Кіріспе
1920 жылдардағы сауда ұйымы Ұлыбританияда Аркос, Бүкіл ресейлік кооперативтік қоғам Бүкіл ресейлік кооперативтік қоғам (ARCOS немесе ARKOS, АРКОС) Владимир Лениннің Жаңа экономикалық саясатын әзірлеуден кейін Кеңес Одағының алғашқы күндері англо-совет саудасын ұйымдастыруға жауапты негізгі орган болды. Оның штаб-пәтері Лондонның Хэмпстед қаласында орналасқан. 1927 жылы британдық билік ұйымға рейд жасады, олар компанияны бүлікшіл әрекеттердің алқабы ретінде қызмет етуде деп айыптады.
Arcos, the All Russian Co operative Society
The All Russian Co operative Society (ARCOS or ARKOS, АРКОС) was the principal body responsible for orchestrating Anglo Soviet trade in the early days of the Soviet Union, following the development of Vladimir Lenin's New Economic Policy. Its headquarters was located in Hampstead, London. In 1927 the organisation was raided by British authorities, who accused the company as serving as a front for subversive activities.
Шығу тегі
1920 жылы қазанда Лондон қаласында "Барлық ресейлік кооператив қоғамы" (All Russian Co-operative Society, Ltd.) жұмысын бастады. "Аркос" атауы - компанияның ресми атауынан алынған аббревиатура: Бүкіл ресейлік кооперативтік қоғам, бірақ қазіргі баспасөзде атау әдетте жеке атау ретінде бас әріппен жазылады (яғни "ARCOS"). Аркос Ұлыбританиядағы Кеңес үкіметінің ресми сатып алу және сату агенттігі ретінде құрылды және британдық компания болды, британдық заң бойынша жұмыс істеді, бірақ акционері совет азаматтары болды. 1920 жылы Arcos компаниясы 1 970 000 фунт стерлинг сатып алды, ал оның сатып алулары үшін төлем Эстониядағы Реваль (қазіргі Таллин) қаласы арқылы алтынмен жасалды. Компания 1921 жылдың алғашқы 8 айында қосымша 3 650 000 фунт стерлингтік өнім сатып алды. Осы шешімге сәйкес, Arcos Banking Corporation, Ltd. жалпы Arcos Bank деп аталатын компания 1923 жылы 5 шілдеде жұмыс капиталы 250 000 фунт стерлингпен іске қосылды. Оттавейдің артынан ерген Уолтер Дейл, кейіннен Коммунистердің бақылауында болған Американың еңбекші баспасының жаңалықтар агенттігі Федерация Пресс кеңсесіне барды, ол Ұлыбританиядағы солшыл тыңшылық үшін журналистік жапқыш ретінде қызмет етті. МИ5 ФПА телефон желілерін тыңдады, бұл Arcos-қа ғана емес, сонымен қатар Кеңес ақпаратының оператившілеріне де көптеген қоңыраулар жасағанын көрсетті, ал оның поштасын тыңдау француздық құпия хаттардың көшірмелерін көрсетті.
1927 жылғы Аркос ісі
1927 жылдың 31 наурызында SIS (яғни MI6) MI5-ке Аркос ішіндегі хабаршы арқылы Аркос Aldershot әскери базасынан құпия Сигналдық оқу нұсқаулығын заңсыз сатып алып, көшіріп алғанын дәлелдеді. Британдық құпия қызмет 49-Мургейт үйінің жертөлесінде ұрланған құпия құжаттарды суретке түсіру үшін фотостат аппараты бар екендігі туралы куәлік алды. 1927 жылы 12 мамырда сағат 16:20-де әскери киім кимеген полиция қызметкерлерінің үлкен тобы Аркос пен Совет сауда делегациясының штаб-пәтеріне кірді. Полиция телефон станциясын басып алып, барлық қызметкерлерді ұстап, ғимараттағы құжаттарды мұқият тексерді. Бұрылу машиналары құлыпталған бөлмелер мен сейфтерді ашу үшін әкелінді. Олар дереу хабарланған жертөлеге барып, көптеген құпия құжаттарды тауып алды, онда кіруді тыйым салатын көптеген кірушіге қарсы құрылғылар мен хабарламалар бар екендігін анықтады, бұл үшін қызметкерлердің қанағаттанарлық түсіндірмесі жоқ. Аркосқа шабуыл жасауды ақтайтын болып, премьер-министр Стэнли Болдуин төменгі палатада бірнеше шифрланған жеделхатты дауыстап оқыды, атап айтқанда Коминтерн агенті Михаил Бородинді атап өткен, бұл Кеңес Одағының тыңшылыққа кінәлі екенін дәлелдеді. Болдуин бұл телеграммалар Аркос рейдінде алынбағанын мойындады, бірақ олар Кеңес Одағының ұйымды "Британ империясы мен Солтүстік және Оңтүстік Америкада әскери тыңшылық және бүлікшіл іс-әрекеттер" жүргізу үшін пайдаланғанын дәлелдеді. Нәтижесінде, британдық құпия қызмет олардың байланысын тыңдап отырғанын білген Кеңес Одағы барлық дипломатиялық байланысқа шифрлау шифрларын өзгертті. Олар бір рет бұзылатын бір ретке орнатылған жүйені қабылдады, сондықтан британдық GC&CS-нің 1927 жылдан Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін кез-келген жоғары дәрежелі кеңес хабарламаларын бұза алу мүмкіндігін жойды. 1927 жылдың мамыр айының соңында Англия мен Совет Одағы арасындағы сауда келісімінің аяқталуына байланысты Ұлыбритания Кеңес Одағымен дипломатиялық және экономикалық байланыстарын кесіп тастады. Аркос рейдінің көпшілікке танымал болғанына және операцияға жұмсалған адам күші мен уақытына қарамастан, рейдтен практикалық мәнге ие болған аз. Тарихшы Луи Фишер Аркос рейдін атап өтті: Аркос алты жыл бойы Ұлыбритания мен Кеңес Одағы арасындағы саудада шамамен 100 миллион фунт стерлинг жасады.
During its six years of existence, Arcos did approximately £100,000,000 in trade between Britain and the Soviet Union.