Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тасты жағалау - қатты тау жыныстары басым болатын теңіз жағалауының аралық аймағы. Жанарлы жағалаулар биологиялық жағынан бай орта болып табылады және олар су аралық экологияны және басқа да биологиялық процестерді зерттеу үшін пайдалы "табиғи зертхана" болып табылады. Олардың қолжетімділігі жоғары болғандықтан, олар ұзақ уақыт бойы жақсы зерттелді және олардың түрлері жақсы белгілі.
Intertidal area of coast where solid rock predominates
A rocky shore is an intertidal area of seacoasts where solid rock predominates. Rocky shores are biologically rich environments, and are a useful "natural laboratory" for studying intertidal ecology and other biological processes. Due to their high accessibility, they have been well studied for a long time and their species are well known.
Теңіз тіршілігі
Жағалаудағы тасты теңіздің тіршілік етуіне көптеген факторлар ықпал етеді. Жағалаудағы судың температурасы толқындар мен конвекция әсерінен араласып, қоректік заттардың жеткілікті мөлшерін сақтайды. Сонымен қатар, теңіз әр қайсысы өз кезегінде планктон мен органикалық заттарды алып келеді. Жарық пен қоректік заттардың жоғары деңгейі (қырқыр тереңдікке байланысты) теңіз балдырлары мен балдырлардың бастапқы өнімділігі өте жоғары болуы мүмкін. Адамның әрекеті тасты жағалауларға пайдалы болуы мүмкін, себебі қоректік заттар ағып кетеді. Осы оң факторларға қарамастан, теңіздегі тіршілік иелері үшін жартасты жағалау экожүйесімен байланысты бірқатар қиындықтар бар. Жалпы, су асты түрлерінің таралуы тұздылық, толқынға ұшырау, температура, құрғату және жалпы стресспен шектеледі. Судың төмендеуі кезінде судың құрғап кету қаупі сусыздануға әкелуі мүмкін. Сондықтан көптеген түрлер осы кептіруді болдырмау үшін, мысалы, шырышты қабаттар мен қабықтар жасау үшін бейімделулерді дамытты. Көптеген түрлер қатты толқынға қарсы тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін қабықшалар мен ұстағыштарды қолданады. Сонымен қатар, температураның өзгеруі, су ағыны (азаттыққа әкеп соғады), тұздылық деңгейінің өзгеруі және жарықтың әртүрлі диапазоны сияқты көптеген басқа да қиындықтар бар. Сонымен қатар құстар мен басқа да теңіз организмдері, сондай-ақ ластанудың әсері де қауіп төндіреді.
Many factors favour the survival of life on rocky shores. Temperate coastal waters are mixed by waves and convection, maintaining adequate availability of nutrients. Also, the sea brings plankton and broken organic matter in with each tide. The high availability of light (due to low depths) and nutrient levels means that primary productivity of seaweeds and algae can be very high. Human actions can also benefit rocky shores due to nutrient runoff. Despite these favourable factors, there are also a number of challenges to marine organisms associated with the rocky shore ecosystem. Generally, the distribution of benthic species is limited by salinity, wave exposure, temperature, desiccation and general stress. The constant threat of desiccation during exposure at low tide can result in dehydration. Hence, many species have developed adaptations to prevent this drying out, such as the production of mucous layers and shells. Many species use shells and holdfasts to provide stability against strong wave actions. There are also a variety of other challenges such as temperature fluctuations due to tidal flow (resulting in exposure), changes in salinity and various ranges of illumination. Other threats include predation from birds and other marine organisms, as well as the effects of pollution.
Баллантин шкаласы
Баллантайн шкаласы - тас жағалаудағы толқынның әсер ету деңгейін өлшеу үшін биологиялық анықталған шкала. 1961 жылы Лондонның Квин Мэри университетінің зоология кафедрасында жұмыс істейтін В. Д. Баллантайн бұл шкаланы жасаған. Сонымен, жағалау аймағында кездесетін түрлер жағалаудың әсерінің дәрежесін көрсетеді. Шамасы: 1) "өте ашық" жағалаудан 8) "өте қорғалған" жағалауға дейін.
The Ballantine scale is a biologically defined scale for measuring the degree of exposure level of wave action on a rocky shore. Devised in 1961 by W. J. Ballantine, then at the zoology department of Queen Mary University of London, London, U. K., the scale is based on the observation that where shoreline species are concerned "Different species growing on rocky shores require different degrees of protection from certain aspects of the physical environment, of which wave action is often the most important." The species present in the littoral zone therefore indicate the degree of the shore's exposure. The scale runs from (1) an "extremely exposed" shore, to (8) an "extremely sheltered" shore.
Аймақтарға бөлу
Судың тасқындық қозғалысы тас жағалаулары бойымен тасқыннан төменгі суға дейін аймақтық үлгілер жасайды. Биіктік белдеуден жоғары аймақ - бұл жер бетіндегі ортаны білдіретін сультра-литоралдық аймақ. Жоғары су басқан жердің айналасындағы аймақ су аралық шеті деп аталады. Жоғары және төменгі су белгілерінің арасында су аралық немесе жағалау аймағы орналасқан. Төменгі су деңгейінен төменгі су деңгейі немесе су деңгейі аймағы орналасқан. Тасты жағалаудағы күн сәулесінің әртүрлі деңгейіне және құрғату деңгейіне әртүрлі бейімделулер салдарынан әртүрлі жануарлар мен балдырлардың болуы мен мол болуы әртүрлі аймақтарда әртүрлі болады.
Tidal movements of water creates zonation patterns along rocky shores from high to low tide. The area above the high tide mark is the supralittoral zone which is virtually a terrestrial environment. The area around the high tide mark is known as the intertidal fringe. Between the high and low tide marks is the intertidal or littoral zone. Below the low tide mark is the sublittoral or subtidal zone. The presence and abundance of different animals and algae vary in different zones along the rocky shore due to differing adaptations to the varying levels of exposure to sun and desiccation along the rocky shore.
Ластану
Тасты жағалаулар ластанудың көптеген түрлеріне, әсіресе мұнайдың төгілуіне байланысты ластануға ұшырайды. Белгілі төгілген жерлер - Торри каньоны, Франциядағы Бретань жағалауындағы Амоко Кадис төгілуі және АҚШ-тың Аляска штатындағы Принс Уильям саундтағы Эксон Валдез төгілуі. Адамдар тастап кеткен пластик пен металл сияқты қоқыстар туристерді тартатын көптеген жарлы жағалауларда да проблема болып табылады.
Rocky shores are exposed to many forms of pollution, in particular pollution related to oil spills. Prominent spills are the Torrey Canyon spill, the Amoco Cadiz spill outside the Brittany coast in France and the Exxon Valdez spill in Prince William Sound, Alaska, US. Garbage such as plastics and metals being left behind by people is also a problem among many rocky coastlines that attract tourists.