Кіріспе
Б.з.б. 1-ғасырдың басында Рим генералы, консулы және провинциялық губернаторы Гай Валериус Флакус (б.з.б. 1-ғасырдың басында) - Рим генералы, саясаткер және мемлекет қайраткері. Ол б.з.б. 93 жылы Рим Республикасының консулы және 90-шы жылдардың аяғында және 80-ші жылдардың ішінде провинциялық губернатор болды. Ол Сулландық азаматтық соғыстар кезінде өзінің теңгерімді ұстанымы, губернатор ретінде ұзақ өмір сүруі және римдік еместерге азаматтықты беру үшін күш салуымен танымал. Ол жас кезінде сот органдарының қарапайым қызметін атқарып, консулдыққа, яғни Рим республикасындағы ең жоғары азаматтық лауазымға ие болды. 92 жылы ол Испаниядағы бір немесе екі Рим провинциясының губернаторы болып тағайындалды. Ол оны басып, ұзақ уақыт бойы заңды рәсімдерге ерекше көңіл бөле отырып, билік жүргізді. 80-ші жылдары Флакко Трансальпина Галиясының (Оңтүстік Франция) губернаторы болып тағайындалды; мүмкін, ол сонымен бірге Галия Цисальпинаның (Солтүстік Италия) губернаторы болды. Ол сол уақытта Испанияда губернаторлық қызметін сақтап қалды ма, жоқ па - белгісіз. Флакус Мариус Цинна мен Сулланың арасындағы қақтығыстарда бейтарап болды, бірақ оның бауыры Люций Флакусты Мариус пен Циннаның жақтасы өлтірді. Содан кейін ол Сулланы қолдауға ауысты, бірақ оны ашық жарияламады. 82 жылы Сулла жеңіске жетті, ал Флакк өзінің диктатурасы кезінде жеңіске жетті.
Gaius Valerius Flaccus ( early 1st century BC) was a Roman general, politician and statesman. He was consul of the Roman Republic in 93 BC and a provincial governor in the late 90s and throughout the 80s. He is notable for his balanced stance during the Sullan civil wars, the longevity of his term as governor, and his efforts to extend citizenship to non Romans. He followed a normal course of magisterial roles in his younger years, culminating in his consulship, the highest civil rank in republican Rome. In 92 he was appointed governor of one or both of the Roman provinces in Hispania, inheriting a bloody insurrection. He suppressed it and governed for a lengthy period, with noted punctilio to legal procedures. At some point in the 80s Flaccus was appointed governor of Gallia Transalpina (southern France); it is possible that at the same time he was also governor of Gallia Cisalpina (northern Italy). It is not known whether he retained his governorships in Hispania at the same time. Flaccus remained neutral in the series of conflicts between the Marius Cinna faction and that of Sulla, until his brother Lucius Flaccus was killed by a supporter of Marius and Cinna. He then shifted towards supporting Sulla, without overtly declaring for him. Sulla triumphed in 82 and Flaccus celebrated a triumph under his dictatorship.
Өмір және мансап
Валериус Флакк - претор, жоғары әкімшілік және сот лауазымы, б.з.д. 95 жылға дейін, мүмкін 96 жылы. Кларостан (қазіргі Түркия) табылған жазуда оның претор болғаннан кейін, 95 жылға дейін Азиядағы римдік провинциядағы промаггистерлік, яғни жоғары әскери, басқарушы лауазымында болғаны айтылған. 90 жылдардың аяғында және 85 жыл бойы Азияның губернаторы болған ол және оның ағасы Луций екеуі Иониядағы Колофон қаласының қамқоршылары ретінде құрметке бөленеді. Бұл екеуі - Римнің алғашқы губернаторлары, олар еркін қаланың қамқоршылары ретінде аталады, бұл практика б.з.д. Флак 94 жылы консулдыққа үміткер болған, бірақ novus homo ("жаңа адам") Гай Коэлий Кальдусқа жеңіліп қалды. Флакустың әрекетімен, жеңілген кандидат келесі жылы қайтадан үміткер болып, жиі жеңіске жетуі әдеттегі жағдай еді. Флакус 1919 жылы консулдыққа сайланды, оның әріптесі М. Герениус болды.
Азаматтық жақтаушысы
96 жылы Флак Рим қаласының аға судьясы болған кезде, Церераның діни қызметкері Велиялық Калифанаға азаматтық беру туралы заң жобасын қолдады. Юлий Цезарь Галлия соғыстары туралы баяндамасында Гелвия кельті Кабурды Галлия Трансальпинаның губернаторы болған кезінде Флакустан азаматтықты алған тағы бір адам ретінде атайды. Кейбір әдет-ғұрыпқа сай, Кабурус өзінің қамқоршысының аты - Гей Валериус болды. Азаматтық қатынасты кеңейтуге деген қызығушылықты отбасының орташа популизм және әлеуметтік төменгі адамдармен қарым-қатынасы тұрғысынан қарастыруға болады. Эрнст Бадиан Валери Флаччидің "жаңа адамдар мен отбасыларды қабылдауға берілгенін атап өтті: жазбалар (Inschr. В. Магн. 144ж.) төменгі таптық байланыстар саясатын көрсетеді".
Испания
Флакк Тит Дидидің орнын басып, 92 жылы Солтүстік-шығыс Испаниядағы провинция - Hispania Citerior проконсулы болды. Ол өзінің консулдық қызметі аяқталғанға дейін, Иберия түбегінің орталық шығысындағы негізгі жергілікті топ - келтиберлер арасындағы көтеріліске қарсы тұру үшін өз лауазымын алды. Тарихшы Аппианның айтуынша, көтеріліске Дидидің айрықша қатыгездігі мен сатқындығы себеп болды, ол кедейлер арасындағы тәртіпсіздік пен қылмысты жою үшін оларға өмір сүруге жер беруге уәде берді, содан кейін оларды тұзаққа түсірді. Ал Дидий олардың бәрін өлтірді. Апиан Дидиге қарсы көтерілістің ақталғанын білдірсе де, Флакктың кейінгі әрекеттері туралы жазғандары ашықтан-ашық сынға жатпайды. Флакус тәртіпті қалпына келтіруге тырысып, 20 мың кельтиберийдің өмірін қиған қарулы қақтығыстарға араласты. Алайда Белгидада жергілікті сенатор Римге қарсы ресми түрде соғыс жариялаудан бас тартты немесе әлі де талқыланып жатқан шығар. Көтерілісшілер ғимаратқа от қойып, өз сенаторларын тірідей өртеп жіберді. Жергілікті тұрғындар билеуші топтың қазасына әртүрлі көзқарас танытқан. Флакус зорлық-зомбылықты тоқтатуда сәтті болған көрінеді, мүмкін ол өз сенаторларының өліміне байланысты қоғамда болған кез келген ашу-ызаға немесе екіталайлыққа пайдаланып, жауаптыларды өлтірген шығар. Флакко Испанияда сол уақытқа дейін болған Рим әміршілерінің бәрінен де ұзақ уақыт болды. Оның кеңейтілген командасы, мүмкін, Әлеуметтік соғыстың және оның салдарынан, сондай-ақ 80-ші жылдардағы азаматтық соғыстардан туындаған. Флакк аймақты тұрақтандырған соң, әдептілікпен, заңды билікті құрметпен басқаруға тырысқан көрінеді.
Контребиялық су құқығы
Флакконың Испанияда кем дегенде 87 жылға дейін губернатор болып қалғанын, оның шекаралар мен су құқығы арбитражына қатысты азаматтық заңдарын жазған қола тақташасы Табула Контребиенсис дәлелдейді. Құжат латын тілінде жазылған және римдік заң формулаларына негізделген, бірақ судьялар жергілікті сенаты Contrebia Balaisca (қазіргі Боторританың жанында). Флакко құқықтық мәселені ager publicus және ager privatus, яғни мемлекеттік және жеке меншік жерлер арасындағы айырмашылық ретінде түсінді. Ол дауға қатысы бар екі қауымның қағидаларын өзара қалай қолдануға болатынын көрсету үшін заңдық көркем сөздерді қолданды және римдік құқықтық базаны ұсынды, оның ішінде Контребиандар келтибер заңдарынан прецедент келтіре алды.
Галлия
80-ші жылдары Флакус Трансальпина Галияның (Трансальпина) губернаторы болып тағайындалды. Галлияның басқа провинциясы - Италияның солтүстігіндегі этностық кельттік Галлия Цисальпина (Цисальпина) болды. Екі Галлия провинциясы жиі бірлесіп басқарылатын, ал 87-82 жылдар аралығында Цисальпина үшін басқа промагистратор тіркелмеген, сондықтан Флакк екі провинцияны да бірлесіп басқарған болуы мүмкін. Ғалымдар Флакконың Гиспания мен Галлиядағы губернаторлық мерзімінің қаншалықты бір-біріне сәйкес келетінін анықтауға мүмкіндік бермеді, өйткені кез-келген провинция үшін жалғастыратын жалғастыру сызығын өте сирек табуға болады. Екі провинцияның қос губернаторы "бұрын-соңды болмаған" деп қарастырылды, бірақ бұл кезеңде Хиспания үшін басқа промагистратор құжатталмаған, ал сенат Трансальпиндік Галлияны тек 90-шы жылдардың ортасында тұрақты провинция ретінде тағайындауға кіріскендіктен, әкімшілік тәртіп әлі де дамып келе жатыр. 85 жылы Флакус Трансальпинада "қатаң орнатылды", бірақ Цицерон, Бадианның айтуынша, оны сол жердегі заңды губернатор деп атаудан бас тартты. Ол император атанып, 81 жылы Кельтиберия мен Галлияны жеңгенге дейін өз провинциясын сақтап қалды. 80-ші жылдардың ортасына қарай Флакус Трансалпина және Цисалпина Галлиясына, сондай-ақ Ультериор және Ситериор Испаниясына жауапты болды деп айтуға болады. Флакктың командасының ұзақтығы 50-ші жылдары Галлияда Юлий Цезарьдің өкілеттігін ұзарту және 55 жылы бірлескен консулдықтан кейін Помпей Магнус пен Марк Крассқа берілген бес жылдық проконсулдық командалар кейде ойланғаннан гөрі ерекше емес екендігіне дәлел ретінде келтірілді.
Квинктийдің ісі
Б. з. б. 83 жылы Флакк Публий Квинций мен Невийдің арасындағы мүліктік дауға тартылды. Квинций Трансальпинадағы жерлерді ағасы Гай Квинцийден мұра еткен, оған қоса қарыздар да бар. Невиус, ағасының бизнес серіктесі болған, мүлкін алып тастауға тырысты және Квинцийді күшпен қуып жіберді. Флакус Невийдің мүлкін заңсыз тартып алғанын және оны қайтаруға бұйрық берді. Екі жылдан кейін, әлі де жалғасып жатқан іс Цицеронның мансабын бастауға көмектесті, ол 81 жылы Квинцийдің атынан дауласқан жиырма жастағы жас адвокаты болды: сөйлеу әлі күнге дейін Квинцийдің атынан айтылады.
Азамат соғысындағы рөлі
Егер Флакко Гиспаньяс пен Галлияның екеуіне де, немесе төрт провинцияның кез келген қосындысына билік жүргізсе, оның қолындағы қарулы күштер батыс империяда теңдесі жоқ еді. "Осы әскерлердің адал болуы мемлекет үшін аса маңызды еді", - делінген. 85 жылға дейін немесе одан кейін Флакк не қолдады, не 87 жылдан 82 жылға дейін консулдықты ұстаған Мариан мен Циннан фракциясының мүдделеріне қайшы келмейтін әрекеттер жасады. Ол фракциялық қақтығыста бейтарап болып, заңды билікті сақтауға тырысқан көрінеді, бірақ Валери Флачилер жалпы алғанда өз саясатында популист болды және Гай Мариуспен тығыз байланыста болды. Флакустың ағасы Люцийдің өлімі оқиғаның бұрылыс нүктесі болып табылады. Луций Валериус Флакк - 86 жылы Марйдің өлімінен кейін оның өкілеттігін толықтай аяқтаған консул. 85 жылы көтерілісші Гай Флавий Фимбрия оны өлтірді, содан кейін Люцийге берілген әскерлерге қолбасшылықты қолға алды. Циннан үкіметі Мариан фракциясының әсіресе партизандық қолдаушысы болған Фимбрияға қарсы іс-қимыл жасамады. Луцийдің ұлы, оның аты да Луций, Азиядан қашып кетіп, өз ағасының қасында Massalia (қазіргі Марсель) -да бас сауғалады. Бұл немере інісі Люций Валериус Флакк болды, оны Цицерон екі онжылдықтан кейін өзінің Pro Flacco баяндамасында қорғады. Рим Римдіктер Флакконың орнына басқаны жібермеді, бірақ оның адалдыққа деген сенімін күмәнмен қараған болар. 84 жылы Цинна өлтірілді; 83 жылы Сулла Италияға оралды, Римді шабуылдап, басып алды және өзін диктатор деп жариялады. Мариан Циннан фракциясы, қазір Гай Мариус ұлы басқарады, Испанияны қорғауға кірісті, оны Флакк өзінің билігінің кеңдігін ескере отырып, тек легаттар, жоғары дәрежелі, жартылай автономды, әскери офицерлер арқылы ғана басқара алатын, мысалы, беделсіз Маркус Фонтей. Испанияның қарулы күштерінің қазір Италиядағы сулландық күштермен одақтасуы қоршауға алынған үкімет үшін қауіпті мүмкіндік болды. Жас Маркус Красс, болашақ триумвир, 84 жылы Сулла үшін испан әскерін жинағанда, Флакус оны тоқтатуға ештеңе істемеді. Квинт Серторий, солландықтарға қарсы мақсатқа мінсіз адал, 83 жылдың соңы немесе 82 жылдың басында салыстырмалы түрде аз күшпен Иберия түбегіне құрлық арқылы жіберілді. Флакко Серторийге Трансальпинаны басып өтуге рұқсат берді, ал Серторий де Флакконың өкілеттігіне қарсы ештеңе істемеді. Мариандықтар Флакустың тікелей қарсыласуда жақтап тұрмауын талап етпей, батыстағы өз мүдделерін қамтамасыз етуді қалаған болуы мүмкін: "Әкімшілік бұл адамды одан әрі алшақтатуға мүмкіндік бере алмады, өйткені ол қарсылық білдірудің нақты белгісін көрсетпеді". Серторий Испанияны басқаруға логикалық мұрагер болды, өйткені ол бұрын сол жерде қызмет еткен, ал Флакконы осындай ұзақ мерзімнен кейін босату - бұл провокация емес, ақылға қонымды болды. Флакустың сулландық екенін көрсететін дерек жоқ, бірақ губернатор салықтық түсімдерді ұстап тұрып, өзінің наразылығын білдіре алған. Флакустың еңкейуі Сулла Цизальпин Галлиясын қолға алғаннан кейін ғана байқалады. Флакктың туысы, принцесс-сенатус, Луций Валериус Флакк (оның ағасының аты да солай) Гайдың Суллаға бет бұруына ықпал еткен болуы мүмкін. 82 жылдың соңы мен 81 жылдың басында Сулланы диктатор етіп тағайындаған "Лекс Валериа" заңын демеуші болды. Флакустың диктатура кезінде жеңіске жеткені, егер Флакус оның режимін қолдамаса, Сулла оған рұқсат етпейтін құрмет. Флакустың жасы сол кезде 50-ден асқан.
Ақша шығару
Сулла жеңімпаз болған соң, сенаттың өкілі Флакус өзінің соңғы айларындағы шығындарды жабу үшін ақша шығаруға рұқсат берді. Бұл әскери мәселенің көптеген мысалдары сақталған. 82 жылы оның жеңістерін еске алу үшін Массалиядағы монетаханасы Динарды шығарды. Кері жағында әскери байрақтармен қатарланған легионерлік аквила бейнеленген. Сол жақтағысы H (хастати, найзашы) деген әріппен, оң жақтағысы P (принциптер, найзашы деген атаумен) деп белгіленеді. Төменде "ex senatus consulto" деген сөзбен, "сенат қаулысы бойынша" деген сөзбен берілген. Сол жақта , Caius Valerius Flaccus атымен, оң жақта IMPERAT (император үшін) бейнеленген. Флакконың монетасы сулландық типке ұқсас, ал сол кезеңде Гиспания мен Галлияда соғылған монеталардың символикасы жиі "заңдылық пен әскери табыстылықты" жарнамалаған. Шығарылған ақшаның құны 540 000 динар деп бағаланады.
Таңдалған библиография
Бадиан, Э. "Облыстық губернаторлар туралы жазбалар" және "Сулланы күту". "Грек және рим тарихындағы зерттеулер" деген кітапта қайта басылған. 1964 жылы Нью-Йорк. Бреннан, Т. Кори. Рим республикасындағы преториандық. Оксфорд университетінің баспасы, 2000. Онлайн-тест. Фрайер, Брюс В. "Сулланың пропагандасы: Циннан республикасының құлдырауы". Филологияның американдық журналы 92 (1971) 585604. Конрад, Кристоф Ф. Плутархтың "Серторий: тарихи түсініктеме". Солтүстік Каролина университетінің баспасы, 1994. Онлайн-тест. Ловано, Майкл. Цинна дәуірі: Республиканың соңғы кезеңіндегі Римнің тұздықтары. Франц Штайнер баспасы, 2002 жыл. Онлайн-тест.