Кіріспе

Маоридің ауызша дәстүріне сәйкес, Рарохенга - өлгендердің рухтары өмір сүретін жер асты әлемі. Жер асты дүниесін өлім мен түннің құдайы Хине нуи те По басқарады. Қосымша тұрғындар арасында қорғаушылар, құдайлар, құдайлар, қасиетті басшылар мен ақсүйектер (рангатира) және аспандық, жұлдыз сияқты адамдар ретінде сипатталған туреху бар. Рарохенга негізінен тыныштық пен жарық орнына ұқсайды. Қазіргі маори қоғамында Рарохенганың мәдени маңызы бар. Бұл өнер түрлерін алғаш рет Рарохенгаға саяхат жасаған және зайырлы әлемді жақсарту үшін қасиетті техникалармен сыйланған адамдар адамзат әлеміне енгізген. Оның атауы мифологиялық тұлғадан алынған Атуа Руаумоко Рангинуи мен Папатуанкуның Рарохенганың тумаған баласы. Өнердің пайда болуы бірнеше түрге бөлінген. Алайда, оның тұжырымдамасы көбінесе Матаора аңызының туындысы ретінде қарастырылады. Бұл атақты аңызда, тұрақты татуировканың (tā moko) даналығы мен білімі адамзатқа аспандық Рангатира, Уэтонга сыйлады. Бұл жерде маорилер тек уақытша татуировка жасауды ғана қолданған. Бұл "хопара макуранги" деп аталды және саң, көк саз немесе қызыл охрамен жүзеге асырылды. Уэтонга Матаораға уақытша татуировкасының "құндылығын" түсіндіріп, қолымен сүртіп, Матаораны масқаралайтын, өйткені оның "манасы" жоқ, яғни құрмет, бедел немесе билік жоқ. Уэтонга келісіп, Матаораға тұңғиықтың дизайнын (понгянгия), қашқанның сызығын (тивана), ауызды (пихер) және мұрынның жоғарғы бөлігін (нгу) қамтитын дизайндарды үйретті.

Тоқу, әшекейлік үлгілер және саусақпен тігілген

tā moko сияқты тоқу өнері де Рарохенгадан алынған көркемдік сыйлық болды. Матораның Рарохенгада болған кезінен де орнатылған сәндік үлгілер мен саусақтарды түйісу Маори мәдениетінде, өнерінде және дизайнында кеңінен таралған.

Асыл тұқымды ағаш ою

Руатепупуке туралы әңгіме тайпалық ағаш кесудің (апахиро) ең көп қабылданған шығу тарихы болса да, маори этнографы Элсдон Бесттің Матаора мифінің аудармалары Рарохенганың тұлғаларының бүгінгі таңда қолданылып жүрген ағаш кесудің мәдени және көркемдік дамуына әсер еткенін көрсетеді. Мұндай мифологияға сәйкес, Хаваики барлық полинезиялықтардың шығу тегін және олар өлгеннен кейін қайтып келетінін білдіреді. Маорилердің діні Рарохенганың дініне бағытталды. Алайда Аспан әлемі немесе Аспанның саммиті дәстүрлі есептерде Рарохенга ретінде кеңінен танымал немесе жазылған емес.

Колонизациядан кейінгі кезең

Рарохенга мифологиясын зерттегенде ауызша әңгімелер, жазба деректер мен қазіргі заманғы білімдер арасында сәйкессіздіктер туындайды. Герберт Уильямс атақты маори аудармашысы Джон Уайтқа сілтеме жасап, бұл әрекетті "кешірілмейтін абайсыздық" академиялық әрекеті деп түсіндірді. Маори этнографы Элсден Бесттің айтуынша: "Маори халқы христиан дінінің аңыздары мен ілімдерін қабылдады. Бұл жерде жаман адамдардың ар-ұжданы жер астына кетіп, жақсылар көкке көтеріледі деген ойлар мәлімдемелерге енген. Мұндай сенімдер миссионерлік дәуірге дейінгі маорилерге беймәлім болды. Смит зұлымдық жасаған рухтар мәңгілік жазаланатынын және Рарохенгада зұлым рухтардың (Whiro te tipua) басшылығымен болатынын жазды. Ал "жақсы" рухтар "Таухити нуи" тауына көтеріліп, мәңгілік сыйға ие болады. Жахне сияқты сыншылар мұны жақсы немесе жаман деп бөлінетін өмірден кейінгі өмірге деген евроцентрикалық сенімге мәдени үйлестіру мен ассимиляцияның үлгісі ретінде айтады.

Басты құдайлар

Рарохенгада бірнеше Қорғаушы, құдайлар мен құдайлар патшалықты иеленіп отырғаны туралы жазылған. Бұл мыналарды қамтиды: + Бастапқы құдай сипаттамасы Хинэнуайтепо Хинэнуайтепо - Рарохенганың ең танымал мифтік тұлғаларының бірі. Ол - адамның тағдыры мен өлімін басқаратын тұлға. Оны Хинэ титама немесе "Таң қыз" деп те атайды, ол күйеуі Тане оның әкесі екенін білгеннен кейін жер асты әлеміне қашып кеткенге дейін оның жеке тұлғасы болды. Макеатутара Макеатутара Мауидің әкесі және Ажал дүниесінің басқарушы күзетшісі. Макеатутара адамзатқа өлімді сыйлаған. Уэтонга - адам баласына татуировка жасаудың даналығын, білімін және басқа да маңызды өнер түрлерін сыйлаған көктегі Басшы немесе Асыл деп танылған. Ниварека - Уэтонганың қызы және Матаораның әйелі. Ниварека Матаораны келіспеушілік кезінде ұрып-соққаннан кейін Матаораны Рарохенгаға алып кетеді, онда ол татуировка мен тоқу өнерін табады.

География

Маорилер жермен (whenua) тығыз байланысты ұстайды, бұл олардың жанның Рарохенға сапарындағы рөліне байланысты нақты әлемдегі орындардың рухани маңыздылығынан көрінеді. Реинга мысығы (Те Реренга Уайруа) - Жаңа Зеландияның ең танымал рухани орындарының бірі. Мифология бойынша, мұнда рух теңізге ағаш түбімен құлап, жер астына түседі. Содан кейін рух су астынан Үш патша аралдарына барады, онда олар аралдың ең биік нүктесіне көтеріліп, адам әлемінен соңғы қоштасуын айтады. Эдвард Шортленд экспедициямен Маори ғалымы және аудармашы бұл жерді солтүстікке қарай сапар шегіп келгеннен кейін рух екі төбеге келетін жер деп сипаттаған. Бұл төбелер - "Уай Хокимай" және "Уай Отиоти" - рухтар осы дүниелік киімдерін шешіп, ақыр соңында тірілердің жеріне бет бұрады. Shortland-та: "Екі ұзын түзу тамыр бар, олардың төменгі шеттері теңізде жасырылған, ал жоғарғы шеттері pohutukawa ағашына жабысады. Бұл судың үстінде жүзіп жүрген теңіз шөптерінің арасына кіргізіп, көкпардың жоғарғы жағында тұрып, көктейді. Ашылған жерді көргенде, ол Реингаға қарай ұшып кетеді. Реингаға жеткенде, өзен мен құмды жағажай бар. Рух өзеннен өтеді. Жаңа келген адамның есімі айқайланады. Ол қонақжайлылық танытып, тамақ береді. Егер ол тамақты жесе, ол ешқашан өмірге қайта оралмайды. Сонымен қатар, Рарохенга географиясының негізгі бөлігі болып табылатын бірнеше материалдық емес жерлер бар. Бұл, мысалы, Поу-тере-ранги сияқты бақылау бекеттеріне, ол күзет үйі және жер асты әлеміне кіру деп сипатталады. Бұл жерді Те Ку Ватавата басқарады, ол Рарохенганы адамзатқа бөліп береді. Бастапқы мәтіндерде адамдар осы нүкте арқылы және әлемдер арасында саяхаттай алатын болған. Алайда Те Ку Ватавата мен Матаора арасындағы қызу келіспеушіліктен кейін адамдар үшін жол мәңгіге жабылып қалды. Те Ку Ватавата: "Жер асты әлемінің есігі ешқашан жоғарғы әлемге ашылмайды, тек төменгі әлемге төмен қарай; тек рухтар екі әлемді де кесіп өтуге тиіс" деп мәлімдеді.