Кіріспе

Американдық психолог және лингвист Брайан Джеймс МакУинни (ағылшынша: Brian James MacWhinney; 1945 жылы 22 тамызда туған) - Карнеги Меллон университетінің психология және қазіргі заманғы тілдер кафедрасының профессоры. Ол бірінші және екінші тілдерді меңгеру, психолингвистика және тілдің неврологиялық негіздері бойынша маманданады. Ол осы тақырыптар бойынша бірнеше кітаптар мен 100-ден астам мақалалар мен кітап тарауларын жазды және редакциялады. Маквинни ең алдымен тіл үйренудің бәсекелестік моделі және CHILDES (Child Language Data Exchange System) және TalkBank корпорацияларын құруымен танымал. Ол сондай-ақ психологиялық эксперименттерді жасау және жүргізу үшін ізашарлық бағдарламалық жасақтамаларды әзірлеуге көмектесті, соның ішінде PsyScope, Macintosh үшін эксперименталды басқару жүйесі; E Prime, Microsoft Windows платформасы үшін эксперименталды басқару жүйесі; және Эксперименталды психологияны оқыту жүйесі (STEP), психологиялық және лингвистикалық зерттеулерді жеңілдету және жақсарту үшін скрипттер дерекқоры.

Өмірбаян

Маквинни "2" деген баға алды. 1965 жылы 19 жасында Берклидегі Калифорния университетінен риторика және геология бойынша А. Кейін ол сөйлеу ғылымдарының магистрі (1967) және филология ғылымдарының докторы (1970). Психолингвистика бойынша Д. (1974), екеуі де Беркли университетінен. Оқушы ретінде толық уақытты мансапқа ұмтылу алдында МакУинни 1966-1968 жылдары Оукленд біріктірілген мектеп округінде бастауыш сынып мұғалімі, 1968-1973 жылдары Беркли университетінде оқытушы, 1972-1973 жылдары Беркли университетінде ғылыми қызметкер және 1973-1974 жылдары Дэвис университетінде зерттеуші психолог болып жұмыс істеді. МакУинни өзінің алғашқы толық уақытты академиялық лауазымына 1974 жылы Денвер университетінің психология профессоры болып қабылданды. 1981 жылы Карнеги-Меллон университетінің психология кафедрасының оқытушыларына шақырылды, содан бері сол жерде қызмет етіп келеді. 2001 жылы Маквинни Гонконг университетінде қонақ профессор болып қызмет етті. Көптеген ұйымдар мен академиялық мекемелер, соның ішінде Халықаралық балалар тілдерін зерттеу қауымдастығы, Ұлттық зерттеу кеңесі және Ми картасы кеңесші кеңесі, МакУинниді оның зерттеулері мен стипендиясының сапасы үшін құрметтеді. МакУиннидің кәсіби қызмет қызметі бірнеше кәсіби қауымдастықтардың, академиялық журналдардың және гранттық агенттіктердің басқарушы кеңестеріне белсенді қатысуды қамтиды. Ол сонымен қатар университет бағдарламасының сарапшысы және бірнеше беделді журналдардың арнайы сарапшысы ретінде қызмет етті. Ол көптеген танымал кәсіби қоғамдардың мүшелері және серіктестері, соның ішінде Америка білім беру ғылыми-зерттеулер қауымдастығы, Америка психологиялық қоғамы, есептеу лингвистикасы қауымдастығы, танымдық ғылым қоғамы, Халықаралық балалар тілі қауымдастығы, Америка лингвистикалық қоғамы, психономиялық қоғам және Бала дамуы жөніндегі зерттеулер қоғамы. Маквинни үйленген, екі ұлы бар. Ол алты тілде еркін сөйлейді, соның ішінде ағылшын, венгр, неміс, француз, испан және итальян тілдерінде сөйлейді және өзінің зерттеулерін әлемнің көптеген елдерінде ұсынды.

Бәсекелестік үлгісі

МакУинни бірінші және екінші тілдерді меңгерудің, сондай-ақ тілдік өңдеудің бәсекелестік моделі деп аталатын моделін жасады. Бұл модель тілдерді меңгеруді лексикалық элементтер, фонологиялық формалар мен синтаксистік үлгілер арасындағы бәсекелестікке байланысты пайда болатын, синхрондық, онтогенетикалық және филогенетикалық уақыт шкалаларында тілдерді өңдеуді есепке алатын, эмергентикалық құбылыс ретінде қарастырады. Жарыс үлгісіне негізделген эмпирикалық зерттеулер тіл формаларын үйрену әр түрлі контексттегі көптеген сөздер мен үлгілерді дәл жазуға негізделгенін көрсетті. Жарыс моделінің болжамын психолингвистика, когнитивтік нейробиологиялық ғылым және когнитивтік даму саласындағы зерттеулер қолдады.

CHILDES & TalkBank жобалары

МакУинни CHILDES және TalkBank корпорацияларын, тілдік білімді зерттеу үшін кеңінен қолданылатын екі дерекқорды әзірледі және басқарады. Ол Нан Бернштейн Ратнермен бірге TalkBank жобасы - FluencyBank-ті басқарады. CHILDES жүйесі әңгімелесуді зерттеуге арналған құралдарды ұсынады. Бұл құралдарға транскриптілердің дерекқоры, транскриптілерді компьютерлік талдау бағдарламалары, лингвистикалық кодтау әдістері және транскриптілерді цифрланған аудио және бейнеге байланыстыратын жүйелер кіреді. CHILDES деректер базасына тіл үйренушілердің компьютерлік көшірмелері енген. Бұл жазбалардың көбісі әңгімелесудің өздігінен басталғандығын көрсетеді. Сонымен қатар, екі тілді балалардың, мектеп жасындағы үлкен балалардың, екінші тілді үйренетін ересектердің, тілдің түрлі кемшіліктері бар балалардың және тіл жоғалтудан қалпына келуге тырысатын афазиктердің көшірмелері бар. Транскриптілерге 26 түрлі тілдерді үйрену туралы мәліметтер кіреді. TalkBank-та CHILDES, сондай-ақ үлкен балалар мен ересектерден, соның ішінде афазиясы бар адамдардан, екінші тілді үйренгендерден, ересектер арасындағы әңгімелесулер мен сыныпта тіл үйрену деректері бар. Деректер қорын құру мен күтіп ұстауға Ұлттық балалар денсаулығы және адам дамуы институты (NIH NICHD) және Ұлттық ғылым қорының лингвистика бағдарламасы қолдау көрсетеді.

Тілдік функционализм

Соңғы уақытта МакУиннидің жұмысы екінші тіл үйренудің аспектілеріне және мидың ошақтық зақымданулары бар балалардың дамуы ашатын тілдің нейрологиялық негіздеріне назар аударды. Ол бәсекелестік модельдің коммуникативтік функцияларын перспектива алу процесіне байланыстыратын тілдік функционализмнің жаңа түрін зерттей бастады. Бұл процесс адамның санасына қабылдаушы шындықтарға негізделген лингвистикалық абстракцияларға негізделген тұрақты танымдық симуляцияны жасауға мүмкіндік береді. Перспективаны қабылдау әдісі грамматиканың формаларын қайта-қайта перспективаны алу және перспективаны ауыстыру әрекеттерінен пайда болған деп қарастырады. Грамматикалық құрылғылар, мысалы, алмастыру, кейс, дауыс және тіркеме, барлығы негізінен эго-орталық көзқарас ауысуын білдіру жолдары ретінде қарастырылуы мүмкін. Осы жаңа зерттеу бағытының басты мақсаты - көзқарастың өзгеруіне себепші мидың механизмдерін жақсырақ түсіну.