Кіріспе

Бельгия муниципалитеті, Фламанд қоғамдастығындағы муниципалитет, Бельгия.

Темсе (; тамиз) – Бельгияның Шығыс Фландриясындағы муниципалитет. Темсе атауы галло-римдік/галл тіліндегі Tamisiacum немесе Tamasiacum сөзінен шыққан. Бұл қаланың француз тіліндегі атауы Тамизеде де көрінеді. Басты көрікті орындарына Әйелдер шіркеуі жатады, оның мұнарасын белгілі мүсінші Адриаан Нийс жобалаған, ол Темседе қайтыс болды және ағаш мінберін де жасаған. Шіркеу ішінде Темселік Амальберганың қасиетті қалдықтары сақталады. Жанында Фламанд эклектикалық стилінде салынған ескі "Gemeentehuis" (қалалық әкімшілік ғимараты) тұр, оның басты мұнарасында каррильон орналасқан. Шелда өзенінің сол жағында орналасқан муниципалитет Temse және басқа да елді мекендерді қамтиды. 2018 жылдың 1 қаңтарында Темседе 29 528 адам тұрды. Жалпы ауданы 39,92 км², бұл бір шаршы километрге 740 адамнан келеді.

Топоним

Темзе алғаш рет 941 жылы Фландрия графы Арнульф I-нің Генттегі Санкт-Петр аббаттығына оның алдыңғылары тәркілеген бірнеше иеліктерін қайтарған құжатында Темсика деген атпен еске алынады. Сонымен қатар, Темсека, Темпсека және Тамизия сияқты жазулар ортағасырлық құжаттарда және басқа да мәліметтерде кездеседі. Осы талдау бойынша, Темзе *Тамасиос немесе *Тамисиос есімді галлдық кісіге тиесілі болған болуы мүмкін. Мұнда біз протоиндоевропалық *temH түбірін кездестіреміз, ол валли тіліндегі "қараңғылық" мағынасындағы tywyll және голланд тіліндегі deemster сөзінде де қолданылады. *Тамасиос немесе *Тамисиос "қараңғы" немесе "қоңыр шашты" дегенді білдіруі мүмкін. Балама талдау бойынша, *Tamisiacum немесе *Tamasiacum есімдері адам есімінен емес, су арнасының атынан шыққан. Бұл жағдайда да протоиндоевропалық *temH түбірі қолданылады, сондықтан бұл "қара су арнасы" туралы болжамды білдіреді, бұл түсіндірме Демер және Темзаға да қатысты айтылады. Егер шығу тегі қандай болса да, Темзе Гримм заңына сәйкес өзгермеген (*t > германдық *þ > голландтық d, мысалы, *Тамарадан шыққан Демердегідей). Бұл роман тілдерінің ықпалынан болуы мүмкін, онда бұл дыбыстық заң қолданылмайды. Бұл есім қазіргі француз тілінде Тамиза деп аталады. Аталған француз нұсқасында (i)акум жұрнағы жоқ, Гельденакен (*Geldoniacum) және Жодойн (*Geldonia) есімдерінде де осылай.

Тарих

Ең ежелгі археологиялық іздер тас дәуіріне дейін жетеді. Кейінгі қола дәуірі, темір дәуірі және галло-рим дәуірінен де табыстар жасалған. Муниципалитет христиан дініне 772 жылға дейін көшкен, ал 864 жылы Фландрия графы ауылды Генттегі Бландин аббаттығына сыйлаған. Муниципалитет 1460 жылға дейін осы аббаттықтың рыцарьларының басқаруында болды. 1264 жылы апталық базар құрылып, 1519 жылы V Карл оны жылдық базармен кеңейтті. 1684 жылдың 7 шілдесінде Темседе ірі өрт болды, ол ауылдың көп бөлігін қиратты. 1912 жылы осы жерде «Су ұшақтарының халықаралық ұшу апталығы» (Internationale Vliegweek voor Watervliegtuigen) өтті. Бұл жиын Бельгия Конгосында қолданылуы мүмкін су ұшақтарын бағалау мақсатымен ұйымдастырылды. Бельгия, Франция және Германиядан келген он бес ұшқыш жеке ұшақпен сынақ жүргізді. Бұл Темсе тарихындағы ең ірі оқиға болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Onze Temschenaars» фронтының журналы үй мен майдан арасында байланыс құралы ретінде пайда болды. 63 Темсе сарбазы қаза тауып, 11 сарбаз әскери қажеттілік үшін алынып, лагерьлерде қайтыс болды. Теофиль Маес және Камиль Ван Бюйндер 1917 жылдың 14 шілдесінде Морцелдегі 4-ші бекіністе тыңшылық қызметі үшін жазаланды. Олар «Тео» кодолық атымен белгілі тыңшылық желісінде жұмыс істеді, оның мақсаты неміс әскерлерінің қозғалысы туралы Бельгия армиясына хабарлау болды. 1829 жылдан 1994 жылға дейін Темседе «De Zaat» деп белгілі Боелверф кеме жасау шебі орналасқан, ол ХХ ғасырдың көп бөлігінде жергілікті экономика мен жұмыс орындарына үлкен әсер етті. 1996 жылы соңғы кеме аяқталғаннан кейін, қала орталығынан батысқа қарай орналасқан кеме жасау шебінің кең аумағы қайта құруға қол жетімді болды. 2001 жылы жергілікті құрылыс фирмасы Cordeel және үш банк консорциумы бұл жерді сатып алды, содан бері «Жаңа Темсе» (Nieuw Temse) өзен жағасындағы жаңа аудан және жаңа қала әкімдігінің орны ретінде пайда болды. Жергілікті сәулетші Питер Де Маейер жаңа ауданның қала құрылысын жоспарлауға жетекшілік етті, ал өзен бойындағы тұрғын үйлердің дизайны үшін бірқатар белгілі сәулетшілер шақырылды.