Кіріспе
түйелердің түйе шамасы вирусы салдарынан пайда болатын ауруы түйе шамасы - Poxviridae тұқымдасына, Chordopoxvirinae тұқымдасына және Orthopoxvirus тұқымдасына жататын түйе шамасы вирусы (CMPV) салдарынан пайда болатын түйелердің ауруы. Ол теріге зақым келтіріп, жалпы инфекция тудырады. Ауру жұқтырған жас түйелердің шамамен 25% -ы аурудан қайтыс болады, ал ескі түйелерде инфекция әдетте жеңіл болады. Сирек кездесетін болса да, түйемен тығыз жұмыс істейтіндердің қолдарына жұғады.
Camelpox is a disease of camels caused by the camelpox virus (CMPV) of the family Poxviridae, subfamily Chordopoxvirinae, and the genus Orthopoxvirus. It causes skin lesions and a generalized infection. Approximately 25% of young camels that become infected will die from the disease, while infection in older camels is generally more mild. Although rare, the infection may spread to the hands of those that work closely with camels.
Себеп
Дүйенің шамасы ауруын тудыратын түйенің шамасы вирусы - бұл шамасы ауруын тудыратын вариола вирусына өте жақын орфопоксвирус. Бұл - кірпіш тәрізді үлкен, қапланған вирус, оның көлемі 265 295 нм-ден тұрады. Вирустың генетикалық материалы 202, 182 тығыз орналасқан негіз жұптарынан тұратын екі жікті сызықты ДНК- да болады. ДНК вирустың ядросына кіріп жатыр. Вирустың ядросынан тыс жерде екі жақтық дене бар, олар вирустың көбеюіне қажетті ферменттерді ұстайды деп есептеледі. Камель жұқпасы вирусы көбінесе Камелидалар тұқымдасына жататын жануарларға әсер етеді. Алайда соңғы зерттеулер бұл аурудың адамдар мен буынтұқымдыларға да жұғатынын көрсетті.
Беріліс
Дүйенің шамасы вирусы үш жолмен таралады: тікелей контакт, жанама байланыс және жәндіктер арқылы. Тікелей байланыс инфекциясында түйе инфекцияланған түйемен тікелей байланыстан кейін жұғады. Бейнелегіш инфекция кезінде түйе инфекция жұқтырған ортамен байланысқаннан кейін жұғады. Вирус сүт, сілекей, көз және мұрын секрециялары арқылы таралады және төрт ай бойы қожайыннан тыс жерде вирусты болып қалатыны дәлелденген. Дүйенің шамасы вирусы жұқтырған жануарлардан алынған түйенің құйрықтарынан (Hyalomma dromedarii) оқшауланды. Бұл ауру түйеден түйеге жұғады деп есептеледі. Бұл теорияны қатты жаңбырдан кейін түйе шаян жұқпасының көбеюі растайды, бұл кезде түйе шаянның саны қатты өседі. Адамдарға түйе шамасы жұғуы 2009 жылы Үндістандағы түйе бағушылардың қолдары мен саусақтарында инфекция пайда болғанда расталды. Адамда инфекцияның басқа да жағдайлары туралы хабарланғанымен, басқа жағдайлар расталмаған. Дүние жүзінің көптеген жерлерінде түйелер мен олардың адаммен тығыз байланыста болуына байланысты түйе шамасы тікелей байланыс арқылы адамдарға жұғады деп есептеледі.
Көшіру
Ортөзек ауруын тудыратын вирустың әрекеті есек ауруын тудыратын вирусқа өте ұқсас. Вирус қоныс клеткасына қосылғаннан кейін, оның вирустық өзегін (ДНҚ-ны қамтитын қабығын) клетканың цитоплазмасына енгізеді. Вирус өзінің гендерін транскрипциялауға арналған ДНК полимеразасын тасымалдайды. Ақырында вирустың өзегі ерііп, цитоплазмада генетикалық материал қалады. Барлық құрылымдық ақуыздар пайда болғаннан кейін вирустың құрастырылуы басталады. Жаңа пайда болған вирустық бөлшектер клетка лизисі кезінде шығарылуы мүмкін немесе олар қожалық клеткасы өндірген мембранадан алынуы және бүршікше арқылы шығарылуы мүмкін.
Белгілері мен симптомдары
Ішек-қарынның инкубациялық кезеңі 3 - 15 күн аралығында болады. Одан пайда болған инфекцияны жедел немесе жалпыланған деп жіктеуге болады. Жалпыланған инфекциялар әдетте үш жастан асқан түйелерде кездеседі және олар лимфа түйіндерінің ісінуімен, қызбамен және тері зақымдануының дамуымен сипатталады. Оқиғалар папула ретінде басталады, бірақ пустулаға айналады. Бұл сыртқы белгілер әдетте бас пен мойында басталады, бірақ ақыр соңында бүкіл денеге таралады, әсіресе аяқ-қол мен жыныс мүшелеріне шоғырланады. Емделмеген жағдайда жануар инфекциядан 4 - 6 аптада айығады. Адамдағы түйе шамасы жұқпасы қол мен саусақтарында жеңіл тері зақымдануына әкеледі. Ауыз және иықтағы зақымданулар науқастың жұқтырған түйенің сүтін ішкен жағдайда кездесетіндігі туралы хабарлар берілді, бірақ бұл белгілер расталған жоқ. Сондықтан, түйе шамасы ауруын диагностикалаудың ең жақсы тәсілі - инфекция жұқтырған жануарлардың тері үлгілерін электронды микроскопия арқылы бағалау. Дүйенің шамасы вирусының ерекше пішіні бар, оны осы әдіспен оңай анықтауға болады. ТЭМ технологиясы жоқ жағдайларда түйе шамасы инфекцияның себепшісі ретінде анықталатын серологиялық тесттер қолданылады. Егер түйе шамасы вирусы аурудың себепшісі ретінде анықталса, ауруды вирусқа қарсы дәрілермен емдеуге болады. Дүйенің шамасы ауруын емдеу үшін ең көп қолданылатын дәрі - дәрмектер цидофовир, кең спектрлі вирусқа қарсы препарат, ол вирустық ДНК полимеразаның ингибициясымен әрекет етеді. Сидофовир инфекция жұқтырған түйелердің өлімін 100% алдын алады.
Алдын алу
Қапшақ ауруының таралуы жергілікті экономикаға кері әсерін тигізеді. Аурудың таралуы көбінесе жас түйелерді жоғалтуға әкеледі, ал ескі түйелер сүт пен ет өндірісі мен тасымалдау тұрғысынан пайдасыз болады. Сондықтан аурудың таралуын болдырмау үшін көп күш-жігер жұмсалады. Қазіргі уақытта түйеге кем дегенде 9 айлық болған кезде берілетін түйе шамасынан ұзақ мерзімді қорғаныс беретін әлсіретілген вакцина бар. Инактивтенген вакцина да бар, бірақ қорғаныс сақтау үшін оны жыл сайын қолдануға болады. Зерттеу процесі сәтті өтті деп ойланбайды, вирустың үлкен көлемде өндірілгені де жоқ.