Жағдай
N377 провинциялық жол ("Den Hulst") қала бойымен өтеді, батыста Хассельттен шығыста Коеворденге дейін барады. Солтүстікке қарай Пунторст ауылы мен Стафорст муниципалитетіндағы Штаттсбос мемлекеттік орманды жері орналасқан. Ниульюзеннің оңтүстігінде Дальфсен орналасқан, ол муниципалитет өз атын алған біршама үлкен қала. Батыста N377 провинциялық жолы мен A28 тас жолы елдің солтүстігіне кіруді қамтамасыз ететін бұрынғы әскери бекіністің орналасқан жері Де Лихтмисте кездеседі. Ниюльюзен оңтүстікке қарай Вехт және Рест өзендерінің аралығында орналасқан. Ол Саландтың тарихи аймағының бөлігі ретінде есептеледі. Қаланың солтүстік және ескі оңтүстік жартысы (бүгінгі күні Нейульюзен Норд және Нейульюзен Зюид деп аталады) спорт алаңдары мен нысандарымен бөлінеді. Солтүстік бөлігінде Ескі және Жаңа Хальстерплас бар, олар 1960-1980 жылдар аралығында құрылған екі байланысты демалыс су айдыны. Оңтүстік бөлігінде 1830 жылдан бастап Грот Керк (Ұлы шіркеу) орналасқан, ол алғаш рет 1660 жылы салынған; бұрынғы қалалық зал; және шағын Палтебос сүрегі, бір кездері Палте дінбасылары мен жер иелері отбасы иелігінде болған. Нейвлюзеннің құрамына кіретін ауылдық орталықтар мен бұрынғы ауылдарға солтүстікке қарай Ден-Хулст, солтүстік-батысқа қарай Де-Меле және оңтүстік-батысқа қарай Руйтенвеен кіреді. Жаңа тұрғын үйлер бірнеше жылдан бері салынып келеді. Қазіргі уақытта құрылыс жұмыстары түрлі жерлерде, әсіресе батыста ("Westerbouwlanden") жүргізілуде.
Қолжетімділік
Nieuwleusen қаласына және одан қоғамдық көліктерде Zwolle мен Coevorden арасындағы 301 автобус маршруттары, Zwolle мен Dedemsvaart арасындағы 649 (мектеп автобусы) және 217 маршруттары бар, олардың барлығын Syntus Overijssel компаниясы басқарады. Ниульюзенге апаратын жолдарға N377 (Хассельттен), N758 (Звольден) және N757 (Дальфсеннен) жатады.
Тарих
Ниюльюзен XVII ғасырдың бірінші жартысында пайда болды. Сол кезде Вехтадағы Лейзен ауылы мен Дренте провинциясының шекарасындағы Рист аралығындағы жердің көп бөлігі қолжетімді емес торфтан тұратын. Вехтдалдың бүкіл аумағы Хассельттен Коеворденге дейін 'т Веен (Торф Моор) ретінде көрсетілген. Қазір Ньёвлюзен орналасқан жер сол картада Оммер моері (Оммен моры) деп аталады.
Луссенер компаниясы
1631 жылы 8 қаңтарда Люссенер компаниясы Зволле мен Кампен тұрғындарымен Люссеннің солтүстігіндегі аймақты игеру үшін құрылды, ол Марке ван Люссенге (жер иелерінің жергілікті бірлестігі) тиесілі болды. Жерді егістікке айналдырғандардың басым көпшілігі Лейзендегі ізашарлар еді. Жаңа қоныстың алғашқы фермалары Пад (Пат) бойында, қазіргі Остервеен жолының бойында орналасқан. Сондықтан, Ниюльюзеннің алғашқы атауы Остервеен болды, бұл аймақтың алғашқы карталарында көрінеді. Қоныстың атауы Ньюльюзен (Жаңа Лейзен) болғаннан кейін, бастапқы Лейзен Оудльюзен немесе Ескі Лейзен (Түс Саксон: Oldlusen) деп аталды. Бұл атауларда лейзен деген сөздің мәні "лоэссэн" деп есептеледі, шамамен "ағаш өсірілген далалар" (Старый) Лейзен аймағын сипаттап, Ниульюзен атауына көшірілді. 1640 және 1646 жылдар аралығында дворян Звер ван Херсолте осында Остервенді (Оверайссельге тән ауылдық үй) салдырды. Ол 1862 жылы қиратылған; өлшеміне модель қаланың тарихи мұражайында көрінеді (төменде қараңыз). 1655 жылы Остервенде мұғалімге арналған үй салынды. 1659 жылдан бастап Ньёвлюзендегі шомылдыру рәсімінің тіркелімі сақталған. Алғашқы реформацияланған министрлер Цвольле, Дальфсен және Омменнен шақырылды. Алғашқы пастор 1663 жылы келген преподобный Ван Беркум болды.
Дедемсвойт
1809 жылы Ниюльюзенде туған дворян және саясаткер барон Виллем Ян ван Дедем солтүстік Оверайссель арқылы Дедемсверт каналын салуды бастады, бұл Голландияның осы бөлігінде кең көлемде қазылып жатқан торфты тасымалдауды жеңілдету үшін. Ақырында канал Грамсбергендегі Зварте-Вотерден Грамсбергендегі Вехтке дейін созылып, провинцияның солтүстігін көлденең кесу керек еді. 1811 жылы канал Балкбрюгке (бұрынғы Ниюльюзен) дейін жетті. Нейвлюзеннің солтүстігінде, басқа да саңылаулар мен көпірлер болған жерлерде, Дедемсворт каналдың бойында қоныстануды ынталандырды. Ол алғаш рет он сегізінші ғасырдың басында аталған Ден-Хулст (жергілікті тұрғындарда Нулст деп аталады) ауылының өсуін көтермеледі. Ден Хулсттен Оммердиек жолы (қазіргі негізгі жол Бург. J. P. Backxlaan) Нейвлюзенге дейін әкелді. Ден-Хулст Ниульюзеннің солтүстік бөлігіне айналады. 1885 жылы Dedemsvaart қайығымен бірге трамвай қозғалтқышы үшін жол салынды; трамвай қозғалтқышы Dedemsvaartsche Stoomtramweg Maatschappij-тің көліктері мен автобус қызметі оны ескіргенше жұмыс істеді. ХХ ғасырдың ортасына қарай экономикалық маңызы жоғалған каналдың кейбір бөліктері, соның ішінде (осылай 1969 жылы) Ден-Хулст арқылы өтетін бөлігі сумен құйылды. Де Меле тауының батысында провинцияның басқа бөліктерінде сияқты Дедемсверт әлі де бар. N377 провинциялық жол каналдың орнында және сақталған бөліктердің қасында салынған.
Ниюльюзен муниципалитеті
Он сегізінші ғасырдың басында Ниюльюзен Аверест ауылымен бірге бір муниципалитет құрды. 1818 жылдың 1 шілдесінде муниципалдық бюджеттер бөлінді және Ниюльюзен дербес муниципалитетке айналды. Алайда, ол 1833 жылға дейін Аверестпен "жеке одақта" болды, әкімді бөлісті. 1899 жылға дейін Ниюльюзенде муниципалдық елтаңба болған жоқ. Көптеген муниципалитеттер сияқты, ол да сол жылы Оверайссель провинциялық штаттары үшін жаңа кездесу залының құрылысы кезінде өтініш берді. Герб Дальфсеннің гербтері негізінде (себебі Марке ван Лейзен Дальфсеннің заңды округінің бөлігі болған) және сол кездегі Зволецкерспель муниципалитеті (себебі Зволецкерспельдің бөлігі Ньювлейзен муниципалитетіне қосылған). Гербтің төменгі бөлігіндегі қиылысқан балталар ауыл шаруашылығын бейнелейді. 1954 жылы Ниюльюзенге оның елтаңбасының үстінде тәж берілді. Муниципалитет 2000 жылдың 31 желтоқсанына дейін өмір сүрді. Бұрынғы муниципалдық герб қазір ресми "қала гербі" болып табылады.
Де Ролекате
1913 жылы Ден-Хулст қаласында әйелдерге арналған шаруашылық және үй шаруашылығы мұғалімдеріне арналған De Rollecate атты алғашқы мемлекеттік колледж ашылды. Барон Ван Дедем осы мақсатта өзінің сол аты бар егістігін пайдалануға берді. Курстар өткізілетін үй De Rollecate шамамен 1654 - 1655 жылдары Воленхове қаласында салынған, ал 1821 жылы Ван Дедем оны қайта тұрғызу үшін бөлшектеді. Колледжді Теда Маншольт, кейін Грета Смит басқаратын. Ауылдық әйелдер болашақ мұғалімдер үй шаруасына, шаруашылыққа және базар бауларына үйретілді. 1930 жылы колледж Девентерге көшірілді және үй қиратылды.
Қазақстан Республикасы
1904 жылы Ден-Хулст қаласында Union атты велосипед фабрикасы құрылды. ХХ ғасырда танымал голланд велосипедтерін шығаратын зауыт Ниульюзенде жұмыс табудың маңызды факторы болды. 1979 жылы ескі одақ ғимараты өртке ұшырады, оның себебі ешқашан анықталмаған. Зауыт өзінің соңғы онжылдықтарында тұрақты қаржылық және басқарушылық қиындықтарға тап болды. Union 2001 жылы банкротқа ұшырады, ол Ommen-тен Larcom-қа қаралды және 2005 жылы Dutch Bicycle Group-қа сатылды. Кейбір өнімдер Ниульюзенде сақталған. Қазіргі кезде бұрынғы зауыт ғимаратында әртүрлі компаниялар орналасқан.
Өнеркәсіп
Союздың жойылуына қарамастан, Nieuwleusen қалашығы Zwolle-ге жақын орналасқандықтан, өнеркәсіптік белсенділігін жалғастыруда. Өсіп келе жатқан өнеркәсіптік аймақтар бар (De Meele, De Evenboer, De Rollecate, De Grift). Сауда орталықтары солтүстік және оңтүстік ауылдарда орналасқан, ал олардың әрқайсысы өздерінің мәдени және сауда қызметін ұйымдастырады. Солтүстік пен оңтүстікте де дүкендер Backxlaan айналасында шоғырланған. 2007 жылы оңтүстіктегі Backxlaan-мен бірге сауда және тұрғын үй блоктарымен қатар орналасқан жаңа алаң құрылды. Әр сенбі сайын шағын базар өткізіледі және жарты жылда бір рет солтүстік пен оңтүстікке ауысады.
Мәдениет
1982 жылы Ньюлюзен өзінің 350 жылдығын атап өтті және Historische Vereniging Ni'jluusn van vrogger (Ескі Ньюлюзеннің тарихи қауымдастығы) құрылды. Бұл бірлестік 1998 жылы қала тарихының аспектілері туралы тұрақты және уақытша көрмелерге ие болған Палтехофтың жергілікті тарих мұражайын ашты. Граммофон мұражайында (Граммофон мұражайында) граммофонның алғашқы үлгілерінен бастап, соңғы үлгілеріне дейін бар. 1925 жылы De Broederband атты христиандық марш-оркестр құрылды, сондай-ақ Hazeuzangers атты ерлер хоры бар. Нейвлюзендегі алты жел диірменінің соңғысы, 1861 жылғы Массиердің диірмені, Вестейнде жолында орналасқан. Жөндеуден кейін 2007-2008 жылдары ол қайтадан өңдеуге берілді және қоғамдық қызмет үшін ашылды. Ниюльюзенде бірнеше бастауыш мектеп және орта білім беретін мектеп бар. Қала Англияның Сент-Олбанс және Германияның Хёрстель қалаларымен туысқан.
Спорт
Ниюльюзенде қаланың солтүстік және оңтүстік жартысын бөлетін ашық және жабық спорттық нысандар бар. Оған футбол алаңдары, теннис алаңдары, корфбол алаңдары, коньки тебу алаңдары және ашық су бассейні кіреді. Көптеген спорттық клубтар бар, соның ішінде екі футбол клубы (USV Nieuwleusen және SV Nieuwleusen), ату спорты және мотоцикл клубы. Далфсен кеңесінің мәліметінше, Ниульюзенде мотоцикл иелерінің саны Нидерландыдағы ең жоғары.
Тіл
Ниульюзен диалектісі төменгі саксонның бір түрі. Бірнеше диалект карталары Ниюльюзенді ішінара немесе толықтай Зюд-Дреенс диалекттік аймағында орналасқан деп көрсетеді. Оверйесселде орналасқан қала шекаралас Дренте провинциясында емес, оның диалектісі (дәстүрлі түрде жай ғана Ni'jlusens немесе plat деп аталады) Дрент емес, Sallaans ретінде жиі көрінеді. Мысалы, диалект әншісі Альт Вестерман, ол "сальльян тілінің трубадуры" деп аталады. Диалектілерді зерттеуші Гарри Шолтмейер Ниульюзен диалектісін Дренцті де, Саллаанды да емес, "Солтүстік Овериджсел" деп жіктеді. Алайда оның жіктелуі Оверйессель провинциясының ішіндегі негізгі диалекттік топтарды бөліп көрсетеді және провинциялық шекаралардағы диалекттік сабақтастықты қарамайды. Шолтмейер Ньюльюзен диалектісі соллаандықтардың мінез-құлқымен бөліспейді деген пікірді қолдайды. Өмірінің соңғы бөлігін Ньюльюзенде өткізген диалект зерттеушісі Хендрик Энтжес Ньюльюзен диалектісі жоқ немесе бұрын болмаған және Дреенц пен Саллаанның ерекшеліктері табылғанын айтты: "[Ньюльюзенде] оңтүстікте ескі бөлігі бар және Дедемшверт қазылған кезде пайда болған жаңа бөлігі бар. Жаңа бөлім "Де Хюльст" деп аталатын. Құмдық алқаптарда бұршақтан жоғары көтерілген ескі фермалар бар еді. Де-Хулст ешқашан лайықты торф колониясы болып қалыптаспаған. Бұрын мен RND [Dutch Dialect Atlases] жазбаларын түсіргенмін. Бірін - Нюльюзенде, екіншісін - Де-Хулст қаласында. Бірақ қазір екеуін салыстырып қарасам, Де-Хулсттегі хабаршыларым сол ескі фермалардан екен. Ал егер мен сол торфты жұмыс істейтіндердің ұрпақтарына барсам, онда Dedemsvaart қазылған кезден бастап диалектілер арасында айқын айырмашылық бар. Мұнда олар: солтүстік пен оңтүстік біршама әртүрлі сөйлейді деп айтады. Бірақ олардың айтқысы келгені: ежелгі қоныстанушылардың ұрпақтары кейінгілердің ұрпақтарынан сәл өзгеше сөйлейді. [ ] Мысалы, ескі Вехт өзені аймағында etten [еу] деп жазылған, бірақ торф колонияларында eten кездеседі. Менің ойымша, бұл Дрентеден келген. Мен ондағы отарлау тілінің іздерін іздеп жүрмін. Оверйессельде торф колониясының диалектісі бар деп айтуға болады". Бүкіл ел бойынша қалыптасқан үрдіске сәйкес диалекттің қолданылуы стандартты голланд тіліне қарағанда азайып келеді, ал қолданылуы жалғасып жатқан жерлерде ол стандартты тілдің ықпалына ие. Диалект басылымдарда, мысалы, Тарихи қауымдастықтың журналында Ni'jluusn van vrogger сирек қолданылады. Оның кейбір сөздіктері мен сөз тіркестері картаға түсірілген (мысалы, библиографияда Шоумейкер Йцма қараңыз).
"[Nieuwleusen] has an old part, in the south, and a new part which came into existence when the Dedemsvaart was dug. The new part used to be called De Hulst. There were old farms on sandy plateaus which rose above the peat. But De Hulst never developed into a proper peat colony. Now, in the past I have made RND [Dutch Dialect Atlases] recordings. One in Nieuwleusen and one in De Hulst. But now that I compare the two, I notice that my informants in De Hulst were from those older farms. When, by contrast, I go to the people who are descended from those peat workers, from the time when the Dedemsvaart was dug, there is a clear difference in dialect. Here they express this by saying: the north and the south do speak a bit differently. But what they mean is: the descendants of the old inhabitants speak a bit differently from the descendants of those who came later. [ ] The old Vecht river area, for instance, says etten [to eat], but in the peat colonies one finds eten. I think this comes from Drente. And I am trying to find traces of that colonial language. One might then say that there is a peat colony dialect in Overijssel." In accordance with a countrywide trend, the use of the dialect is dwindling in favour of Standard Dutch, and where it continues to be used it is increasingly influenced by the standard language. The dialect is used marginally in publications, for instance in the magazine of the Historical Association Ni'jluusn van vrogger. Some of its vocabulary and expressions have been mapped (for instance, see Schoemaker Ytsma in the Bibliography).