Кіріспе

Монреальда болған тәртіпсіздіктер 1955 жылғы Монреальдегі тәртіпсіздіктер Ричард тәртіпсіздіктері 1955 жылдың 17 наурызында (Сен Патрик күні) Монреальда, Квебек, Канадада болған тәртіпсіздіктер болды. Бұл тәртіпсіздікке Ұлттық хоккей лигасының (NHL) Монреаль канадиандарының жұлдызды хоккейшісі Морис Ричардтың есімі берілген. 13 наурызда Ричард желілік ойыншыны ұрған зорлық-зомбылықтан кейін, НХЛ президенті Кларенс Кэмпбелл оны 1954-1955 жылғы НХЛ маусымының қалған бөлігіне, соның ішінде плей-оффқа дейін тоқтатты. Монреаль жанкүйерлері бұл тыйымның тым қатаң екеніне наразылық білдірді; команданың негізінен франкофондық жанкүйерлер тобы бұл тыйымның ұзақтығын Ричардтың француз-канадтық ұлтына байланысты деп мәлімдеді. Алайда Монреальдан тыс жерлерде бұл тоқтату әділ деп танылды және тым қысқа болды. 17 наурызда Кэмпбелл Монреаль форумында Ричардтың тоқтатылғаннан кейінгі Канадалықтардың алғашқы ойынында пайда болды. Оның қатысуы Форумда көтеріліске әкеліп, оны көшелерге таратты. Қақтығыстан 100 мың доллар шығын, 37 адам жарақат алып, 100 адам тұтқындалды. Ричард өзінің жазасын қабылдап, келесі жылы командаға Стэнли кубогын жеңуге көмектесуге оралуға уәде бергеннен кейін шиеленістер жеңілдеді. Бұл оқиға Ричардқа 1954-55 жылғы гол жинау титулын (Ричардтың НХЛ мансабында ешқашан қол жеткізе алмаған жетістігі) шығынға ұшыраған болуы мүмкін, ол ұзақ уақыт бойы Канаданың бас бапкері Дик Ирвиннің маусымнан тыс кетуіне әсер етті және Тыныш революцияның бастауы болды.

Өмірбаян

Морис Ричард Монреаль канадиандарының жұлдызы болды, қарсыластар оны ойындар кезінде жиі ашуландырады. Командалар ойыншыларды мұз алаңына оны әдейі ашу үшін этностық лақаптарды айқайлап, оны ұстап, шағып, мүмкіндігінше ұстап, ашуландыру үшін жіберген. Өзінің мансабында Ричард ойыншылар мен төрешілерге қарсы шабуыл жасағаны үшін бірнеше рет айыппұл төлеп, жұмысынан шеттетілді, соның ішінде 1955 жылғы 13 наурыздағы оқиғадан үш ай бұрын бір линейщикті бетінен шапқан үшін 250 доллар айыппұл төленді. Ол "ағылшындықтармен" жекпе-жек кезінде де құрметке бөленген. "Ракета: Морис Ричардтың мәдени тарихы" атты кітабында Бенуа Мелансон Ричардты баскетбол лигасының Джеки Робинсонмен салыстырып, екі ойыншының да Солтүстік Америкада азшылық топтарының табысқа жету мүмкіндігін білдіргенін айтады. 1950 жылдары Квебектің өнеркәсіптері мен табиғи ресурстары негізінен ағылшын канадалықтары немесе американдықтарымен бақыланды. Француз тілді квебектер Квебектегі ең төменгі жалақы алатын этникалық топ болды, бұл бақылау ағылшын тілді азшылыққа тиесілі деген сезімге әкелді. Осы және басқа да себептерден бола, көтеріліске дейінгі жылдары наразылық көбейіп кетті. 1954 жылдың басында Ричардтың командадасы Берни Джефрион франкофонға қарсы деп саналатын әрекетпен жұмыстан шығарылды. Сақалданғаннан кейін, "Самеди Димченче" газетінде апта сайын баян жазып жүрген Ричард президент Кэмпбеллді баспа бетінде "диктатор" деп атады. Лига өз кезегінде Ричардты өз мәлімдемесін қайтарып алуға және мақаласын тоқтатуға мәжбүр етті. Жан-Мари Пеллерин 1976 жылы Ричардтың өмірбаянында оның қорлығын барлық франкофондық квебектер бөлісті деп жазды, олар "ағылшын сапогы" арқылы тағы бір рет қашып кетті. Бұл Монреаль газетінің редакциялық карикатурасында көрініс тапты (суретте), ол Ричардты ұстаз ретінде көрсетілген Кэмпбеллдің жолдарын жазуға мәжбүр болған тәртіпсіз оқушы ретінде суреттеді; карикатура ағылшын және француз канадалықтары арасында болған әлеуметтік иерархияның үлгісі ретінде терең мағынаға ие болды.

Есту

Ойынның ресми өкілдері Ричард, Лейко, Монреальдің бас менеджерінің көмекшісі Кен Рирдон, Бостонның бас менеджері Линн Патрик, Монреальдің жаттықтырушысы Дик Ирвин және НХЛ бас төрешісі Карл Восс 16 наурыздағы тыңдауға қатысты. Өзін қорғағанда Ричард өзін шатасып, Томпсонды Бостонның ойыншыларының бірі деп ойлаған деп мәлімдеді. Ол Лейкоуды ұрып-соғуды немесе оған шабуыл жасауды мойындамады. Бұл Кэмпбеллдің лига президенті ретінде отыз бір жыл қызмет еткен кезінде шығарған ең ұзақ үзіліс болды. Сол кезде одақ болмағандықтан, Ричардтың шағымдануға мүмкіндігі болмады. Квебекте бұл жазаны әділетсіз және тым қатал деп қарастырды. Сот үкімі шығарылғаннан кейін бірнеше минуттан кейін НХЛ бас кеңсесін (ол кезде Монреальда) ашуланған жанкүйерлердің жүздеген қоңырауы толқыды, олардың көбі Кэмпбеллге өліммен қорқытты. Алайда, лиганың жалпы пікірі бойынша жазаны одан да қатаң ету керек еді. Детройт Ред Уингс бас менеджері Джек Адамс Кэмпбелл "кемінде ештеңе істей алмайды" және "Мен оны келесі маусымның 1 қаңтарына дейін тоқтатады деп ойладым" деді. Red Wings форвард Тед Линдсей, сол маусымның басында Торонтода командадасы Горди Хоуды қорқытып жүрген Maple Leafs жанкүйеріне шабуыл жасағаны үшін лига жазасын тартқан, Ричард өмір бойы тоқтатылмағаны үшін бақытты болды деген сенімді пікірін білдірді: "Бейсбол, футбол немесе басқа кез келген нәрседе бұл автоматты түрде болады. Менің ойымша, оны өмір бойына жазадан босату керек еді". Брюинс президенті Уолтер А. Браун Адамспен келісіп, "Бұл олардың ең аз қолынан келетін нәрсе" деді; Бруинс ойыншысы Флеминг Маккелл: "Егер олар 1947 жылы Билл Эзиники мен Вик Линнді кесіп тастаған кезде Ричардқа кітапты тастаған болса, оны тоқтатып, одан да үлкен хоккейшіге айналдыруы мүмкін еді". Хоккей әлемінде қызығушылық жоғары болды; Детройт Free Press оның байланыс тақтасы қоңыраулармен толып кеткенін хабарлады.

Көтеріліс

Монреаль тұрғындары жазаны шектен тыс деп санағандықтан, халық наразылығын білдірді. Көптеген квебектер бұл тыйым салуды ағылшын көпшілігі француз азшылығын бағындыруға тырысып, француз канадалықтарын "олардың сүйікті ойыншыларын тым көп жазалау" арқылы қорлауға тырысу деп қарады. Өлімге ұшыраған Кемпбелл өзінің артқа шегінбей, 17 наурызда Канаданың "Қызыл қанаттар" командасына қарсы келесі үй ойындарына қатысу ниеті бар екенін мәлімдеді. Бастапқыда "күлкілі" деп сипатталған көпшілік полиция билеттер сатуға кіріскеннен кейін "қатысып" кетті. Көңіл-күй нашарлағаннан кейін, кейбір адамдар терезелерді сындырып, өтіп бара жатқан трамвайларға мұз түйірлерін лақтыра бастады. Бірінші кезеңнің ортасында Монреаль 2-0 есебімен артта қалғанда 15000 көрермендер Кенбеллді бірден мақтап, үгіттей бастады. Кейбір күйшілері оны және оның тобына алты минут бойы жұмыртқа, көкөніс және әр түрлі қалдықтар тастай бастады. Бірінші кезеңнің соңында Детройт 4-1 есебімен алға шықты, содан кейін шабуыл қайтадан басталды. Полиция мен үй басқарушылардың жанкүйерлерді Кэмпбеллден алыстатуға тырысқанына қарамастан, Кэмпбеллдің досы болып көрінген бір жанкүйер қауіпсіздікке жол бермеді. Ол жақындаған кезде, желдеткіш Кемпбеллдің қолын сілтеу үшін қолын созып. Кэмпбелл қолын созу үшін қолын созып жібергенде, күйзеліш оны шапалақпен ұрып жіберді. Кемпбелл шабуылдан кейін кері қайтқанда, желдеткіш оған соққы берді. Полиция шабуылшыны НХЛ президентіне тепкісі келген кезде алып кетіпті. Фан шабуылдан кейін көп ұзамай Кэмпбелл отырған орыннан алыс емес, Форумның ішінде жас ағызу газы жарылды. Монреаль өрт сөндірушілерінің бастығы Арманд Пар "көшбасшылардың қауіпсіздігі үшін" ойынды тоқтатуды бұйырды, ал Форум эвакуацияланды. Эвакуациядан кейін Кэмпбелл Форум клиникасына бас сауғалады, онда ол Канад командасының бас менеджері Фрэнк Селкемен кездесті. Екі Адамсқа ойынның жеңімпазы деп жариялаған Қызыл қанаттар деп аталатын жазба жазды. Он екі полиция қызметкері мен жиырма бес азамат жарақат алды. Түнгі сағат үште болған көтеріліс Монреальдағы Сент-Кэтрин көшесінде бүлік шығарды. Полиция 41-100 адамды тұтқындады деп есептейді. Шабуылдан болған залалдың құны 100 000 долларға тең деп бағаланды. Адамс ойыннан кейін Монреаль басшыларын айыптап: "Егер олар Морис Ричардты қолға алмаса, оны қаһарман ретінде жасамаса, ол хоккейден де үлкен екенін сезінгенше, бұл орын алмас еді". Бұл оқиға Канаданың ұлттық жаңалықтарына айналды. 18 наурызда репортерлер Кемпбелл мен Ричардты көруге кезекке тұрды. Ричард басқа бір көтеріліс басталуы мүмкін деп қорқып, мәлімдеме жасағысы келмеді, бірақ ол ақырында француз және ағылшын тілдерінде ұлттық аудиторияға теледидардан келесі мәлімдемені жасады: Мен әрқашан жеңіске жетуге тырысамын және Бостонда қиындықтар болды, мен тоқтатылдым. Плей-офф кезінде жігіттермен бірге ойнамау ауыр. Алайда, мен Монреаль тұрғындары мен команда үшін жақсылық жасағым келеді. Бұдан әрі зиян келтірмеу үшін, мен әркімді команданың артына тұрып, Нью-Йорк Рейнджерс пен Детройттен ұтылуға көмектесуді сұраймын. Мен жазаны қабыл алып, келесі жылы клубқа және жас ойыншыларға Кубок жеңіп алуға көмектесемін. Кемпбелл еш кешірім сұрамады. Ол ойынға қатысуды өзінің президенттік міндеті деп санайтынын айтты. Монреаль қаласының әкімі Жан Драпэу Кэмпбеллдің қатысуына ашуланды және ол көтеріліске Кэмпбелл кінәлі деп тапты. Монреаль қалалық кеңесінің мүшесі Кэмпбеллді тәртіпсіздікке итермелегені үшін тұтқындауды талап етті. Көп жылдан кейін, Канад футболшысы Жан Беливо ойынға қатысу туралы Кемпбелдің шешімімен келіспегеніне қарамастан, Кемпбелл өзінің сыртқы түрін мәлімдеме жасау үшін пайдаланған болуы мүмкін деп ойласа да, Кемпбелл егер ол қатыспаса, ол жасырынып жатқан сияқты деп ойлаған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Ол сондай-ақ Кэмпбеллдің жоқтығы көп өзгеріс жасамауы мүмкін екенін атап өтті.

Салдары

Бұл Ричардтың НХЛ-де гол соғуда жетекші орынға ие болғаны және "Канадианс" Детройтпен бірінші орын үшін күресіп жатқан кез еді. Ричардтың тоқтатылуы оған 1954-55 жылғы ұпай жинау титулын, оны жеңуге ең жақын болған. Рихардтың командадасы Берни Джеффрион Регулярлы маусымның соңғы күні Рихардты бір ұпайға ұтып алғаны үшін, канадалықтардың жанкүйерлері оны мазақ етті. Жоғалған ұпайлар Детройтке жалпы есепте бірінші орынды жеңіп алу үшін қажетті айырмашылықты берді және Стэнли кубогының плей-оффы барысында үйдегі артықшылыққа кепілдік берді. Сол маусымда Канадалықтар 1955 жылғы Стэнли кубогының финалында Детройтке жеті ойыннан жеңіліп, үй командасы финалдағы барлық жеті ойынды бірінші рет жеңіп алды. Монреаль келесі бес рет Stanley Кубогын жеңіп алды, бұл рекорд әлі күнге дейін сақталған. Ричард 1960 жылы "Канадиан" командасының бесінші рет Stanley Кубогын жеңгеннен кейін зейнеткерлікке шықты. Бұл эпизод жаттықтырушы Дик Ирвиннің маусымнан тыс кетуге бастама болды. Селке Ирвиннің Ричардты ашуландырғандығын, осылайша оның "мерзімді жарылыстарына" ықпал еткенін сезінді. Селке Ирвинге Канадалықтармен өмір бойы жұмыс істеуге ұсыныс жасады, егер ол жаттықтырушы емес болса. Ирвин Селкінің ұсынысынан бас тартып, Чикагоның "Black Hawks" командасына жаттықтырушы болып ауысты. Ирвин сүйек қатерінен қайтыс болғанға дейін тағы бір маусым жаттықты.

Тарихи түсінік

Ричард төңкерісі өткен онжылдықтарда спорттық төңкерістен гөрі маңызды орын алды. Француз квебектерінің Ричард сияқты Квебектің мәдени нышаны үшін қарапайым деп саналған тәртіпсіздікке наразылық білдіруі көптеген пікір білдірушілерді 1960 жылдардағы Квебектің Тыныш революциясының маңызды факторы деп сендірді. Бұдан басқа, тәртіпсіздіктің себебі тоқтатудың ауырлығынан туындамаған; маңыздысы, ағылшын тілді лиганың ағылшын тілді президенті Квебек ойыншысын тоқтатты. Француз канадалықтары өздерін Канада мен Солтүстік Америкада тұтастай алғанда кемсітілген деп санайды. Ричард француз канадалықтардың батыры ретінде танылды және ағылшын тілді мекемеге қарсы "аза" түрінде болды. Көтерілістен төрт күн өткен соң жарияланған мақалада журналист Андре Лаурендо көтерілістің Квебекте ұлттылықтың артуының белгісі екенін бірінші болып айтты. "Менің ағам Ричард өлтірілді" деп аталатын баяндамада Лорендо бұл көтерілістің "француз канадалықтардың байсалдылығы мен ұзақ уақыт бойы пассивтілігінің артында не тұрғанын көрсетті" деп айтты. Екінші жағынан, Бенуа Мелансон бұл көтеріліс "Ракеталық Ричард аңызына" айналды және кейінге қарай қарағанда, ол болған кездегіден әлдеқайда үлкен маңызға ие болды деп айтады. Ол: "Егерде "Төңкеріс" болмағанда, Морис Ричард туралы аңыздың болуы екіталай болар еді" деп мәлімдейді. Бұл көтеріліс уақыт өткен сайын маңызды болып кетті, бірақ көптеген академиялық емес сарапшылар ойлаған себептермен емес. Ричард зейнетке шыққаннан кейін бірден ұмытылып кету қаупі төнген, сондықтан ол өзін және өзінің жаңадан пайда болған аңызын тым жоғары бағалады: Морис Ричард конькилері мен пиджактары болды, сонымен қатар Ракета күлтұқалары, Ракета транзисторлық радиолары және Ракета Ричард конденсацияланған томат шұпасы болды. Оның үстіне, бұл өнімдер тарих бойы өзгеріп келді. "Ричард саудасының басты әсері Морис Ричардты өнімге, содан кейін белгіге, ақыр соңында аңызға айналдыру болды". Ол тонаудың қазір бұрын болмаған нәрсе екенін айтып қорытындылайды: "Тұнау Ричардты жай хоккей ойыншысынан саяси қарсылық символына айналдырудың басты оқиғасына айналды (егер Ричардтың өзі ашық түрде саяси емес болса да, бұл кітапқа сәйкес, тәуелсіз Квебек үшін емес). Бәлкім, көтерілістің түсіндіруінің қалай өзгергенін түсіндірудің ең жақсы жолы - оның қарсыласының қоғамдық түсініктеріндегі өзгеріске қарап: "Ричардтың кейіпкерлік қасиеттерін елемеу және оны мифтік тұлғаға айналдыру үшін оның мансабының бірнеше эпизодтарын қайта жазу қажет болды".