Кіріспе

Лю Сун императоры 466 - 472 жылдар Лю Сун императоры Минь (; 9 желтоқсан 439 - 10 мамыр 472), жеке аты Лю Ю (劉), әдепті аты Сиубинг (休), балалық есімі Ронгки (榮期), Қытай Лю Сун әулетінің императоры. Ол 465 жылы өзінің қатыгез және импульсивті немере інісі Лю Цзый өлтірілгеннен кейін император болды, өйткені ол алдымен мейірімді және ашық саналы деп саналды. Алайда ол император болғаннан кейін көп ұзамай қатыгез және күмәнді болды, оның билігі кезінде оның немерелері мен ағалары оның бұйрықтары бойынша қаза тапты. Бұл Лю Сунь әулетін қатты әлсіретті және оның 479 жылы, оның өлімінен жеті жыл өткен соң құлауына ықпал етті.

Өмірбаян

Лю Ю 439 жылы император Вэннің 11-ші ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы Шен Ронгжи (沈容) Мейрен (美人) деген атақпен төмен дәрежелі императорлық жұбайы болған. Белгісіз себептермен Вэнь бірде оны өлтіргісі келді, бірақ ол оны өлтіру оның қайтыс болған әйелі, император Юань Цигуидің рухын ренжітетініне сендірді, сондықтан ол аман қалды. 448 жылы Лю Ю Хуайянның ханзадасы болды. 452 жылы оның атағы Сяндун ханзадасы болып өзгертілді. Шен 453 жылы қайтыс болды, сол жылы император Вэньді оның мұрагер ханзадасы Лю Шао өлтірді, ол император болып, кейіннен Лю Юнды қоса алғанда, көптеген ағаларын үй қамауына алды, бірақ Лю Юн және басқа ағалары басқа ағасы Лю Цзюнь Вуллингтің ханзадасы Лю Шаоны жеңіп, өлтіріп, өзі таққа отырды (император Сяову ретінде). Император Сяову Лю Ю-ның анасы Шенді Сяндунның жесір ханшайымы етіп құрметтеді, ал император Сяовуның анасы Лю Ю-ны ересек жасқа дейін тәрбиелеу міндеттерін қолға алды. Ол өскен сайын, Лю Сунгтың императорлық ханзадалары үшін әдеттегідей, ол командирлік пен провинциялардың губернаторлары арқылы айналдырылды. Лю Юй әдеби қабілеті зор мейірімді, ашық адам ретінде танымал болды. Сондай-ақ, оның салмағы өте жоғары екені айтылды.

Император Цянфэйдің тұсында

464 жылы император Сяову қайтыс болып, оның орнын ұлы император Цянфэй басады. Император Цянфэй импульсивті және қатыгез болды, ол оны өзінің үлкен ағасы Лю Йигунның (劉義恭) пайдасына биліктен шығару туралы сөзді тауып, аяусыз жойғаннан кейін, Цзянсяның ханзадасы, оның ағаларын да күдікті деп санады және оларды астанаға қайтарып, қамауға алды. Ол әкесінің ағаларын, әсіресе, Лю Ю, Лю Сиурен (劉休仁) - Цзяньаньның ханзадасы, және Лю Сиюю (劉休祐) - Шанянның ханзадасы деп күдіктенді, өйткені олар ең үлкені болған. (Донхай ханзадасы Лю Хуэй (劉) есімді тағы бір ағасы өте ақылсыз болғандықтан, император Цянфэй оны қауіп ретінде қарамады.) Бұл үш ханзада салмақтан асқандықтан, оларды қақпаққа салып, шошқалар секілді салмақтады. Лю Ю ең ауыр болғандықтан, Лю Юны шошқалар ханзадасы, Лю Сиюренді кісі өлтірушілер ханзадасы, Лю Сиююді ұрылар ханзадасы деп атады. Ол Лю Юны жиі қорлап, қораларға отырғызып, шошқаны тамақтандырғандай етіп тамақтандыратын. Ол көп жағдайда Лю Ю, Лю Сюрен және Лю Сюююді өлтіргісі келді, бірақ әр жолы Лю Сюрен оған жағымпазданып, оның ойынан айнытты. Бірде ол Лю Юны шошқаны байлағандай байлап, оны ас үйге апарып: "Бүгін шошқаны сойған күн" деп тапсырды. Алайда Лю Сюрен: "Бұл күні шошқа сойылмайды", - деп мәлімдеді. Ол ашуланып, Лю Сюреннен неге солай екенін сұрады, ал Лю Сюрен: "Ұлың туылғаннан кейін шошқаны өлтіріп, ішін алып таста!" - деді. Император Цянфэй Лю Сюреннің әзілін ұнатып, Лю Юді өлтірмеді. 465 жылдың қысында император Цянфэй өзінің екінші әйелі Лю ханымды императорлық құрғанда, сарай евнуктері рәсімге дайындалу үшін жеткіліксіз болды, сондықтан император Цянфэй ханшайымдардың сарайларынан евнуктерді көмекке шақырды, ал Лю Ю өзінің евнугі Цян Ланшенгті (錢藍生) император Цянфэйдің іс-әрекеттерін бақылап, оған есеп берді. Бұл арада император Цянфэйдің кейбір қызметшілері оны өлтіруді жоспарлап отырды, ал ол жынды ату рәсімін жүргізген кезде (оның өлтіргенін күтіп тұрған әйелдің рухын армандағаннан кейін), қызметшісі Шоу Джиси (壽寂之) оны өлтірді. (Традициялық тарихшылар әдетте Лю Юның заговорға қатысы бар екенін айтады, бірақ нақты дәлелдері болмағандықтан, олар бұл туралы нақты айтпады.) Билік өкілдерінің қолдауымен және әсіресе ағасы Лю Сюреннің негізгі қорғаушысы ретінде Лю Ю император (император Мин ретінде) деп жарияланды.

Биліктің алғашқы кезеңдері: Лю Цзицюньді жеңу және солтүстік провинцияларды жоғалту

Император Мин қайтыс болғаннан кейін анасы Шенді жесір император Хуан ретінде құрметтеген, бірақ оны император Сяовуның анасы Ұлы император жесір Лу тәрбиелегендіктен, ол оны жесір император ретінде құрметтейтін болды. Ол империяның бейбітшілігін орнатуға тырысты. (Бірақ, ол император Цянфэйдің үлкен інісі Лю Цзишанг (劉子尚) Южанның ханзадасы және оның әпкесі Лю Чуюй Куаицзи ханшайымы, екеуі де император Ван Сяньюаньнан туылған және екеуі де оның өкінішті басқаруына қатысқан, өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр етті.) Ол әйелі Ван Жэнфэн ханшайымын император етіп тағайындады. Ол көтермелеуге тырысқан немерелерінің бірі, Цзиньань ханзадасы Лю Цзицюнь, оның штаб бастығы Денг Ван () император Цзяньфэйдің өліміне дейін император Цзяньфэйге қарсы көтеріліс жариялады, бас тартты, және оның орнына император Минге қарсы көтеріліс жариялады, Юань И () Юань провинциясының губернаторымен (州, қазіргі солтүстік-батыс Хубэй және оңтүстік-батыс Хэнань) және Лю Цзисуи штаб бастығы Сунь Бянцзи (之). Олар императорды узурпатор деп айыптап, Лю Цзышанды себепсіз өлтірді. Цзинь провинциясы (州, қазіргі орталық және батыс Хубэй) және Куайцзи командирлігі (Хангчжоу шығанағының оңтүстік жағалауы), Лю Цзичуның ағалары Лю Цзиксу (劉子) Линхай ханзадасы және Лю Цзифан (劉子房) Сюньян ханзадасы басқаруда, сонымен қатар тез арада қолдау көрсетті. 466 жылы көктемде Дэн Ван Лю Цзицюньнің әжесі император жесірі Лу Хуинаньдан құпия жарлық алған деп мәлімдей отырып, Лю Цзицюньді император деп жариялады. Декларациядан кейін бүкіл империя Лю Цзицюньге қол қойды, император Минг тек астанасы Цзянькангтың айналасындағы аймақты ғана бақылады. Алайда Лю Цзицюнның генералдары азық-түлік тапшылығынан кейін Цзянькан өздігінен құлайды деп сеніп, баяу әрекет етті. Император Миннің генералы Ву Си (喜) шығысқа тез қарай алға жылжуға және Лю Цзифанды басып алуға, Лю Цзишунға мәлімдеген Куайжи айналасындағы командирлерді алуға және азық-түлікпен қамтамасыз етуге мүмкіндік алды. Лю Цзицюнь мен император Миннің әскерлері Чаоху аймағында бірнеше ай бойы тұрақтанған, содан кейін император Миннің генералы Чжан Синши (張興世) Цянсиде қорғаныс бекеті құрды (錢溪, қазіргі Чичжоу, Анхуй), Юань И мен Лю Ху (劉胡) қолбасшылық еткен Лю Цзицюньнің негізгі әскерлерінен жоғары, олардың азық-түлік қорын кесіп тастады. Лю Ху ас-түлік жолдарын қайта ашу үшін Цянсиді басып алуға тырысқанда, оны Чжан мен Шен Юцзи жеңді, ал Лю Ху мен Юань өз әскерлері құлдырап қашып кетті. Лю Ху Суньянға қашып кетті, бірақ кейін қашып бара жатқанда периметрді қорғауға барамын деген сылтаумен кетті. Суньян қорғаныссыз қалды, Дэн Ван өзін құтқару үшін Лю Цзишунды өлтіруді ойлады, бірақ оның орнына басқа қызметкер Чжан Юэ (張悅) өлтірді. Шен содан кейін келіп, Лю Цзицюнды өлтіріп, оның бәсекелес дәулетіне тоқтатқан. Алайда, император Мин өзінің жеңісіне байланысты менмен болып кетті. Ол Лиу Цзицюньге қол ұшын бергендерді кешірудің орнына, осы уақытқа дейін берілмегендерді қатаң жазалай бастады. Атап айтқанда, Лю Сюреннің ұсынысы бойынша, ол император Сяовуның барлық тірі ұлдарын өлтірді, оларды (ең үлкені 10 жаста) сатқындықта айыптады, сонымен қатар Лю Цзишунды жасырын қолдаған деп күдікті тағы бірнеше лауазымды адамдармен бірге, соның ішінде император жесір Луның немерелері. (Жетім император Лу өзі соғыста күмәнді жағдайда қаза тапты. Нан Шидің сенімді деп тапқаны, бірақ дәлелденбеген деген уәдесі, ол Лю Цзицюньдің көтерілісіне жасырын түрде риза болған және Лю Цзицюнь табысты болуы үшін император Минді улануға тырысқан, бірақ император Мин оның ниеті туралы түсініп, оны уландырды.) 466 жылдың соңында император Мин өзінің тұңғыш ұлы Лю Ю (өзінің атына қарағанда басқа кейіпкер) таққа отырғызды. Император Миннің жазалау әрекеттері Лю Сонгқа бірден ауыр залал келтірді. Лю Цзицюнь үшін бұрын мәлімдеген Сю провинциясының (徐州, қазіргі солтүстік Цзянсу және солтүстік Анхуй) губернаторы Сюэ Анду (安都) оған берілуге тырысқанда, император Мин, Сюэге кешірім берудің орнына, Пэнчэндегі Сюэ қорғаныс бекетіне күш жіберді. Сюэ император Миннің оны кешіруге ниеті жоқ деп қорқып кетті. (Шынында да император Минг бұлай істемеді, ол Сюэге қарсылық көрсетіп, оны жойып жібермекші болды.) Алайда, жай ғана қарсы тұрудың орнына, Сюэ Сю провинциясын Солтүстік Вэйге тапсырды. Бұл әрекетіне оған Ян провинциясының (州, қазіргі батыс Шандоң) губернаторы Би Чжунцзин (畢眾敬), Цин провинциясының (青州, қазіргі орталық және шығы�...

Билік етуінің соңғы кезеңдері

Бұл арада императордың мінез-құлқы да нашарлай бастады. Мысалы, 470 жылы ол лауазымды адамдар мен губернаторларға өзіне сыйлықтар ұсынуға бұйрық берді, ал Шисинг қолбасшылығының (始興, шамамен қазіргі Шаогуан, Гуандун) губернаторы Сунь Фэнбо (孫奉伯) тек гукьин мен кітаптарды ұсынғанда, император Мин үміттенген қазыналар емес, ол Суньге өзіне қол жұмсауды бұйырған уды жіберді, бірақ ол тез арада бұл бұйрықты қайтарып алды. Бірде ол сарайда патша қонақасы өткізді. Ол қонақтарға киімдерін шешіп, киімдерін шешіп беруді бұйырды. Уанг ханшайымы ұялып, көзін желдеткішпен жапты. Император ашуланып: "Сіздердің отбасыңыз өте нағыз, әлемді білмейді. Бүгін бәрі көңіл көтереді, неге көздеріңді жауып тұрсыңдар?" Ол: "Көңіл көтерудің көптеген жолдары бар. Әжелер мен апалар жиналып, жалаңаш әйелдерді күтіп, күліп отыратын қандай көрініс? Біздің үйде басқаша көңіл көтереміз". Ол одан бетер ашуланып, қызды қуып жіберді. Кейінгі Оңтүстік Цы дәуірінде жазылған тарихи деректер император Миннің импотентті екенін және оның 12 ұлы болғанымен, бұл оның ағаларының жүкті кәнизактарын алып, ұл туса, балаларды ұстап тұрғанынан немесе оның кәнизактарының басқалармен жыныстық қатынаста болғанынан туындағанын көрсетеді. (Сол сияқты, император Ванның екі қызы болғанымен, ұлдары жоқ, мұндай айыптауларға қарсы тұруы мүмкін, өйткені император Миннің әйел балаларды бұлай істеуі күмәнді болып көрінді. Шын мәнінде, бұл айыптаулар оның тек ағаларының кәнизактары еркек туса ғана жасайтынын немесе моральдық тұрғыдан әділ император Ванның басқалармен жыныстық қатынаста болатынын көрсетті. Бұған қоса, императордың күмәнді, қызғаныш, қатыгез әрі зорлық-зомбы адам болғаны айтылған. Сонымен қатар, ол ырымшыл болғандықтан, оның қызметкерлері мен қызметшілері сөйлеуде де, іс-әрекетінде де бірқатар табуларды сақтауға мәжбүр болды. Бұл тыйымдарды бұзған әркімді өлім жазасына кескен, көбінесе қатыгездікпен, оның ішінде жүректерін жарып немесе ішін қашып тастаған. 471 жылы император Мин ауырып қалды, ал мұрагер Ю тек сегіз жаста болғандықтан, ағалары тақты басып алады деп қорқып, оларға қарсы шықты. Оның алғашқы нысанасы - император Минге жиі ренжітетін, менмен, зорлық-зомбы болып саналатын Цзиньпин ханзадасы Лю Сюйю болды. Сондықтан император Минь Лю Сюйюмен бірге аң аулауға шыққанда, күзетшілерін Лю Сюйюді атынан сүртіп, содан кейін өлтіруге мүмкіндік тапты. Бұл хабар оның кенже ағасы, Цзинь провинциясының губернаторы Балинг ханзадасы Лю Сяруоға (劉休若) жеткенде, Лю Сяруоның қызметкерлері, әсіресе, Цзяньканға оралып, Лю Сяруоның Оңтүстік Сю провинциясының (南徐州, қазіргі батыс орталық Цзянсу) губернаторы лауазымын алу туралы бұйрықтарға байланысты, көтеріліс бастауын ұсынды. Бірақ сақ Лю Сяруо көтеріліс жасамады, бірақ оның орнына Оңтүстік Сюға хабар берді. Бұл арада, егер император Мин қайтыс болса, Лю Сяурен регент болады деп жұртшылық сенгендіктен, орта деңгейдегі шенеуніктер Лю Сяурен мен оның ұжымына жақындауға тырысты, бұл императордың ашуын және күдімін тудырды, ол Лю Сяуренді өзіне қол жұмсауға мәжбүр етті. Содан кейін Лю Сюроны Цзянькангқа шақырып, оны да өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр етті. Лиу Шиуфан (劉休範) Гуйянның ханзадасымен аман қалған жалғыз ағасы, ол адал емес және қабілетсіз деп саналды, сондықтан қауіп ретінде қарастырылмаған. Императордың күдіктері көп ұзамай басқа да билік иелеріне де тарады. Оңтүстік Ян провинциясының (南州, қазіргі шығыс орталық Цзянсу) губернаторы Сяо Даоченгтің көзқарасын сынау үшін ол өзінің стратегі Ву Сиге Сяоға шарап құмырасын жеткізді. Шыао шарапты уланды деп ойлап, Солтүстік Вэйге қашуға дайындалып жатқанда, Ву шараптың уланбағанын және император Мин оны сынап жатқандығын айтты. Сяо шарапты ішіп, Ву астанаға оралып, Сяоның адалдықтарына кепілдік берді, бірақ оның шараптың уытты емес екендігі туралы ақпарат көп ұзамай ашылды. У-дың қабілеттеріне күмәнданып жүрген император Мин оны өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр етті. Қорқып, қарулы күштердің қолбасшысы император Ванның ағасы Ван Цзиньвэнь (王景文) отставкаға кетуге тырысты. Император Мин оған бұған жол бермеді, содан кейін император Мин өлгеннен кейін Ван билікті қолға алады деп күдіктеніп, 472 жылдың көктемінде Ванды өзіне қол жұмсауға мәжбүр етті. 472 жылы жаз айында император Мин қайтыс болды, оның орнын ханзада Ю (император Хоуфэй) бағындырды.