Кіріспе

Астроном Элизабет Катерина Копманн Хевелиус (поляк тілінде Эльжбета Хевелиуш; 17 қаңтар 1647 - 22 желтоқсан 1693) алғашқы әйел астрономдардың бірі болып саналады. Ол Польшаның Данциг қаласынан шыққан.

Ерте өмір

Элизабет Купман (немесе Кауфман, "саудагер") Хевелиус пен оның бірінші әйелі сияқты Польша-Литва одақтастығының Померания воеводшасында орналасқан Данциг (Гданск) қаласындағы бай саудагер отбасының мүшесі және Ханза деп аталатын сауда ұйымының мүшесі болды. Элизабетта Купманның ата-анасы Николас Купман (голланд тілінде "Саудагер") (1601 - 1672) - табысты саудагер және Джоанна Меннингс (немесе Меннинкс) (1602 - 1679). 1633 жылы Николай мен Жоанна Амстердамда үйленді. Олар Амстердамнан Гамбургке көшіп келді, содан кейін 1636 жылы Данцигке көшіп келді. Олардың қызы Елизавета сол қалада дүниеге келді.

Неке

Бұл астрономияға деген қызығушылығы болды, ол Елизаветаны бала кезінде халықаралық беделді астроном Йоханнес Хевелиуспен таныстырды, оның Данцигте әлемдегі ең жақсы обсерваториясы бар үш үй кешені болды. Он жеті жастағы Гевлиуспен 1663 жылы болған неке оған өзінің астрономияға деген қызығушылығын жалғастыруға мүмкіндік берді. Олардың бір ұлы дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды, ал үш қызы аман қалды. Үш қыздың үлкенін Катерина Елизавета деп атады (анасының есімімен) және 1666 жылы 14 ақпанда Данцигтегі Қасиетті Катерина шіркеуінде шомылдыру рәсімінен өтті. Иоганн III Бернуллидің жазбаларынан Елизаветаның талма ауруына шалдыққанын және оның салдарынан өмір бойы зақымданып қалғанын білеміз. 1687 жылы оның өлімінен кейін ол Prodromus astronomiae (1690), олардың бірлесіп құрастырылған 1564 жұлдыздың каталогын және олардың орналасуын аяқтап, жариялады. Бұл жұмыста олардың есептеу әдістері туралы ақпарат және сектант пен квадрант арқылы жұлдыздардың ені мен ұзындығын қалай анықтағандықтарының мысалдары қамтылған. Алайда бұл кітап тек Иоганнның атымен ғана басылып шықты.

Элизабеттің ғылымға қосқан үлесі

Латын тілінің күрделілігін меңгерген Элизабет өзінің тілдік қабілетін басқа ғалымдармен ақылдасу үшін қолданды. Елизаветаның латын тілін меңгергені ресми білімнің нәтижесі емес, оның интеллектуалды көкжиектерін кеңейтуге деген өзіндік бағыт-бағдардың дәлелі болды. Данцигтегі обсерватория инновациялардың орталығы болды, онда олар мыс секстанттары мен октандары сияқты күрделі құралдарды қолданды. 12625 Купман кіші планетасы, сондай-ақ Венерадағы Корпман кратері де оның құрметіне аталған.