Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес физигі, философ және ғылым тарихшысы Борис Михайлович Гессен (Бори́с Миха́йлович Ге́ссен), сондай-ақ Гессен (1893 жылы 16 тамыз, Елизаветград 1936 жылы 20 желтоқсан, Мәскеу), Кеңес физигі, философ және ғылым тарихшысы. Ол Ньютонның Principia туралы еңбегімен танымал болды, ол ғылымның тарихнамасында негіз болды.
Soviet physicist, philosopher and historian of science
Boris Mikhailovich Hessen (Бори́с Миха́йлович Ге́ссен), also Gessen (16 August 1893, Elisavetgrad – 20 December 1936, Moscow), was a Soviet physicist, philosopher and historian of science. He is most famous for his paper on Newton's Principia which became foundational in historiography of science.
Өмірбаян
Борис Гессен Ресей империясының Херсон губернаторлығында (қазіргі Кропивницкий, Украина) Елизаветградта еврей отбасында дүниеге келген. Физика және жаратылыстану ғылымдарын Эдинбург университетінде (1913-1914 жж.) гимназиядағы досы Игорь Тамммен бірге оқыды. Кейін Санкт-Петербург университетінде оқыды (1914-1917). Ол Ресей Азамат соғысында Қызыл Армияға шақырылып, 1919 жылы Коммунистік партияға кірді және Революциялық Әскери Кеңестің (1919-1921) мүшесі болды және партия мектебінде жұмыс істеді. Ол физика бойынша оқуын әр түрлі жерлерде жалғастырып, 1928 жылы Мәскеудегі Қызыл профессорлар институтын бітірді. Осы жылы оны Александр Максимов "мачист" және "оң жақтан ауытқушы" деп сынға алды. Институтта тағы екі жыл жұмыс істегеннен кейін, ол 1931 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің физика кафедрасының профессоры және кафедрасының меңгерушісі болды. 1933 жылы Ресей ғылым академиясының мүшесі болып сайланды.
Boris Hessen was born to a Jewish family in Elisavetgrad, in the Kherson Governorate of the Russian Empire (now Kropyvnytskyi, Ukraine). He studied physics and natural sciences at the University of Edinburgh (1913—1914) together with his gymnasium school friend Igor Tamm. He then went to study at the St. Petersburg University (1914—1917). He enlisted in the Red Army in the Russian Civil War, joined the Communist Party in 1919 and became a member of the Revolutionary Military Council (1919—1921) and worked at the Party School. He also continued his physics studies at various places eventually graduating from the Institute of Red Professors in Moscow in 1928. In this year he was criticised by Alexander Maximov, who criticised him for being a "machist" and "right deviationist". After working in the institute for two more years, he became a physics professor and the chair of the physics department at the Moscow State University in 1931. In 1933 he was elected a member of the Russian Academy of Sciences.
Халықаралық ғылым тарихы конгресі
1931 жылы Н.И. Бухарин бастаған кеңестік делегацияның құрамында Гессен Лондондағы Ғылым тарихының екінші халықаралық конгресінде "Ньютонның принциптерінің әлеуметтік-экономикалық тамыры" атты мақаласын ұсынды. Бұл еңбек ғылым тарихында іргелі болып, ғылыми революциялар мен ғылымның әлеуметтануын зерттеудің заманауи жолдарына әкелді. Гессен Исаак Ньютонның ең танымал еңбегі 17 ғасырдағы өнеркәсіп пен экономиканың мақсаттары мен тілектеріне сай жасалғанын мәлімдеді. Гессен Ньютонның еңбегі оның экономикалық жағдайы мен жағдайынан шықты деп мәлімдеді, Principia буржуазияның техникалық мәселелерін шешті. Сол кезде Кеңес Одағында Альберт Эйнштейннің еңбегін Коммунистік партия философтары шабуылдады; буржуазиялық құндылықтармен қозғалған деп есептелетін бұл "буржуазиялық ғылым" болды және бұдан былай оған тыйым салынуы керек. (Бұл шабуыл Германиядағы Deutsche Physik қозғалысына бірнеше жылдан кейін ғана ұқсас болды.) Гессеннің мақаласы лоббистік тактика болды: партия философтары Ньютонның теорияларының дұрыстығына күмән келтірмейтін, ал оларды буржуазиялық қамырды қозғаушы ретінде көрсету Гессеннің көзінше, ғылыми жарамдылық оны жүзеге асырудың мотивациясы қандай болса да болуы мүмкін екенін көрсетеді. Алайда, оның еңбегінің Эйнштейннің еңбегі туралы ішкі кеңес философиялық шайқастарында әсер еткеніне дәлел аз. Өзінің туған елінде әсерінің жоқтығына қарамастан, Гессеннің тезисі Батыс ғылым тарихында кең әсер етті. Гессеннің еңбегі "жұрттық марксизм" деп қарастырылды. Алайда, оның қоғам мен ғылым арасындағы қарым-қатынасқа назар аударғаны өз уақытында жаңа және әсерлі болып көрінді. Бұл ғылым тарихы жеке генийдің іс-әрекет тарихы деген түсінікке қарсылық болды, бұл ең болмағанда Уильям Уивеллдің 1837 жылғы Индуктивті ғылымдар тарихынан бастап басым көзқарас болды. Гессеннің заманауи батыс оқырмандары оның мақаласын шын мәнінде қабылдады. Оның экономика мен білім арасындағы қатаң байланысын тарихшылардың көпшілігі қабылдамады. Алайда оның білімнің өсуі мен соғыс өнерінің арасында байланыс бар екендігі туралы және баллистика физика мен Ньютонның әлемінде негізгі рөл атқарды деген пікіріне үлкен қызығушылықпен қаралды. Химиялық қаруды қолданған алғашқы соғыстың көлеңкесінде және соғыстың машиналары тағы бір дүниежүзілік соғысқа дайындалған кезде, ғылым, технология және соғыс арасындағы рөл ғалымдар мен ғалымдарға қызықты болып кетті. Ғылымның практикалық өмірдің қарапайым немесе қарапайым аспектілерінен бөлек екендігі туралы бұрынғы көзқарастар - ғылыми ақыл-ойды оның мән-жайынан ажырату - ғылым мен ғалымдар жұмыс істейтін әлемге барған сайын еніп бара жатқан көзқарастан гөрі аз тартымды болды.
In 1931, as part of a Soviet delegation led by N. I. Bukharin, Hessen delivered the paper "The Socio Economic Roots of Newton's Principia" at the Second International Congress of the History of Science in London. This work became foundational in the history of science and led to modern studies of scientific revolutions and sociology of science. Hessen asserted that Isaac Newton's most famous work was created to cater to the goals and desires of 17th century industry and economy. Hessen asserted that Newton's work was inspired by his economic status and context, that the Principia was the solution of technical problems of the bourgeoisie. At that time in the Soviet Union, the work of Albert Einstein was under attack by Communist Party philosophers; being supposedly motivated by bourgeois values, it was "bourgeois science", and should henceforth be banned. (In many ways this attack was similar to the Deutsche Physik movement in Germany which occurred only a few years later.) Hessen's paper was a lobbying tactic: Party philosophers would not challenge the accuracy of Newton's theories, and to show them as being motivated by bourgeois concerns would, in Hessen's eyes, show that scientific validity could exist whatever the motivations were for undertaking it. However, there is little evidence that his paper had any effect in the internal Soviet philosophical battles over Einstein's work. Despite its lack of impact in his home country, Hessen's thesis had a wide effect in Western history of science. Hessen's work has been dismissed as "vulgar Marxism". However, its focus on the relationship between society and science was, in its time, seen as novel and inspiring. It was a challenge to the notion that the history of science was the history of individual genius in action, the dominant view at least since William Whewell's History of the Inductive Sciences in 1837. Few contemporary Western readers of Hessen took his paper at face value. His rigid connection between economy and knowledge was not accepted by a majority of historians. However, his assertion that a connection existed between the growth of knowledge and the art of war, and that ballistics played a central part of physics and Newton's world, was viewed with keen interest. In the shadow of the first war to employ chemical weapons, and as the war machines were again gearing up in preparation for another world war, the role between science, technology, and warfare was becoming more interesting to scholars and scientists. Previous views of science as separate from the mundane or vulgar aspects of practical life — the disembodiment of the scientific mind from its context — were becoming less attractive than a view that science and scientists were increasingly embedded in the world in which they worked.
Соңғы жылдары, қайтыс болуы және оңалту
1934 жылдан 1936 жылға дейін Гессен С. И. Вавилов басқарған Мәскеудегі Физика институтының директорының орынбасары болды. 1936 жылы 22 тамызда Гессен террорлық әрекеттерді дайындау және контрреволюциялық террорлық ұйымға қатысуда деп айыпталып, НКВД-мен тұтқындалды. Оны әскери трибунал екі ай бұрын тұтқындалған гимназия мұғалімі Аркадий О. Апиринмен бірге терроризмге қатысты жасырын түрде соттады. Олар 1936 жылы 20 желтоқсанда кінәлі деп танылып, сол күні ату жазасына кесілді. Гессен Мәскеудегі Донское зиратында жалпы қабірге қойылды. Гесснді 1938 жылы 29 сәуірде Кеңес Одағының Ғылым академиясынан бас Ассамблеясы қуды. 1956 жылы 21 сәуірде Апирин мен Гессен де Бүкілресейлік әскери комиссияның шешімімен оңалтылды (өлімнен кейін ақталды).
From 1934 to 1936 Hessen was a deputy director of the Physics Institute in Moscow headed by S. I. Vavilov. On 22 August 1936 Hessen was arrested by the NKVD on charges of participation in a counter revolutionary terrorist organization and preparation of terrorist acts. He was secretly tried for terrorism by a military tribunal together with his gymnasium school teacher Arkadij O. Apirin, who had been arrested two months earlier. They were found guilty on 20 December 1936 and were executed by shooting the same day. Gessen was buried in Moscow at the Donskoye Cemetery in a common grave. Gessn was posthumously expelled from the Academy of Sciences of the Soviet Union by the General Assembly on April 29, 1938. On 21 April 1956 both Apirin and Hessen were rehabilitated (posthumously exonerated) by decision of the All Russian Military Commission. Gessen was posthumously reinstated by the General Assembly of the Academy of Sciences on March 5, 1957
Жазбалар
Борис Гессен, Ньютонның принциптерінің әлеуметтік және экономикалық тамыры: Фрейденталь, Г., Маклафлин, П. (eds) Ғылыми революцияның әлеуметтік және экономикалық тамыры, 41-101-б. Бостондық ғылым философиясы 278. Спрингер, Дордрехт. (Ресейлік түпнұсқасы: ) Жаңа ағылшын тіліндегі аударма: Гидеон Фрейденталь мен Питер Маклафлин, Ғылыми революцияның әлеуметтік және экономикалық тамыры, Спрингер, 2009, 41-101-беттер. Борис Гессен, "А. Эйнштейн мен Дж. Дж. Томсонның мақалаларының алғы сөзі", транскрипция. Шон Винклер, Қоғам және саясат 13.1 (2019): 87 102. http://socpol. uvvg. ro/docs/2019 1/5. Гессен. pdf. Классикалық физика контекстінде (жарияланбаған мәтін және дереккөз, Edizioni Ca'Foscari Venice-мен бірге дайындалады). Борис Гессен: Физика және философия Кеңес Одағында, 19271931, пайда болу және азаю туралы назардан тыс қалған пікірталастар, редакторлары және аудармашылары Крис Талбот пен Ольга Паттисон, Чам, Швейцария: Спрингер, 2021. ISBN 978 3 030 70044 7. Құжаттар мен құжаттар
Boris Hessen, The Social and Economic Roots of Newton's Principia in: Freudenthal, G., McLaughlin, P. (eds) The Social and Economic Roots of the Scientific Revolution, pp. 41–101. Boston Studies in the Philosophy of Science 278. Springer, Dordrecht. (Russian original: ). New English translation in: Gideon Freudenthal and Peter McLaughlin, The Social and Economic Roots of the Scientific Revolution, Springer, 2009, pp. 41–101. Boris Hessen, "Preface to Articles by A. Einstein and J. J. Thomson," trans. Sean Winkler, Society and Politics 13.1 (2019): 87 102. http://socpol. uvvg. ro/docs/2019 1/5. Hessen. pdf. Classical Physics in Context (unpublished text and sourcebook, in preparation with Edizioni Ca'Foscari Venice). Boris Hessen: Physics and Philosophy in the Soviet Union, 1927–1931, Neglected Debates on Emergence and Reduction, edited and translated by Chris Talbot and Olga Pattison, Cham, Switzerland: Springer, 2021. ISBN 978 3 030 70044 7.