Кіріспе
ISO апталық күн жүйесі - 1988 жылдан бері Халықаралық стандарттау ұйымы (ISO) шығарған ISO 8601 күні мен уақыты стандартының бөлігі болып табылатын, ал одан бұрын 1971 жылдан бері ISO (R) 2015 стандартында анықталған, тиімді түрде апталық күн жүйесі. Ол (негізінен) мемлекеттік және бизнес-жұмыстарда қаржы жылдарына, сондай-ақ уақыт бақылауға қолданылады. Бұрын бұл "Өнеркәсіптік датаны кодтау" деп аталатын. Жүйеде жылдың реттік апталары үшін белгі белгіленіп, Грегориан күнтізбесінің үстінде апталық жыл көрсетіледі. Грегориандық секіру циклы, 400 жылда 97 секіру күнін қамтиды, онда апталардың толық саны (20871) бар. Әр циклда қосымша 53 аптамен 71 жыл бар (грегориан жылдарына сәйкес 53 бейсенбі бар). Орташа жыл дәл 52,1775 аптаға созылады; айлар (1/12 жыл) орташа есеппен дәл 4,348125 апта / ай. ISO апталық нөмірлеу жылы (бейресми түрде ISO жылы деп те аталады) 52 немесе 53 толық аптадан тұрады. Бұл 364 немесе 371 күн, әдеттегі 365 немесе 366 күннің орнына. Бұл 53 апталық жылдар 1 қаңтарда бейсенбісі бар барлық жылдары және 1 қаңтарда сәрсенбіде басталатын көтеріліс жылдарында кездеседі. Қосымша аптаны кейде көтеріліс аптасы деп атайды, бірақ ISO 8601 бұл терминді қолданбайды. Апта дүйсенбіден басталып, жексенбіге дейін созылады. Әр аптаның жылы - Грегориан күнтізбесі бойынша бейсенбі күні болатын жыл. Сондықтан жылдың бірінші аптасында әрқашан 4 қаңтар болады. Сондықтан 1 қаңтарға жақын кейбір күндері апталық жылды санаудағы ISO-ның саны әдетте григориандықтан 1 ауытқуы бар. 1980 жыл - көтеріліс жылы. 1980W 2 күн қысқа: басталуында 1 күн, аяғында 3 күн. 1981W 1980 жылдың соңына дейін үш күн қалғанда басталады. 1981W 53 аптаны құрайды және 1982 жылдың үш күнімен аяқталады. Дәл күніне ISO апталық нөмірлеу жылы YYYY форматында, апталық нөмірі ww форматында "W" әрпімен және апта күнінің нөмірі 1-ден 7-ге дейінгі d санымен, дүйсенбіден бастап жексенбіге дейін көрсетіледі. Мысалы, Грегориандық күн , аптадағы күн санына сәйкес келеді , және (ұзартылған түрінде) немесе (жапсарлас түрінде) деп жазылады. ISO жылы Григориан жылына салыстырғанда сәл ауыстырылады; мысалы, Григориан күнтізбесіндегі 2019 жылдың 30 желтоқсаны ISO күнтізбесінде 2020 жылдың 1 аптасының бірінші күні болып табылады және 2020 W01 1 немесе 2020W011 деп жазылады.
The ISO week date system is effectively a leap week calendar system that is part of the ISO 8601 date and time standard issued by the International Organization for Standardization (ISO) since 1988 (last revised in 2019) and, before that, it was defined in ISO (R) 2015 since 1971. It is used (mainly) in government and business for fiscal years, as well as in timekeeping. This was previously known as "Industrial date coding". The system specifies a week year atop the Gregorian calendar by defining a notation for ordinal weeks of the year. The Gregorian leap cycle, which has 97 leap days spread across 400 years, contains a whole number of weeks (20871). In every cycle there are 71 years with an additional 53rd week (corresponding to the Gregorian years that contain 53 Thursdays). An average year is exactly 52.1775 weeks long; months (1/12 year) average at exactly 4.348125 weeks/month. An ISO week numbering year (also called ISO year informally) has 52 or 53 full weeks. That is 364 or 371 days instead of the usual 365 or 366 days. These 53 week years occur on all years that have Thursday as the 1st of January and on leap years that start on Wednesday the 1st. The extra week is sometimes referred to as a leap week, although ISO 8601 does not use this term. Weeks start with Monday and end on Sunday. Each week's year is the Gregorian year in which the Thursday falls. The first week of the year, hence, always contains 4 January. ISO week year numbering therefore usually deviates by 1 from the Gregorian for some days close to 1 January. + Examples of contemporary dates around New Year's DayEnglish short ISO Sat 1 Jan 1977 1977 01 01 1976 W53 6Sun 2 Jan 1977 1977 01 02 1976 W53 7 Sat 31 Dec 1977 1977 12 31 1977 W52 6 Sun 1 Jan 1978 1978 01 01 1977 W52 7 Mon 2 Jan 1978 1978 01 02 1978 W01 1 Sun 31 Dec 1978 1978 12 31 1978 W52 7 Mon 1 Jan 1979 1979 01 01 1979 W01 1 Sun 30 Dec 1979 1979 12 30 1979 W52 7 Mon 31 Dec 1979 1979 12 31 1980 W01 1 Tue 1 Jan 1980 1980 01 01 1980 W01 2 Sun 28 Dec 1980 1980 12 28 1980 W52 7 Mon 29 Dec 1980 1980 12 29 1981 W01 1 Tue 30 Dec 1980 1980 12 30 1981 W01 2 Wed 31 Dec 1980 1980 12 31 1981 W01 3 Thu 1 Jan 1981 1981 01 01 1981 W01 4 Thu 31 Dec 1981 1981 12 31 1981 W53 4 Fri 1 Jan 1982 1982 01 01 1981 W53 5 Sat 2 Jan 1982 1982 01 02 1981 W53 6 Sun 3 Jan 1982 1982 01 03 1981 W53 7 Notes:
Both years 1979 start with the same day. 1980 is a leap year. 1980W is 2 days shorter:
1 day longer at the start,
3 days shorter at the end. 1981W begins three days before the end of 1980. 1981W has 53 weeks and ends three days into 1982. A precise date is specified by the ISO week numbering year in the format YYYY, a week number in the format ww prefixed by the letter 'W', and the weekday number, a digit d from 1 through 7, beginning with Monday and ending with Sunday. For example, the Gregorian date , corresponds to day number in the week number of , and is written as (in extended form) or (in compact form). The ISO year is slightly offset to the Gregorian year; for example, Monday 30 December 2019 in the Gregorian calendar is the first day of week 1 of 2020 in the ISO calendar, and is written as 2020 W01 1 or 2020W011.
Григориан күнтізбесімен байланысы
ISO апта жыл саны Григориан жыл санынан үш жолдың бірімен ауытқыйды. Әр түрлі күндер - Григориан жылының басында жұмадан жексенбіге дейін, немесе сенбі мен жексенбі, немесе жексенбі (бұл өткен ISO жылының соңында) және дүйсенбіден сәрсенбіге дейін, немесе дүйсенбі мен сейсенбі, немесе дүйсенбі, Григориан жылының соңында (келесі ISO жылының 01-ші аптасында). 4 қаңтардан 28 желтоқсанға дейінгі кезеңде ISO апталық жыл саны әрқашан григориандық жыл санына тең. Әр бейсенбіде де солай.
Апталар айына
ISO стандартында апталар мен айлар арасындағы байланысты анықтамайды. Күнді ай мен айдың күнімен немесе апта мен аптаның күнімен, ешқашан араластырмау арқылы білдіреді. Апталар - жыл сайынғы статистиканың жыл бойы тұрақтылығы бар бухгалтерлік есептің маңызды бірлігі. Сондықтан, әдетте, әр тоқсанда 13 апталық тұрақты ұзақтықты таңдайды. Осы тоқсандар 5 + 4 + 4 апта, 4 + 5 + 4 апта немесе 4 + 4 + 5 апта болып бөлінеді. Соңғы тоқсанда 14 апта бар, ал жыл ішінде 53 апта бар. Бір аптаны бір айға бөлу қажет болған жағдайда, жылдың бірінші аптасына арналған ереже қолданылуы мүмкін, бірақ ISO 8601 1 бұл жағдайды нақты қарастырмайды. Нәтижесінде пайда болған модельдің қалыптылығы бұрыс болады. 52 апталық жыл ішінде 5 аптадан тұратын 4 ай немесе 53 апталық ұзақ жылда 5 ай болады. Олар келесі үш критерийдің біреуіне сәйкес келеді: Айдың бірінші күні бейсенбі және айдың 29-31 күні бар. Шаршембіде және айда 30 немесе 31 күн бар. Сейсенбіде және 31 күнді құрайтын, бейсенбіде аяқталатын ай. Сол сияқты, айдың соңғы күні бейсенбі болып табылады және ол 28-і емес. Жексенбіде және ол ақпанда емес. Бүгін 31-ші жексенбі.
The first day of the month is a
Thursday and the month has 29 through 31 days. Wednesday and the month has 30 or 31 days. Tuesday and the month has 31 days, ending on a Thursday. Equivalently, the last day of the month is a
Thursday and it is not the 28th. Friday and it is not in February. Saturday and it is the 31st.
Артықшылықтар
Барлық аптада дәл 7 күн бар, яғни бөлшек апталар жоқ. Әр апта бір жылға жатады, яғни екіжақты немесе екі рет тағайындалған апталар жоқ. Күн тікелей аптаның күнін көрсетеді. Барлық апталық санау жылдары дүйсенбіден басталып, жексенбіде аяқталады. Ай ұғымын қолданбай, өздігінен қолданылғанда, апталық нөмірлеудегі барлық жылдар бірдей, бірақ кейбір жылдардың соңында 53 апта болады. Апталар Григориан күнтізбесіне сәйкес келеді.
Басқа күнтізбелерден айырмашылықтары
Күн мен түн теңелу және күнбағыс сияқты Күн астрономиялық құбылыстары Грегориан күнтізбесінде әр 400 жылдық цикл барысында үш күнді қамтитын диапазон бойынша өзгереді, ал ISO апта күні күнтізбесінде 9 күнді қамтитын диапазон бар. Мысалы, UT-да 1920 W12 6 және 2077 W11 5 наурыздағы теңелулер бар. ISO аптасының жыл нөмірі 1 қаңтарға жақын күндерге арналған григориандық жыл санынан жиі өзгереді. Мысалы, 1986 жылдың 29 желтоқсаны ISO 1987 W01 1, яғни ол 1986 жылдың орнына 1987 жылы. Бұл екі жылдағы сандарды шатастыратын бағдарламалық қате, мүмкін, кейбір Android пайдаланушыларының Twitter-ге 2014 жылғы 29 желтоқсанның түн ортасында кірісе алмауына себеп болуы мүмкін. ISO апталық күнтізбесі жаңа жылдың күнін (жұмыс аптасының дүйсенбісі) анықтау үшін Григориан күнтізбесіне сүйенеді. Нәтижесінде, қосымша апталар 400 жылдық цикл бойы күрделі, кездейсоқ үлгіде таралады. (Сол сияқты, бір жылдың 53 аптасы бар ма, жоқ па, оны анықтау үшін қарапайым алгоритм жоғарыда "Жылдағы апталар" деген бөлімде көрсетілген.) Жылжымалы аптаны қолданатын күнтізбе реформасының көптеген ұсыныстары осы үлгіді оңайлатуға және үйлестіруге тырысады, кейбіреулері басқаша жылжымалы циклді таңдап алады (мысалы, 293 жыл). Әлемнің барлық жерінде аптаның басталуы дүйсенбімен байланысты деп есептемейді. Мысалы, кейбір мұсылман елдерінде жұмыс аптасы сенбіде басталады, ал Израильде жексенбіде басталады. Американың көп бөлігінде жұмыс аптасы әдетте дүйсенбіде басталады, бірақ күнтізбелік апта көбінесе жексенбіде басталады.
Басқа апталық нөмірлеу жүйелері
АҚШ жүйесінде жексенбіден сенбіге дейін апталар және жылдың басында және соңында жартылай апталар, яғни 52 толық және 1 жартылай апта 1 немесе 2 күн, егер жыл жексенбіде басталса немесе сенбіде аяқталса, 52 толық және 2 бір күндік апта, егер жыл шәмбеде басталып, жексенбіде аяқталса, әйтпесе 51 толық және 2 жартылай апта. Оның артықшылығы - ISO жылы сияқты жеке жыл нөмірлеудің қажеті жоқ. Лексикографиялық реті мен хронологиялық реті сақталады (ISO жыл аптасы апта күндері нөмірлеуіндей), бірақ жартылай апталар апталық статистиканың кейбір есептеулерін немесе желтоқсан айының соңында немесе қаңтар айының басында немесе екеуінде де дұрыс емес. АҚШ-тың хабар тарату күнтізбесі 1 қаңтарды қамтитын аптаны (және дүйсенбіден басталатын) жылдың біріншісі ретінде белгілейді, бірақ басқа жағдайда жартылай аптасыз ISO апталық нөмірлеу сияқты жұмыс істейді. Алдыңғы желтоқсанның алты күнін жылдың бірінші аптасына жатқызуға болады. АҚШ-тың есеп беруінде олардың аралас түрі қолданылады, онда апталар жексенбіде басталады және "қазанның 1-і бар" бірінші аптаны анықтайды, нәтижесінде жылдардың 52 немесе 53 аптасы бар жүйе пайда болады.