің соңы" фильмінде "қытайларды қорлап, қорлайтын" Чоу Юн майы бар кадрларды алып тастауды қарастырамыз. 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындары алдында ҚХР әкімшілігі "жалған рухтар мен зұлым арбалар, жындылар, жын-перілер және басқа да адамгершілікке жат бейнелер" аудиовизуалды мазмұнға тыйым салынғанын жариялады. Қытайдағы 12 мың кинотеатрдың ашылуы кино түсірушілерді, әсіресе "Кунг-фу панда 3" секілді фильмдер түсірушілерді қытайлық цензурамен кеңесу мен ынтымақтастыққа талпындырады. Қытайлық серіктесті алу, Kung Fu Panda 3 жағдайындағыдай, квотаны айналып өтуі мүмкін. Осыған қарамастан, халықаралық деңгейде шығарылған барлық шетелдік фильмдер қытай және ағылшын тілдеріндегі нұсқаларында жалған DVD саудасы арқылы еркін қол жетімді. Мысалы, "Отставшие" фильмінің көрсетіліміне рұқсат берілмеген, өйткені онда Тайваньға қарсы ядролық қару қолдану туралы айтылған. Сонымен қатар, "Бейірім менің күйеуіммен", "Броукбек тау" және "Гейшаның естеліктері" сияқты жыныстық тақырыптарға арналған фильмдерге тыйым салынды. Warner Brothers компаниясы "Қараңғы салт атты" фильмін ешқашан цензураға жібермеген, себебі фильмде Гонконг әншісінің бейнесі болғандықтан, оның жыныстық сипаттағы суреттері интернетке тараған. Қытай азаматтарының фильмдері үкіметтік келісімсіз шетелдік кинофестивальдерге ұсынылмайды. 2012 жылдың 16 желтоқсанында "V for Vendetta" фильмі CCTV 6 телеарнасында монтаждалмаған түрде көрсетілді, бұл Қытайда цензура жеңілдетіліп жатыр деген үміт тудырды. Алайда 2014 жылдың тамызында үкіметтік қызметкерлер Қытайдың тәуелсіз киносыматкерлерінің соңғы туындыларын көрсету үшін жыл сайын өткізілетін Бейжің тәуелсіз кинофестивалінің жабылуына себепші болды. Ұйымдастырушылар фестивальдің үкіметке сын айту үшін пайдаланылатынына алаңдайтынын түсінді. Голливуд продюсерлері әдетте Қытай үкіметінің цензура талаптарын орындауға тырысады. Бұл елдің шектелген және табысты кино нарығына кіру үшін, 2016 жылы әлемдегі екінші ең үлкен кассалық кеңсесі бар. Бұл қытай кейіпкерлерінің кинодағы симпатиялық бейнелеуіне басымдық беруді қамтиды, мысалы, "Қызыл таң" фильміндегі зұлымдарды қытайлықтардан Солтүстік Кореяға ауыстыру. Нәтижесінде, ресми және лицензиясыз кітаптардың арақатынасы 40:60 деп айтылады. ZonaEuropa басылымының хабарлауынша, Қытайда 4000-нан астам баспахана бар. ҚКП-ның қолдауынан айырылған немесе рұқсат етілмеген әдебиеттерді тыйым салу жалғасуда, бірақ сыншылар бұл жекелеген атауларға назар аудару кітап сатуды арттыруға көмектеседі деп мәлімдейді. Гонконгта баспаға шығару Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік туралы заңы қабылданғанға дейін цензурасыз болды. New Century Press сияқты баспалар Қытайдың билік өкілдері туралы кітаптар мен Қытай тарихының тыйым салынған эпизодтарын еркін жариялады. Тыйым салынған материалдар, соның ішінде импортталған материалдар, мысалы, Нью-Йорк қаласының "Мирр Букс" баспасы шығарған материалдар, "Халық коммунасының кітап дүкені" сияқты кітап дүкендерінде сатылды.
Музыка
Америкалық Guns N' Roses рок тобының Chinese Democracy альбомына Қытайда тыйым салынды, себебі оның атау жолдарының бірінде үкіметке сын айтылып, қазіргі уақытта қуғын-сүргінге ұшыраған Фалуньгун рухани қозғалысына сілтеме жасалды. Үкімет мемлекеттік газет арқылы "Кытайға қарай найзасын бұратынын" мәлімдеді. Сондай-ақ, британдық Japan рок тобының "Коммунистік Қытай" атты әнін де тыйым салды. Австралиялық поп-күйші Кайли Миноугтың X альбомы EMI Records компаниясы шығарған 10 тректі альбом болып шықты. Албомның үш трекін Қытай Халық Республикасында қатаң цензураға байланысты тыйым салды. "Nu di ty", "Speakerphone" және "Like a Drug" жолдарын алып тастады. Қытайда тарихи түрде Тибет тәуелсіздігін қолдайтын немесе Далай-ламамен қарым-қатынаста болатын музыкалық топтарға тыйым салынған. Мысалы, Oasis тобының әншісі Ноэль Галлахердің қозғалысқа көмек көрсету үшін концертте өнер көрсеткені үшін концерттері тоқтатылды.
Интернет
Қытайдың интернет-цензурасын көптеген адамдар әлемдегі ең кең таралған және күрделі деп санайды. Сайттар мен мақалаларды бұғаттау жүйесі "Қытайдың Ұлы өрт қабырғасы" деп аталады. 2002 жылы Гарвардта жүргізілген зерттеуге сәйкес, ел ішінде кем дегенде 18 000 веб-сайттар бұғатталған және олардың саны үнемі өсіп келеді деп есептеледі. 2021 жылы жарияланған үлкен масштабтағы зерттеу 311 000-нан астам домендік атаулардың бұғатталғанын көрсетті. Оның 41000-ы кездейсоқ тосқауылға ұшырады. Тыйым салынған сайттарға YouTube (2009 жылдың наурызынан бастап), Facebook (2009 жылдың шілдесінен бастап), Google қызметтер (соның ішінде Search, Google+, Maps, Docs, Drive, Sites және Picasa), Twitter, Instagram, Dropbox, Foursquare және Flickr кіреді. Google Қытайда өзінің іздеу жүйесінің цензуралық нұсқасын іске қосуды жоспарлап отырды, ол адам құқықтары, демократия, дін және бейбіт наразылық туралы ақпаратты бұғаттады, бірақ ол тоқтатылды. Кейбір іздеу жүйелері терминдері де бұғатталған. Журналистердің пікірінше, Қытайдың шетелдік веб-сайттарды интернетпен цензуралауы Қытайдың өз электронды сауда саласына сүйенуге мәжбүрлеудің құралы болуы мүмкін, осылайша олар өз экономикасын оқшаулайды. 2011 жылы Google+ сияқты көптеген Google қызметтерінің Қытайдағы пайдаланушылары әрқашан қызметтердің толығымен бұғатталғанын көрмесе де, олар, дегенмен, оларды тоқтатты, сондықтан пайдаланушылар жиі уақыт үзілуден ұялып, қытайлық бәсекелестердің жылдам және сенімді қызметтеріне ауысады деп күтуге болады. BBC хабарлағандай, Baidu, Tencent және Alibaba сияқты жергілікті қытайлық компаниялар, әлемдегі ең ірі интернет кәсіпорындарының бірі, Қытайдың халықаралық бәсекелестерді нарықтан бөгеп, отандық компанияларға көмектесуінен пайда көрді. 2009-2013 жылдар аралығында американдық зерттеушілер Weibo-дағы 13,2 миллиард блог жазбаларын зерттегенде, көптеген сезімтал тақырыптар талқыланғанын анықтады, соның ішінде этникалық қақтығыс, саяси жанжалдар мен наразылық акциялары. 2013 жылдың тамызында өткен Ұлттық үгіт-насихат және идеология бойынша жұмыс конференциясынан кейін қоғамдық пікірді реттеу қатаңдатылды. Конференцияда Бас хатшы Си Цзиньпин Қытайды нығайту мен біріктірудегі "идеологиялық жұмыстың" маңыздылығын атап өтті; нақтырақ айтқанда, ол әр қоғамдық платформада айтыс-тартысты, "қате көзқарастарды" және аңыздарды басу қажеттігін қатты атап өтті. Осыдан кейін көп ұзамай бүкіл елде Интернет желісін тазарту науқаны (净网行动) іске асырылды, оның барысында партияның пікірінен ауытқушы пікірлер бар блогтар кеңінен жойылды. Сол айда Қытайдың әлеуметтік желілерінде танымал либералды әлеуметтік пікірлердің бірі, қытайлық америкалық инвестор Чарльз Сюэ (Сюэ Манзи) де тұтқындалды. Қабылданғаннан үш апта өткен соң ол CCTV 1-де (қытай телеарнасы) "саяси және әлеуметтік мәселелер туралы уәдесіз онлайн жариялағанын" мойындап, Бас хатшы Си Цзиньпиннің басқаруы кезінде қабылданған жаңа интернет ережелерін мақтады. Бұл тұтқындаулар "Үлкен V" тобының қалған мүшелеріне және басқа қытайлық интернет пайдаланушыларға онлайн-танымдық пікірлерін сақтайтын үлгі болды. 2015 жылы Weibo-дағы танымал аккаунттардан цензураға ұшыраған жазбалар арасында үкіметке тек қана сын көзбен қараған хабарламалар болды. Мысалы, Қытайдағы қалалық ауаның ластануы туралы кеңінен көрінетін "Күпіршіктің астында" атты деректі фильмнен кейін әзіл-сықақ пікірлерді блоктау. А. Милн, кейін Кристофер Робин фильмінің Қытайда түсірілуіне тыйым салынады. Қытай үкіметі сондай-ақ, "қара пиар" ретінде адамдарды жұмысқа алады, олар Интернеттен ақпаратты алып тастап, үкімет туралы жағымсыз пікір білдіргендерді сынға алады.
From 2017 onwards, Chinese censors began removing all images of the character Winnie the Pooh in response to the spread of memes comparing General Secretary Xi Jinping to the plump bear, as well as other characters from the works of A. A. Milne, later leading to the film Christopher Robin being denied release in China. The Chinese government also employs people as "black PRs" to remove information from the Internet and criticize those who speak negatively about the government.
Мәтіндік хабарлама
"Шекарасыз репортерлер" ұйымының мәліметі бойынша, Қытайда тексестке арналған 2800 бақылау орталығы бар. 2010 жылдың басында Шанхай мен Пекиндегі ұялы телефон пайдаланушылары "заңсыз немесе зиянды" мазмұн жібергенін анықтаса, олардың мәтіндік хабарламалар қызметі тоқтатылуы мүмкін. 2003 жылы ауыр жедел респираторлық синдром (SARS) індеті кезінде оншақты қытайлық SARS туралы мәтіндік хабарлама жібергені үшін тұтқындалды. Skype компаниясы Қытайда жұмыс істеуге рұқсат алу үшін "Фалуньгун" және "Далаи Лама" сияқты сөздерді қолдану үшін өзінің қызметі арқылы жіберілетін хабарламаларды сүзгілеуді талап еткенін хабарлады. 2007 жылдың жазында Сямэнь қаласында химиялық зауыттың құрылысы туралы наразылық акциялары кезінде наразылық акцияларына қатысушылардың көбейуіне жол бермеу үшін SMS-хабарламалар бұғатталды.
Білім және ғылым
Цензура 1949 жылдан бастап білім беру мен білім берудің бір бөлігі болып табылады және университеттерде, академияларда және мектептерде ұйымдастырылып, сақталады. Авторитарлық елдерде цензура "қашықтан" емес, бұл күшті осы ұйымдардың мүшелері саяси қызыл сызықтарды және саяси сезімтал тақырыптарды құрметтегенде алады. Қытайдағы университеттер мен мектептер сияқты саяси бақылаудағы ұйымдарда цензура мен өзін-өзі цензуралау тығыз байланысты. Қытайдағы білім беру мекемелері Қытай тарихының бетіне ақ шапан жапқан деп айыпталып, Ұлы серпіліс, Мәдени революция және 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылық секілді даулы тарихи оқиғаларды естеріне түсіруден немесе ескертпеуден аулақ болды. 2005 жылы Қытайдың кеден қызметкерлері жапондық мектепке арналған оқулықтарды ұстап алды, өйткені кітаптардағы карталар Қытай мен Тайваньды әр түрлі түстермен бейнелеген, бұл Тайвань тәуелсіз мемлекет екенін білдіреді. 2006 жылдың қаңтар айындағы China Youth Daily апталық қосымшасы Freezing Point журналында Чжуншань университетінің профессоры Юань Вэйши "Модернизация және тарих оқулықтары" атты мақала жариялады. Оның ойынша, Екінші опиум соғысы туралы кітаптардағы суреттерде Қытайдың дипломатиялық сәтсіздіктері туралы айтылмайды және Боксерлер көтерілісі туралы суреттер Боксерлер көтерілісі жасаған зұлымдықтарды жасырады. Юаньның мақаласының салдарынан "Фризинг Пойнт" уақытша жабылды және оның редакторлары жұмыстан босатылды. Қытайда New Threads - плагиат немесе деректерді жалған шығару сияқты академиялық арам істер туралы хабарлау веб-сайтына тыйым салынған. 2006 жылы Шанхай мектептерінде енгізілген жаңа стандартты дүниежүзілік тарих оқулығы бірнеше соғысты алып тастаған; онда ҚХР-дың негізін қалаушы Мао Цзэдун бір рет ғана аталады. Бұл сегмент қытай мектептерінде бұл тақырыпқа назар аудармайтынын білдірді. 2007 жылдың 4 маусымында Қытайдың оңтүстік-батысындағы бір газетке "Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтардың" мерейтойына арналған кішкентай жарнаманы "4 маусым құрбандарының аналарына құрметті" деп жариялады. Қабылдаушы кеңсе қызметкері бұл оқиға туралы білмейтінін және 4 маусым - кен апатының күні деп сенетінін мәлімдеді. Цензура белгілі бір тақырыптарды зерттеуді қиындатады, қауіпті етеді немесе мүлдем заңсыз етеді. 2013 жылдың мамыр айында ККП-да кеңінен таралған құпия ішкі директива, идеологиялық саладағы жағдайға қатысты (關於當前意識形態領域情況的通報), жеті тақырыпты талқылауға тыйым салған. Тыйым салынған тақырыптар тізіміне мыналар кірді: конституциялық демократия, адам құқықтары, БАҚ тәуелсіздігі мен азаматтық қоғам туралы түсініктер, нарықты қолдаушы неолиберализм және партияның өткен қателіктерін "нигилистік" сын. 2010 жылдардың соңында Қытай билігі Кеймбридж университетінің баспасы сияқты ғарбтық академиялық журналдар баспаларының мақалаларын цензуралауды немесе олардың Қытайда таратылмауы мүмкін екенін сұрап, бірқатар оқиғалар жария болды. Бұл цензураның жалпы элементтері болып табылатын тақырыптарға мыналар кірді: Мәдени революция, Фалуньгун, Мао Цзэдун, Тибет, Тяньаньмэнь және Тайвань.
Тарихи үрдістер
1955 жылы Қытай мемлекеті революцияға қарсы, әдепсіз және ақымақтық кітаптар, журналдар мен суреттермен қалай жұмыс істеу керектігі туралы Мемлекеттік кеңес нұсқауларын шығарды, олар бұқаралық ақпарат нарығын жаппай саяси жұмылдыру мен мемлекеттік әкімшілік іс-қимылдың біріктірілуі арқылы реттеуге тырысты. Нұсқаулар мемлекет пен жаңа мәдениет зиялыларының қатысуымен көп жақты келіссөздердің нәтижесі болды.
Си Цзиньпиннің тұсында
Си Цзиньпин өзінің бұрынғы президенттері Ху Цзянға қарағанда мемлекет пен партияның ішінде билік пен бақылауды әлдеқайда жоғары деңгейде нығайта түсті. Осыған сәйкес, Қытайдағы цензураның қарқындылығы мен ауқымы оның билігі кезінде өсті. Тамыз айында Қытай платформаларынан миллиардер, режиссер және актриса Жао Вэй туралы барлық мәлімет түсініктемесіз алынып тасталды. Джеймс Палмердің айтуынша, 2023 жылы "Foreign Policy" журналында жазған хатында: "2010 жылдары Қытай жергілікті үкіметтерді көбірек жауапқа тартуға тырысқан кезде көптеген деректерді онлайнға орналастырды, бірақ қазір ол деректерді алып тастады, өйткені деректер байқаусызда ашып көрсетті. Батыс сарапшыларының сатып алу хабарламалары мен халық туралы деректерді Синьцзяндағы зұлымдықтардың ауқымын анықтау үшін қолдануы онлайн тазалауға септігін тигізді". 2023 жылдың қыркүйегінде Ұлттық халық конгресінің алдында Қытайдың "сезімдеріне зиян келтіретін" пікірлерді, киім-кешекті немесе рәміздерді қылмыстық деп санайтын заң ұсынылды.
Өзін-өзі цензуралау
Қытайдың ішінде де, сыртында да әртүрлі адамдар мен ұйымдар кейде саяси сезімтал немесе даулы деп саналатын тақырыптардан аулақ болып, өздері ашық бөлісетін ақпаратты өз еркімен цензуралайды. Бұл адамдар мен ұйымдар Қытай үкіметінің қаламаған назарын немесе кері әсерін тартудан аулақ болу үшін жиі өзін-өзі цензуралайды. Мысалы, 2017 жылы журналистика профессоры Лувей Роуз Лукиу Қытайда тұратын белгілі саяси сатириктермен бірнеше анонимді сұхбат жүргізді. Сұхбаттасушылар 2011 жылдан бастап, интернет пен әлеуметтік желілерде жариялаған мазмұнына қатысты, билік тарапынан кері әсерден қорқып, барынша сақ бола бастағанын айтып берді. Сұхбатталғандардың көпшілігі Ұлттық қауіпсіздік полициясының "чай ішуге" (әлеуметтік емес және жай әңгімелесуге) немесе шақыру, тұтқындауға және мүмкін жоғалып кетуіне байланысты жеке тәжірибелерін өткізді. Сұхбаттасушылардың өз-өзіне цензура жасау туралы пікірлері Қытайдағы интернет-цензураның бір бөлігі болып табылады. Қытай үкіметі оны "мемлекеттік билікті бүлдіруді", "ұлттық бірлікті бұзуды" және ұлттық абырой мен мүдделерді бұзуды болдырмау үшін жасалған ереже деп атайды. The Wall Street Journal газетінің мақаласында полиция наразылық білдірушілерді қолдаған плакаттар мен хабарламаларды орналастырғаны үшін ұлттық қауіпсіздік туралы заңды бұзғаны үшін ескерткен бір мейрамхана туралы жазылған. Сондай-ақ, мақалада қаладағы басқа баспалар мен жазушылар сезімтал жобаларды тоқтатқан, ал баспалар, таратушылар мен кітап дүкендері даулы кітаптарды қабылдамаған. 2001 жылдың шілдесінде Гонконг журналистер қауымдастығы (HKJA) мен "ARTICLE 19" бірлесіп жариялаған бірлескен баяндаманы жариялаған кезде, HKJA төрағасы: "Өзін-өзі цензуралау газеттерінің саны артып келеді, өйткені оларды не Пекинмен тығыз байланысы бар бизнесмендер, не шекарадан тыс қаржылық мүдделері бар ірі кәсіпорынның бөлігі басқарады". Мысалы, бүкіл Азияда бизнеспен айналысатын Роберт Куок "South China Morning Post" газетін сатып алғаннан бері бірнеше адам, атап айтқанда редакциялық беттер редакторы Дэнни Гиттингс, Пекин тілшісі Джаспер Беккер және Қытай беттер редакторы Вилли Лам, бірінен соң бірі Қытайдағы кеңсе қызметкерлерінің кетуі үшін сынға ұшырады. Лам, атап айтқанда, оның баяндамалары Роберт Куоктің сынына ұшырағаннан кейін кетіп қалды. "Нью-Йорк Таймс" сияқты халықаралық БАҚ-тар да Гонконгтегі үлкен цензураны күтіп, өз қызметкерлерінің бір бөлігін қаладан шығарып алды.
Халықаралық бизнес және білім беру
Халықаралық компаниялар мен ұйымдар Қытайдағы іскерлік және кәсіби қарым-қатынастарға кері әсер етуді болдырмау үшін сезімтал тақырыптарды өздігінен цензуралады. Мысалы, 2020 жылы әртүрлі американдық саясаткерлер Голливуд киноиндустриясын Қытай үкіметі мен оның көрермендерін қанағаттандыру және оның нарығына қол жеткізу үшін фильмдерді өзін-өзі цензуралауда деп айыптады. The Hollywood Reporter журналының мақаласында PEN America-ның 94 бетті кең көлемді баяндамасына қатысты пікір жазылған. Онда Голливудтың ірі студиялары мен режиссерлері қытайлық шенеуніктерді ренжітпеу үшін актерлік құрам, сюжет, диалог және т.б. сияқты элементтер бойынша шешім қабылдағанын көрсетті. Мақалада бұл шешімдер пайда табу мақсатында қабылданады деп сынға алынған, өйткені "Америкалық фильмдер 2019 жылы Қытайда 2,6 миллиард доллар [АҚШ доллары] жинады, ал Диснейдің "Азаушылар: Ақырғы ойын" тек қана Қытайда 614 миллион доллар жинады". 2008 жылдың қазан айында Канаданың Citizen Lab зерттеу тобы TOM-тың қытай тіліндегі Skype бағдарламалық жасақтамасы сезімтал сөздерді сүзгілеп, оларды пайдаланушылардың қауіпсіз емес компьютерлік серверлердегі файлға тіркейді деп жаңа есеп шығарды. 2007 жылдың қыркүйегінде Қытайдағы белсенділер TOM нұсқаларының трояндық ат мүмкіндіктері көп болуы немесе болатыны туралы ескертті. Skype президенті Джош Сильверман "Tom Online" компаниясы "жергілікті заңдар мен ережелерге сәйкес, Қытай билігі қорлаушы деп санайтын кейбір сөздерді қамтитын жедел хабарларды бақылау және блоктау үшін рәсімдер құрғанын" "жалпы жұрт біледі" деді. Forbes журналының мақаласында бұл шешімдер Гарвард пен Принстон сияқты мектептердің Қытайдан келген студенттерден қаржы алуы арқылы туындаған деп жазылған.
Синьцзян мақтасы туралы дау
2021 жылдың наурызында H&M, Nike, Adidas және басқа да ірі компаниялар қытайлық танымал тұлғалар, әлеуметтік медиа платформалары және үкіметтік БАҚ-тар тарапынан қышқыл өндірісінде ұйғырлардың мәжбүрлі еңбегін пайдалану туралы алаңдаушылықтарын білдіргені үшін сынға алынып, бойкотқа ұшырады. Нәтижесінде, бұл компаниялардың келісімшарттары тоқтатылып, қытайлық танымал тұлғалармен байланыс бұзылған, ал Alibaba және JD сияқты қытайлық электрондық коммерция компаниялары. com компаниясы өз платформаларында өнімдерді сатудан алып тастады. Қытайлық тұтынушылардың, БАҚ-тың және үкімет өкілдерінің наразылығына жауап ретінде H&M өзінің веб-сайтында "қазіргі қиындықтарды жеңу және алға басудың жолын табу үшін Қытайдағы әріптестерімізбен бірлесіп жұмыс істеп жатырмыз" деген мәлімдеме жариялады. Журналистер H&M-дің хабарлары осы оқиғалардан кейін мұқият өзін-өзі цензуралауға оралғандығын атап өтті. The New York Times газетіндегі Элизабет Патонның мақаласында бұл мәлімдемеде мақта, Синьцзян немесе мәжбүрлі еңбекке нақты сілтеме жасалмағанын және компания басшылары табыстар туралы конференц-сүйлесу кезінде осындай сілтемелерден аулақ болғанын және "сатуларға қатысты даудың әсері туралы пікір білдірмегенін, тек Қытайдағы 20-ға жуық дүкендер жабық екенін айтқанын" айтты.
Маркетинг
Батыстағы баспагерлер мен басқа да БАҚ-тар кейбірде "Қытайда тыйым салынған" деген белгісін мәдени шығармаларды сату үшін қолданған, бұл цензураға ұшыраған өнімдер құнды немесе тартымды болып көрінетін деген үмітте. Сондай-ақ, бұл таңбаны Penguin Books Mo Yan-дың "Сарымсақ балладалары" романын сату үшін қолданды, ол кітап сөрелерінен шығарылды, өйткені оның тақырыптары (үкіметтікіріске қарсы көтерілістер) нақты көтерілістер кезеңіне жақын жарияланды. Алайда, кітапты Қытайда бірнеше жылдан кейін сатуға рұқсат берілді. Саяси ғалым Ричард Крус "Пингвинді" Мо Янды саудаға шығатын қабілетін арттыру үшін оны диссидент ретінде жалған суреттегені үшін, сондай-ақ, егер Америка Құрама Штаттары қандай да бір жұмысты тыйым салған болса, ол шынымен де әдепсіз болуы керек деген болжаммен сынға алды, бірақ егер Қытай үкіметі де солай жасаса, ол таза саяси негізде әрекет етеді. Интернетке кірген адамдар жасырын түрде басқа сайттарға, қызметтерге және ақпаратқа қол жеткізуге мүмкіндік беретін прокси-сайттарды пайдаланады. Әдетте, Интернет-қызмет провайдерлері интернет пайдаланушының трафигін және деректерін көре алады; алайда виртуалды жеке желілер интернет пайдаланушыларды шифрланған байланыс арқылы серверге қосады. Бұл Интернет-қызмет көрсетушілерге интернет пайдаланушылардың IP-адрестеріне, деректеріне, қызметіне және физикалық орналасуына қол жеткізуге кедергі келтіреді. Қытайлық интернет қолданушылар да "тұннельдеу" әдісін қолданады. Туннельдеу - ақпарат әдеттегіден басқа байланыс протоколын қолдана отырып жіберілген кезде. Интернет кең ауқымынан, интернет сүзгілері үшін әртүрлі бейнелі блокталған веб-беттердің әртүрлі бейнелі URL- сілтемелері бойынша барлық түрлі айналарын анықтау және блоктау мүмкін емес, бұл цензуралық ақпаратқа қоғамдық қолжетімділікті арттырады. Негізгі әдіс кодты сөздер, метафоралар немесе сөздерді ойнау түрінде. Бұл кодты сөздер мен сөз тіркестері интернет қолданушыларына үкіметтегі сыбайлас жемқорлықтан бастап денсаулық пен қоршаған ортаға қатысты жанжалдар мен күнделікті қоғам мен мәдениетке дейінгі тақырыптарды талқылауға мүмкіндік береді. Бұл субмәдениет арқылы қытайлық интернет қолданушылары әлеуметтік желілерде сезімтал мәселелерді үкіметтік цензура қаупі аз кездестіре алады. Қытайлық азаматтар интернет-цензурадан басқа, баспа басылымдарының да цензурасын айналып өтудің әдістерін ойлап тапты. Қытайдағы жаңалықтар ұйымдары тек қана ҚКП-ның үгіт-насихаттарының ауызша жеткізушілері деген атақтан арылуға тырысып жатқанда, олар үкіметпен жақсы қарым-қатынаста болып, жаңалықтарды объективті түрде жариялаудың қиындықтарына тап болады. Журналистер мақалаларында оң және теріс тондардың салыстырмалы түрде бейтарап тепе-теңдігін сақтап, өздерінің лауазымдарынан ресми түрде шығарылған лауазымды тұлғаларды жариялау, жеке лауазымды тұлғаларды нысанаға алудың орнына, ККП-ны бір бүтін тұлға ретінде қорлау және төменгі лауазымды тұлғаларды кінәлау арқылы үкімет цензурасына қарсы тұру үшін барынша күш салады. Жаңалықтар ұйымдары өздерінің журналистерін қауіпті мақалалар туралы хабарлауға шақырады. Олар журналистерге, егер олардың мақалаларын жарияламас бұрын үкімет қызметкерлері қысқартса да, өтемақы төлейтінін уәде етеді. Редакторлар, тіпті ККП-ның партиялық протоколды бұзғаны үшін журналисті жұмыстан шығару туралы бұйрығы болса да, журналисті басқа лауазымға жалғастыру арқылы жұмыс қауіпсіздігін қамтамасыз етуге тырысады.