Кіріспе
Бұрынғы танылмаған ел (1991-2000) 1991 жылдың қыркүйек-қазан айларында Дудаевтың жақтастары Чечнядағы төңкеріс кезінде билікті басып алды. Кейін Дудаев Чечня президенті болып сайланды және осы жаңа лауазымда Чечняның Ресейден тәуелсіздігін жариялады. Бұл қадамды Грузия президенті Звиад Гамсахурдия құптай білді. Гамсахурдия Дудаевты жеңіспен құттықтаған алғашқылардың бірі болды және Грозныйда оның президент болып сайлану рәсіміне қатысты. Чечня халықаралық қауымдастықтың қолдауына ие болмағанымен, Грузияның қолдауы мен назарына ие болды, ол сыртқы әлемге Мәскеудің бақылауында емес жалғыз қақпасы болды. Гамсахурдия мен Дудаев арасындағы тығыз байланыс Ресейдің билеушілерін, соның ішінде Александр Руцкойды Грузияны " [Чечен автономиялы] республикасында тәртіпсіздіктерді қоздыруда" деп айыптауға әкелді. 2022 жылдың қазан айында Украинаның Жоғарғы Радасы Чечен Республикасын Ресейдің "уақытша басып алған" деп тану туралы дауыс берді.
In September–October 1991, Dudayev's supporters seized power in Chechnya in the Chechen Revolution. Dudayev was subsequently elected as Chechnya's President and in this new position, he proclaimed Chechnya's independence from Russia. The move was welcomed by Georgia's President Zviad Gamsakhurdia. Gamsakhurdia was one of the first to congratulate Dudayev with victory and attended his inauguration as president in Grozny. While Chechnya did not receive backing from the international community, it received support and attention from Georgia, which became its only gateway to the outside world that was not controlled by Moscow. Close ties between Gamsakhurdia and Dudayev led to Russian officials, including Alexander Rutskoy, accusing Georgia of "fomenting unrest in the [Chechen autonomous] republic". In October 2022, the Ukrainian Verkhovna Rada voted to recognize the Chechen Republic of Ichkeria as "temporarily occupied" by Russia.
Этимология
Ичкерия (Ičkérija) атауы Оңтүстік-Шығыс Чечнядағы Искарк өзенінен шыққан. Бұл термин алғаш рет 1836 жылы полковник Полоның орыс құжатында "Искерия" деп аталды. Ілеш, яғни эпостық аңыздар, шешендер мен кумык және кабардин князьдері арасындағы қақтығыстар туралы айтады. Чечендер өздерінің де, шетелдіктердің де билігін құлатты, өйткені халық арасында қару-жарақ кеңінен таралған болатын.
Тәуелсіздік туралы декларация
1990 жылдың қарашасында Джохар Дудаев Чечняның Совет Одағындағы жеке республика ретінде егемендігін жақтаған ресми емес оппозициялық Чечен Ұлттық Конгресінің (ЧНКК) Атқарушы комитетінің басшысы болып сайланды. 1991 жылы 8 маусымда Джохар Дудаевтың бастамасымен Грозныйда өзін-өзі бүкілұлттық чечен халқы съезі (ОКЧН) деп жариялаған Бірінші чечен ұлттық съезі делегаттарының бір бөлігі жиналды. Осыдан кейін Чечен Республикасы (Нохчи чо) жарияланды. Бір айдан кейін өзін-өзі жариялаған республика тәуелсіз мемлекет болып жарияланды. 1991 жылы 19 тамыздағы Кеңес одағының төңкеріске ұмтылуы Чечен революциясы деп аталатын оқиғаның тұтандырғыш көзі болды. 1991 жылы 6 қыркүйекте ОКЧН жасақтары жергілікті КГБ штаб-пәтерін басып алды және Жоғарғы Совет ғимаратын басып алды. Революциядан кейін ОКЧН өзін аймақтағы жалғыз заңды билік деп жариялады. Дудаев өзінің жаңа президенттік лауазымында 1991 жылдың 1 қарашасында тәуелсіздік туралы біржақты декларация шығарды. Бастапқыда оның мақсаты - Чечен Ингушетиясының Ресей құрамында одақтық республикаға айналуы. Дудаев Грозный түрмесінен 640 тұтқынды босатты, олардың көбі оның жеке жансакшылары болды. Тұтқындардың арасында Грозныйда қарулы тонау мен кісі өлтіргені үшін жазасын өтеп жүрген, кейін Дудаев жақтасы милицияның басшысы болған Руслан Лабазанов та болды. Грозныйда қарулы сепаратистердің қалың тобы жиналған кезде Ресей президенті Борис Ельцин аймақта төтенше жағдай жариялауға тырысты, бірақ оның күш-жігерін Ресей парламенті бұзды. Кремльдің қолдауымен шыққан "Комсомольская правда" басылымы 1992 жылы "Гардиан" газетінде жариялаған мақалада Дудаев қылмыскерлерді Чечняны мойындамаған елдерге ұстап беруді заңсыз ететін жарлыққа қол қойған деп айтылған. Ресей үкіметі Чечняның тәуелсіздігін мойындамайтынын білгеннен кейін ол Ресейді де мойындамайтынын мәлімдеді. Сол айда Дудаевты жақтаған және оған қарсы топтар арасында қарулы қақтығыстар болды, бұл Дудаевты төтенше жағдай жариялауға итермеледі. Чечня мен Ингушетия 1992 жылы 4 маусымда бөлініп шықты. Дудаев пен парламент арасындағы қарым-қатынас нашарлап, 1992 жылы маусымда ол парламентті таратып, тікелей президенттік билікті орнатқан. Ресей мен Чечен әскерлері өзара келісім бойынша кері шегінді, оқиға бейбіт аяқталды. 1993 жылдың сәуірінде Дудаевтың жақтастары мен қарсыластары арасында қақтығыстар болды. Президент ішкі істер министрі Шарпудин Ларсановты наразылық акциясын таратудан бас тартқаннан кейін жұмыстан босатты. Оппозиция 1993 жылдың 5 маусымына Дудаевқа сенімсіздік таныту туралы референдум өткізуді жоспарлады. Үкімет сайлауды өткізуге жол бермеу үшін әскер мен тәртіпсіздікке қарсы полицияны жіберді, бұл қантөгіске әкелді. 1994 жылы мамыр айында Лабазанов тарапты өзгертіп, Дудаевқа қарсы Нисо қозғалысын құрды. Осы оқиғадан кейін Ресей үкіметі Чечнядағы оппозициялық күштерді ашық қолдай бастады. 1994 жылдың тамызында Ресейге қолжеткізуші Умар Автурханов Дудаевке қолжеткізуші күштерге шабуыл жасады. Дудаев Чечен әскерін жұмылдыруға бұйрық беріп, Ресейге қарсы джихадпен қатерлі іс-әрекет жасады. 1994 жылдың қарашасында Автурхановтың әскерлері Грозный қаласына шабуыл жасауға тырысты, бірақ олар Дудаевтың әскерлеріне ұшырады. Дудаев Чечняны ислам мемлекетіне айналдыру ниеті туралы мәлімдеген болатын. Ол тұтқынға алынған чечен көтерілісшілерін ислам заңы бойынша жазалауға уәде берді және ресейлік тұтқындарды өлтірумен қорқытты. Бірінші Чечен соғысы 1994 жылдың желтоқсан айында басталды, ол кезде Ресей әскерлері Чечняға сепаратистік күштермен күресу үшін жіберілді. Грозный шайқасы (1994-95) кезінде қаланың халқы 400 000-дан 140 000-ға дейін төмендеді. Қалаға қамалып қалған бейбіт тұрғындардың көпшілігі рустар болатын, өйткені көптеген чечендердің ауылдарда тұратын туыстары оларды қабылдады. 1996 жылы тамызда Грозный шайқасында Ресей жеңілгеннен кейін қақтығыс аяқталды. 1996 жылдың желтоқсан айында Қызыл Кресттің алты қызметкері қаза тапты, нәтижесінде шетелдік көмекшілердің көпшілігі елден кетіп қалды. 1997 жылы "Москва таймс" газетінде шыққан мақалада айтылғандай, этникалық ресейлік босқындар қорқытып, қорқытып, сайлауға қайта оралуға кедергі келтірді, ал чечен билігі республикадан тыс жерлерде сайлау орындарын ашудан бас тартты. Масхадов Чеченстанның тәуелсіздігін сақтауға тырысты, сонымен қатар Мәскеуге республиканы қайта құруға көмектесуге қысым жасады. 1997 жылдың мамыр айында Масхадов пен Ельцин...
Chechnya had been badly damaged by Russia's war against the newly formed republic's independence, and the economy was in shambles. According to Russian sources, Aslan Maskhadov tried to concentrate power in his hands to establish authority, but had trouble creating an effective state or a functioning economy. Maskhadov requested $260 billion in war reparations from Russia to rebuild infrastructure destroyed in heavy Russian fighting, an amount equivalent to 60% of the Russian GDP. The war ravages and lack of economic opportunities left numbers of armed former guerrillas with no occupation. Machine guns and grenades were sold openly and legally in Grozny's central bazaar. The years of independence had some political violence as well. On 10 December 1998, Mansur Tagirov, Chechnya's top prosecutor, disappeared while returning to Grozny. On 21 June, the Chechen security chief and a guerrilla commander fatally shot each other in an argument. The internal violence in Chechnya peaked on 16 July 1998, when fighting broke out between Maskhadov's National Guard force led by Sulim Yamadayev (who joined pro Moscow forces in the second war) and militants in the town of Gudermes; over 50 people were reported killed and the state of emergency was declared in Chechnya. Maskhadov proved unable to guarantee the security of the oil pipeline running across Chechnya from the Caspian Sea, and illegal oil tapping and acts of sabotage deprived his regime of crucial revenues and agitated his allies in Moscow. In 1998 and 1999, Maskhadov survived several assassination attempts, which he blamed on foreign intelligence services. Russian sources maintain that the attacks were likely to originate from within Chechnya, despite the Kremlin's difficult negotiations with Maskhadov and difference of opinion regarding the Chechen conflict. After Vakha Arsanov, the Chechen Vice President, defected to the opposition, Maskhadov abolished his post, leading to a power struggle. In February 1999 President Maskhadov removed legislative powers from the parliament and convened an Islamic State Council. At the same time several prominent former warlords established the Mehk Shura, a rival Islamic government.
Екінші соғыс және көтеріліс кезеңдері
1999 жылдың 9 тамызында Чечнядан келген исламшылдар Ресейдің Дагестан аймағына кіріп, оны тәуелсіз мемлекет деп жариялады және "барлық сенбеушілер қуып шығарылғанша" джихадқа шақырды. Бұл оқиға Ресейдің араласуына және Екінші Чечен соғысының басталуына себеп болды. Чечняда соғыстан қашып келгендердің саны артып келе жатқанда, президент Масхадов өз отбасыларын республикадан көшірген барлық мемлекеттік қызметкерлерге шариғат бойынша жазалауды ұсынды. Алайда бұл жолы Ресейдің шабуылы Бірінші Чечен соғысындағыдай қарсылықтан әлдеқайда аз болды. Чечнядағы қарсыластар арасындағы жанжалдар және радикалдық джихадистердің көтерілуі бірнеше бұрынғы сепаратистік басшыларды және олардың отаршылдарын жақтастарын ауыстыруға көндірді. Осы қоныс аударушылардың көмегімен ресейліктер 1999 жылдың қазан мен желтоқсан аралығында Грозныйдың айналасындағы шағын қалалар мен ауылдарды басып алды. Қатты шайқастан кейін Грозный 2000 жылдың ақпан айында құлдырады; қаланың көп бөлігі қираған. Кейіннен Ичкерия үкіметінің кейбір мүшелері Польша мен Ұлыбританияға жер аударылды. 2000 жылдың 23 қаңтарында Афғанстанда Талибан режимі кезінде Кабулда Ичкерияның дипломатиялық өкілдігі орналасқан. Басқа үкімет пен қарулы күштердің қалдықтары Чечняның оңтүстігіне кері шегінді, онда таулар басым болды және ол әлі Ресейдің бақылауында емес еді. Осы базалардан олар партизандық жорық жүргізді, тіпті Ресей аймақта адал әкімшілікті құру арқылы өз бақылауын нығайтты. 2000 жылдың маусым айында Кремль тағайындаған, жоғары муфтий және Чечен Республикасы мұсылмандарының Рухани басқармасының басшысы Ахмад Кадыров Чечняның ресми әкімшілігінің жаңа даулы басшысы болды. Кадыровты жеке тұлғаға табынушы деп сындаған, оны Ресей немесе Чечен сайлаушылары демократиялық жолмен сайламаған. Алайда, Закаев үкіметінің ықпалын саяси ғалым Марк Галеотти "шекаралық" деп сипаттады. Оның пікірінше, Кавказ әмірлігі жауынгерлер арасында да, чечен диаспорасында да ықпалды болды. 2007 жылдан 2017 жылға дейін Солтүстік Кавказдағы қалған көтерілісті негізінен исламшыл топтар, ең бастысы Кавказ әмірлігі жүргізді. Алайда, бірнеше жыл ішінде Кавказ әмірлігі біртіндеп құлдырап, 2015 жылы іс-әрекетінен қалған. Өзге чечен топтары Украинада жұмыс істеуді жалғастырды, олар Донбасста Ресейге қарсы соғысты. Чечен еріктілерінің алғашқы украиналық батальондары арасында Джохар Дудаев батальоны мен Шейх Мансур батальоны бар.
Ресей-Украина соғысы
Жохар Дудаев батальоны 2014 жылы Донбасста болған соғыс кезінде Украина жағында соғысты. 2022 жылы Ресей Украинаға толыққанды басып кірді. Кадыровқа қарсы шыққан Джохар Дудаев батальоны мен Шейх Мансур батальоны сияқты шешендер осы қақтығыста күресуді жалғастырды. 2022 жылдың мамыр айында Ичкерияның елден қуылған үкімет басшысы Ахмет Закаев Киевке барып, украиндық шенеуніктермен "құпия" келіссөздер өткізді. 2022 жылдың 15 қазанында Чечен Республикасының қарулы күштерін Украинада ресми түрде тірілтті. 2022 жылдың 18 қазанында Украина парламенті Чечен Республикасын уақытша басып алынған мемлекет ретінде таныды. Осы кезде Аджнад әл Кавказға жататын исламдық сепаратистер де Ресейге қарсы күресу үшін Украинаға көшіп барған. Қараша айында Ичкерияның жер аударылушы үкіметі Голодоморды украин халқына қарсы геноцид ретінде таныды.
Әскери
Дудаев 1991 жылдан 1994 жылға дейін соғысқа дайындықпен, 15 жастан 55 жасқа дейінгі ерлерді жұмылдырумен және ресейлік қару қоймаларын басып алумен айналысты. 1994 жылдың желтоқсанында Чечен Ұлттық гвардиясының саны 10 000-ға жетті, ал 1996 жылдың басында 40 000-ға жетті. 1992 жылы Ресей әскерінен ірі қару-жарақ жүйелері тәркіленді, ал Бірінші Чечен соғысының қарсаңында оларға 23 әуе қорғанысы пулеметтері, 108 БТК/танкілер, 24 артиллерия құралы, 5 МиГ 17/15, 2 Ми 8 тікұшақтары, 24 көп ракеталық пулемет, 17 жер-әуе ракеталары пулеметтері, 94 Л 29 жаттықтыру ұшағы, 52 Л 39 жаттықтыру ұшағы, 6 Ан 22 көлік ұшағы, 5 Ту 134 көлік ұшағы кірді. Чечен Республикасы мұсылмандарының рухани басқармасы - Чечен муфтият - үкіметтік емес ұйым. Осыған қарамастан, Чечняның қылмыстық кодексі шариғат соттарын заңды түрде құрды және исламдық hudud жазаларын, мысалы, алкогольді ішімдік, содомия және исламнан бас тарту сияқты қылмыстар үшін бас кесу, таспен атқылау және басқа жазаларды қамтыды.
Сыртқы қатынастар
Ичкерия Ұлттар мен халықтардың өкілдігі жоқ ұйымының мүшесі болды. Грузияның бұрынғы президенті Цвиад Гамсахурдия 1991 жылғы әскери төңкеріспен биліктен шығарылды және Грузияның Азамат соғысына жетекші қатысушы болды, 1993 жылы Чечен Республикасының Ичкерия Республикасының тәуелсіздігін мойындады. 2000 жылдың 16 қаңтарында Талибан үкіметі тұсында Ішкериямен дипломатиялық қарым-қатынас орнатылған, ол да ішінара танылған Ауғанстан Ислам Эмираты. Бұл танылу 2001 жылдың желтоқсан айында Талибанның құлдырауымен тоқтады. Алайда, талибанды тануға қарамастан, талибандар арасында достық қарым-қатынас болған жоқ және Ичкерия Маскадов талибандар заңды емес деп, олардың танылуын қабылдамады. 2000 жылдың маусым айында Ресей үкіметі Масхадовтың Усама бен Ладенмен кездескенін және талибанның чечендерді қару-жарақпен және әскермен қолдағанын мәлімдеді. 11 қыркүйектегі шабуылдан кейін Буш әкімшілігі Масхадовты Талибанмен барлық байланыстарын үзуге шақырды. 2021 жылғы талибан шабуылдарынан және Кабулдың құлауынан кейін (2021) Ауғанстан Ислам Әмірлігі қалпына келтірілді. Талибан әлі күнге дейін Чечен Республикасын мойындайды ма, жоқ па - белгісіз. Ичкерия Польшадағы, Балтық елдері мен украин ұлтшылдарының кейбір саяси топтарынан да шектеулі қолдау тапты. Эстония бір рет таныуға дауыс берді, бірақ Ресейдің және Еуропалық Одақтағы Ресейге жақтас элементтердің қысымына байланысты бұл акт ешқашан жүзеге асырылмаған. Дудаевтың Біріккен Араб Әмірліктеріндегі, Ауғанстандағы және Сауд Арабиясындағы исламшыл қозғалыстармен және партизандармен де байланысы болды. 2022 жылы Ресейдің Украинаны басып алуы кезінде Жоғарғы Рада қазан айында Чечен Республикасын Ресейдің "уақытша басып алуы" ретінде тану туралы қаулы қабылдады.
Бірінші чечен соғысы
Чеченстандағы адам құқықтары жағдайы жаушылық кезеңдерінде ұзақ уақыт бойы бірнеше адам құқықтары ұйымдарының арасында, мысалы, Human Rights Watch, бірнеше жыл бойы тергеу және дәлелдер жинағаннан кейін жағдайды алаңдатады деп атады. Бірінші Чечен соғысы барысында Ресей әскерлерін Адам құқықтары жөніндегі ұйымдар адамгершілік заңдарды мүлдем елемейтін қатыгез соғыс бастады деп айыптап, ондаған мыңдаған чечен халқының арасында орынсыз қаза тапқан. Ресейдің негізгі стратегиясы - ауыр артиллерия мен әуе шабуылы, бұл көптеген бейбіт тұрғындарға қарсы шабуылдарға әкелді. Бұл батыс және чечендік дереккөздердің Ресей стратегиясын Ресейдің кейбір аймақтарына қасақана жасалған террорлық бомбалау деп атауына әкелді. Хьюман Райтс Вотч ұйымының айтуынша, бұл науқан "Осы аймақта Екінші дүниежүзілік соғыстан бері бұрын-соңды болмаған, оның ауқымы мен қиратушылығы, содан кейін бірнеше ай бойы бейбіт тұрғындарға қарсы қатаң атыс жүргізілді". Ресей әскерлері соғыс кезінде көп рет бейбіт тұрғындарға шабуыл жасады. Бірінші Чечен соғысы кезінде Ресей армиясы жасаған ең елеулі соғыс қылмыстарының бірі - Самашки қазалы, онда шабуыл кезінде 300-ге жуық бейбіт адам қаза тапты деп есептеледі. Ресей әскерлері "зачистка" операциясын жүргізді, бүкіл ауылды үй-үйге қарап шықты. Федералды әскерлер Самашкиде бейбіт тұрғындар мен олардың үйлеріне қасақана және өз бетімен шабуыл жасап, тұрғындарды атып, өрт сөндіргіштермен үйлерді өртеп жіберді. Олар негізінен әйелдер, қарттар мен балалар жасырынған жертөлелерге оқ атып, гранаталар лақтырып тастады. Орыс әскерлері көптеген өліктерді атаулы түрде өртеп жіберді, яғни өліктерді өртеліп жатқан үйлерге лақтырып, не өртеп жіберді. Шешендік хирург Хасан Баиев операциядан кейін дереу Самашкиде жарақат алғандарды емдеп, өз кітабында оқиғаның көрінісін сипаттады: Жаратылған мешіт ауласында ондаған әйелдер мен балалардың жанған денелері жатыр. Менің көзім бірінші болып жанып қалған нәресте денесіне түсті. Ол құрсақ жасқа толған күйінде жатқан еді. Қабірге бара жатқанда артында мәйіттер үйілген жүк көліктері көшелер арқылы жүрді. Жарақат алғандарды емдеген кезде, мен жастардың әңгімелерін естідім. Мен орыс ұшқыштарының тікұшақтан шығып, айқайлап жатқан чечен тұтқындарын лақтырып тастағаны туралы естідім. Зорлаулар болды, бірақ олардың санын анықтау қиын болды, өйткені әйелдер оларды хабарлауға ұялатын. Бір қызды әкесінің көз алдында зорлады. Бірде жалдамалы жауынгер жаңа туған сәбиді алып, бір-біріне доп сияқты лақтырып, оны көкке атып өлтіргенін естідім. Ауылдан Грозныйдағы ауруханаға бара жатқанда, мен жанына қара әріптермен "САМАШКИ" деген жазуы бар ресейлік бронетранспортердің қасынан өттүм. Мен артқа қарап, көліктің алдыңғы жағында адам бас сүйегін көрдім. Сүйектері ақ түсті, біреу оның денесін қайнатып алып тастаған болса керек. Чечен күштері тұтқынға алынған ресейлік ұшқыштарды Бірінші Чечен соғысы кезінде және кем дегенде сегіз ресейлік тұтқынға алуды мойындады. Чечен әскерлерінің гуманитарлық құқықтарды бұзғаны ең көп тараған оқиға, ол Шамил Басаев бастаған чечен бөлімшесі Ресейдің Будённовск қаласында аурухананы басып алып, оны барымтаға алды. Қамауға алғандардың кем дегенде жетіні өлтірді, ал қалғандары судан, азық-түлік пен дәрі-дәрмектен айырылды. Ресей әскерінің аурухананы қайтарып алуға жасаған көптеген әрекеттері. БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы оқиға туралы былай деп хабарлады: Чечен жауынгерлерінің жүріс-тұрысы үкіметтік емес есептерде елеусіз қалады, бірақ ақпарат олардың бейбіт тұрғындарды қашып өлтіргенін көрсетеді. Мысалы, 1995 жылы 14 маусымда Чечен коммандостары Ставрополь облысындағы Буденновск қаласында 2000 адамды тұтқынға алып, қала ауруханасына қамап алды. Қалдықтарды алып кеткендерді ауруханада төрт азамат өлтірген. Бұл оқиға кезінде 100-ден астам тұтқын федералды күштер аурухананы басып алуға тырысқанда қаза тапқан.
Dozens of charred corpses of women and children lay in the courtyard of the mosque, which had been destroyed. The first thing my eye fell on was the burned body of a baby, lying in the fetal position A wild eyed woman emerged from a burned out house holding a dead baby. Trucks with bodies piled in the back rolled through the streets on the way to the cemetery. While treating the wounded, I heard stories of young men – gagged and trussed up – dragged with chains behind personnel carriers. I heard of Russian aviators who threw Chechen prisoners, screaming, out of their helicopters. There were rapes, but it was hard to know how many because women were too ashamed to report them. One girl was raped in front of her father. I heard of one case in which the mercenary grabbed a newborn baby, threw it among each other like a ball, then shot it dead in the air. Leaving the village for the hospital in Grozny, I passed a Russian armored personnel carrier with the word SAMASHKI written on its side in bold, black letters. I looked in my rearview mirror and to my horror saw a human skull mounted on the front of the vehicle. The bones were white; someone must have boiled the skull to remove the flesh. Chechen forces have admitted to the execution of captured Russian pilots throughout the First Chechen War, and of at least eight Russian detainees. In probably the most notorious violation of humanitarian law committed by Chechen Forces, a Chechen unit led by Shamil Basayev captured a hospital and held it as hostage in the Russian city of Budyonnovsk. At least seven hostages were killed by the captors, and the rest were denied water, food, and medicine. most by the numerous attempts of the Russian army to retake the hospital. The United Nations Commission on Human Rights had this to report on the incident:
Although the conduct of Chechen fighters has scarcely been documented in non governmental reports, information indicates that they indiscriminately fired on, and killed, civilians. For example, on 14 June 1995, Chechen commandos took some 2,000 people hostage in the town of Budennovsk in the Stavropol region and barricaded themselves in the town's hospital. The hostage takers were allegedly shot to death in the hospital by four civilian men. In this incident, over 100 hostages were reportedly killed when Federal forces attempted to take over the hospital.
Соғыс аралық кезең
Ұрлау, тонау және басқа чечендер мен шетелдіктерді өлтіру сыртқы инвестициялардың мүмкіндіктерін және Масхадовтың тәуелсіздікке деген күш-жігерін халықаралық деңгейде тануға мүмкіндіктерін әлсіретті. Чечняда ұрлаулар жиі болып, хаотикалық жаңадан құрылған мемлекеттің тәуелсіздігіне үш жыл ішінде 200 миллион доллардан астам ақша жиналды, бірақ құрбандар сирек өлтірілді. Лос-Анджелес Таймс газетінің сұхбатында бір ресейлік әйелдің айтуынша, ұрлаушылар кейде тұтқындарды қиып, видео жазбаларды олардың отбасыларына жібереді, төлемдерді төлеуге шақырады. Оның айтуынша, Грозный қаласының орталығындағы Минутка алаңында құлдар базары болған. Қылмысқа түскендердің кейбіреулері чечен отбасыларына келісімшарт бойынша құлдыққа сатылған. Орыс деректеріне сәйкес, оларды құл деп ашық атаған және аштыққа, соққыға, жиі майып етуге мәжбүр болған. 1998 жылы 176 адам ұрланып, олардың 90-ы сол жылы босатылған. Қылмыскерлерді бірнеше рет ашық түрде өлім жазасына кескен. Бірінші Чечен соғысынан кейін ел Ресейден нақты тәуелсіздік алды және ислам соттары құрылды. Шариғат тек мұсылмандарға ғана қатысты деп есептелсе де, шын мәнінде, ол шариғат ережелерін бұзған этникалық ресейліктерге де қолданылды. 1997 жылдың қарашасында барлық студенттер мен мемлекеттік қызметкерлерге исламдық киім үлгісі енгізілді. 1997 жылдың желтоқсан айында шариғат бойынша Жоғарғы Сот Жаңа жыл мерекесін "иманнан бас тарту мен жалғандық" деп қарастырып, оған тыйым салды. 1999 жылы ақпанда Мовлади Удугов бастаған оппозициядағы қарулы және дауысты азшылық қозғалысына келісім беру арқылы Масхадов Ичкерияның Ислам Республикасын жариялады және шариғат әділдік жүйесі енгізілді. Масхадов оппозицияны беделден айырады деп үміттеніп, тұрақтылықты өзінің идеологиялық ұқсастығынан жоғары қояды. Алайда, бұрынғы Сыртқы істер министрі Ильяс Ахмадовтың айтуынша, халық негізінен Масхадовты, оның Тәуелсіздік партиясын және олардың зайырлылығын қолдады. Бұл жағдай исламдық оппозицияны қолдағандарға қарағанда, үкіметті қолдаған саяси митингтердегі көпшілікке айқын көрінді. Ахмадов атап өткендей, Мәсхадовтың өз Тәуелсіздік партиясының басымдық жасайтын парламенті президент Масхадовтың шариғат заңын жариялауға конституциялық өкілеттігі жоқ екендігі туралы және оппозицияны "мемлекеттің негізін әлсірету" үшін айыптайтын мәлімдеме жасады. 1998 жылы Granger Telecom компаниясында жұмыс істейтін төрт батыс инженерін ұрлап алып, құтқару әрекеті сәтсіз аяқталып, басын шауып өлтірді. Шешендік шенеуніктермен ішкі істер министрлігінің байланысшысы Геннадий Шпигун 1999 жылы наурыз айында Грозный әуежайын тастап кетіп бара жатқанда ұрланған; оның сүйегі 2000 жылы наурыз айында Чеченстанда табылған. Президент Масхадов тұтқынға алушыларға қарсы үлкен науқан бастады, ал 1998 жылдың 25 қазанында Чечняның адам ұрлауға қарсы жетекші өкілі Шадид Баргишев қашықтан басқарылатын автокөлік бомбасында қаза тапты. Баргишевтің әріптестері шабуылдан қорықпайтынын және шабуылға кірісетіндерін айтты. Қатқынға қарсы күрес жөніндегі басқа да шенеуніктер шабуылдың себебі - Баргишевтің бірнеше тұтқынның, соның ішінде 24 ресейлік солдат пен ағылшын жұптың босатылуына қол жеткізгендігіне сенеді. Масхадов Чечнядағы ұрлаулардың көптігін белгісіз "сыртқы күштерге" және олардың чечен қолбасшыларына, яғни екінші соғыста Мәскеу жақтасына қосылғандарға жүктеді. Чечен үкіметінің айтуынша, кем дегенде, ұрлаудың бір бөлігі Федералды қауіпсіздік қызметімен ұйымдастырылған, ол ұрлаудың артында тұрған және оларды қаржыландырған.
Басқа ескертулер
Мемлекеттік жазбалар 1 2022 жылдың 18 қазанында Украинаның Жоғарғы Радасы Чечен Республикасын Ресейдің "уақытша басып алған" деп таныды. Президент Владимир Зеленский басқа мемлекеттерге толық дипломатиялық тануды беруге өкілетті, ол мұны қарастырып жатқанын мәлімдеді.