Кіріспе

Кеңес физигі, философ және ғылым тарихшысы Борис Михайлович Гессен (Бори́с Миха́йлович Ге́ссен), сондай-ақ Гессен (1893 жылы 16 тамыз, Елизаветград 1936 жылы 20 желтоқсан, Мәскеу), Кеңес физигі, философ және ғылым тарихшысы. Ол Ньютонның Principia туралы еңбегімен танымал болды, ол ғылымның тарихнамасында негіз болды.

Өмірбаян

Борис Гессен Ресей империясының Херсон губернаторлығында (қазіргі Кропивницкий, Украина) Елизаветградта еврей отбасында дүниеге келген. Физика және жаратылыстану ғылымдарын Эдинбург университетінде (1913-1914 жж.) гимназиядағы досы Игорь Тамммен бірге оқыды. Кейін Санкт-Петербург университетінде оқыды (1914-1917). Ол Ресей Азамат соғысында Қызыл Армияға шақырылып, 1919 жылы Коммунистік партияға кірді және Революциялық Әскери Кеңестің (1919-1921) мүшесі болды және партия мектебінде жұмыс істеді. Ол физика бойынша оқуын әр түрлі жерлерде жалғастырып, 1928 жылы Мәскеудегі Қызыл профессорлар институтын бітірді. Осы жылы оны Александр Максимов "мачист" және "оң жақтан ауытқушы" деп сынға алды. Институтта тағы екі жыл жұмыс істегеннен кейін, ол 1931 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің физика кафедрасының профессоры және кафедрасының меңгерушісі болды. 1933 жылы Ресей ғылым академиясының мүшесі болып сайланды.

Халықаралық ғылым тарихы конгресі

1931 жылы Н.И. Бухарин бастаған кеңестік делегацияның құрамында Гессен Лондондағы Ғылым тарихының екінші халықаралық конгресінде "Ньютонның принциптерінің әлеуметтік-экономикалық тамыры" атты мақаласын ұсынды. Бұл еңбек ғылым тарихында іргелі болып, ғылыми революциялар мен ғылымның әлеуметтануын зерттеудің заманауи жолдарына әкелді. Гессен Исаак Ньютонның ең танымал еңбегі 17 ғасырдағы өнеркәсіп пен экономиканың мақсаттары мен тілектеріне сай жасалғанын мәлімдеді. Гессен Ньютонның еңбегі оның экономикалық жағдайы мен жағдайынан шықты деп мәлімдеді, Principia буржуазияның техникалық мәселелерін шешті. Сол кезде Кеңес Одағында Альберт Эйнштейннің еңбегін Коммунистік партия философтары шабуылдады; буржуазиялық құндылықтармен қозғалған деп есептелетін бұл "буржуазиялық ғылым" болды және бұдан былай оған тыйым салынуы керек. (Бұл шабуыл Германиядағы Deutsche Physik қозғалысына бірнеше жылдан кейін ғана ұқсас болды.) Гессеннің мақаласы лоббистік тактика болды: партия философтары Ньютонның теорияларының дұрыстығына күмән келтірмейтін, ал оларды буржуазиялық қамырды қозғаушы ретінде көрсету Гессеннің көзінше, ғылыми жарамдылық оны жүзеге асырудың мотивациясы қандай болса да болуы мүмкін екенін көрсетеді. Алайда, оның еңбегінің Эйнштейннің еңбегі туралы ішкі кеңес философиялық шайқастарында әсер еткеніне дәлел аз. Өзінің туған елінде әсерінің жоқтығына қарамастан, Гессеннің тезисі Батыс ғылым тарихында кең әсер етті. Гессеннің еңбегі "жұрттық марксизм" деп қарастырылды. Алайда, оның қоғам мен ғылым арасындағы қарым-қатынасқа назар аударғаны өз уақытында жаңа және әсерлі болып көрінді. Бұл ғылым тарихы жеке генийдің іс-әрекет тарихы деген түсінікке қарсылық болды, бұл ең болмағанда Уильям Уивеллдің 1837 жылғы Индуктивті ғылымдар тарихынан бастап басым көзқарас болды. Гессеннің заманауи батыс оқырмандары оның мақаласын шын мәнінде қабылдады. Оның экономика мен білім арасындағы қатаң байланысын тарихшылардың көпшілігі қабылдамады. Алайда оның білімнің өсуі мен соғыс өнерінің арасында байланыс бар екендігі туралы және баллистика физика мен Ньютонның әлемінде негізгі рөл атқарды деген пікіріне үлкен қызығушылықпен қаралды. Химиялық қаруды қолданған алғашқы соғыстың көлеңкесінде және соғыстың машиналары тағы бір дүниежүзілік соғысқа дайындалған кезде, ғылым, технология және соғыс арасындағы рөл ғалымдар мен ғалымдарға қызықты болып кетті. Ғылымның практикалық өмірдің қарапайым немесе қарапайым аспектілерінен бөлек екендігі туралы бұрынғы көзқарастар - ғылыми ақыл-ойды оның мән-жайынан ажырату - ғылым мен ғалымдар жұмыс істейтін әлемге барған сайын еніп бара жатқан көзқарастан гөрі аз тартымды болды.

Соңғы жылдары, қайтыс болуы және оңалту

1934 жылдан 1936 жылға дейін Гессен С. И. Вавилов басқарған Мәскеудегі Физика институтының директорының орынбасары болды. 1936 жылы 22 тамызда Гессен террорлық әрекеттерді дайындау және контрреволюциялық террорлық ұйымға қатысуда деп айыпталып, НКВД-мен тұтқындалды. Оны әскери трибунал екі ай бұрын тұтқындалған гимназия мұғалімі Аркадий О. Апиринмен бірге терроризмге қатысты жасырын түрде соттады. Олар 1936 жылы 20 желтоқсанда кінәлі деп танылып, сол күні ату жазасына кесілді. Гессен Мәскеудегі Донское зиратында жалпы қабірге қойылды. Гесснді 1938 жылы 29 сәуірде Кеңес Одағының Ғылым академиясынан бас Ассамблеясы қуды. 1956 жылы 21 сәуірде Апирин мен Гессен де Бүкілресейлік әскери комиссияның шешімімен оңалтылды (өлімнен кейін ақталды).

Жазбалар

Борис Гессен, Ньютонның принциптерінің әлеуметтік және экономикалық тамыры: Фрейденталь, Г., Маклафлин, П. (eds) Ғылыми революцияның әлеуметтік және экономикалық тамыры, 41-101-б. Бостондық ғылым философиясы 278. Спрингер, Дордрехт. (Ресейлік түпнұсқасы: ) Жаңа ағылшын тіліндегі аударма: Гидеон Фрейденталь мен Питер Маклафлин, Ғылыми революцияның әлеуметтік және экономикалық тамыры, Спрингер, 2009, 41-101-беттер. Борис Гессен, "А. Эйнштейн мен Дж. Дж. Томсонның мақалаларының алғы сөзі", транскрипция. Шон Винклер, Қоғам және саясат 13.1 (2019): 87 102. http://socpol. uvvg. ro/docs/2019 1/5. Гессен. pdf. Классикалық физика контекстінде (жарияланбаған мәтін және дереккөз, Edizioni Ca'Foscari Venice-мен бірге дайындалады). Борис Гессен: Физика және философия Кеңес Одағында, 19271931, пайда болу және азаю туралы назардан тыс қалған пікірталастар, редакторлары және аудармашылары Крис Талбот пен Ольга Паттисон, Чам, Швейцария: Спрингер, 2021. ISBN 978 3 030 70044 7. Құжаттар мен құжаттар

Пайдаланылған әдебиеттер

.