Кіріспе

2002 жылы Норман Дэвис пен Роджер Мурхаус жазған кітап Микрокосмос: Орталық Еуропа қаласының портреті - 2002 жылы британдық тарихшылар Норман Дэвис пен Роджер Мурхаус Польшаның батысындағы ең үлкен қала Вроцлав тарихы туралы жазған кітап.

Мазмұны

Кітап екінші дүниежүзілік соғыстың соңында неміс Бреславын қоршау және құлау туралы сипаттамамен басталады. Шабуылға түскен Қызыл армия қаланың көптеген көшелерін қиратып тастайды, қалған немістер біртіндеп кері шегінеді. Азаматтардың үмітсіз жағдайы, снарядтар, минус 20 температура және азық-түлік тапшылығынан қиындап, кек іздейтін кеңестік әскери басшылар бұқаралық кісі өлтіруге, зорлауға және тонауға жол бергенде одан әрі нашарлайды. Кітаптың алғашқы тарауында Одердегі ежелгі арал қонысының сипаттамасы берілген, оның тұрғындары қара алтын мен тұз саудасына қатысқан. Келесі тараулар, аталатын Wrotizla, Врецлав, Пресслау, Бреслау және Вроцлав, береді толық есептер туралы кейінгі кезеңдер. Авторлар пандемиялар, погромалар, монғолдардың шабуылы, гуситтік соғыс, реформация күресінің, отыз жылдық соғыс, прус экспансионизмі, Наполеон соғыстары, нацизм және сталинизм сияқты табиғи құбылыстар мен оқиғалардың әсерін көрсетеді. Кітаптың негізгі мақсаты - Вроцлав тарихын Орталық Еуропа тарихының микрокосмосы ретінде ұсыну. Осы мақсатта, қалада сол аймақтың тарихи тәжірибесіне тән деп түсіндірілуі мүмкін тарихи белгілер кешені бар деп болжанады. Бұл белгілерге көпұлттық қоныстану, еврей қауымдастығының болуы, қазіргі заманға дейінгі дәуірде ұлттық емес, әулеттік саясаттың дамуы және ХХ ғасырда нацизм мен совет коммунизміне ұшырау жатады.

Қабылдау

Microcosm жарық көргеннен кейін оқырмандар арасында жақсы танымал болды. Ағылшын тіліндегі түпнұсқадан басқа, кітап поляк, неміс, чех және итальян тілдерінде де жарық көрді. Рецензенттердің көпшілігі кітапқа оң баға берді. Ричард Баттервик "Англия тарихи шолу" журналында былай деп жазды: "Дейвис пен Мурхаус бұл қаланың тарихын, Орталық Еуропаның шағын әлемін, мүмкіндігінше әділ түрде ұсынуға тырысты, оны неміс және поляк ұлтшылдықтарының қысымшыл киімдерінен босатты және оның еврейлік және чех компоненттеріне тиісті мән берді". Ол "Микрокосмос үлгілі деп бағалануы керек" деп қосты. Ал "Спектатор" журналында Энтони Бивор кітаптың "танымдық және объективті" екенін атап өтіп, "оның да қызықты оқиғаға айналып отырғанын" айтты. С. Шюлер бұл кітапты "Америкадағы ең ірі қалалардың бірінің таңғажайып әрі уақытылы тарихы" деп атады. Марбургтегі Гердер институтының директоры Винфрид Ирганг кітапты бірқатар техникалық ақаулар мен тіпті нақты қателіктер үшін, әсіресе Орта ғасырлар мен Габсбург дәуірі туралы бөлімдерде сынға алды. Сонымен қатар, Ирганг Дэвис бұл тақырыппен таныс емес екенін айтады. Германия Польша институтының ғылыми директорының орынбасары, тарихшы Питер Оливер Лоу авторлар бұл тақырыппен таныс емес екенін және кітаптың демеушісі қала кеңесінің көңілінен шығу үшін қаланың көп мәдени аспектісін тым көп атап көрсетуге бейім екенін айтты. Лоу үшін бұл еңбек "танымдық дереккөз ретінде өте құнды емес". Хьюберт Завадски, жазушы Славян және Шығыс Еуропалық шолу кітапта "эпикалық сапасы бар" және ол қалаға қатысты тарихнамада дәстүрлі неміс пен поляк бәсекелестігінен асып түседі деп жазды. Сонымен қатар, Завадский еңбекке арнайы тарихшылар үшін де, оқырмандар үшін де қызықты материалдарды қамтығаны үшін мақтады. Тарихшы Адам Замойский де бұл жұмысты "ұлттық дау-дамайдан жоғары" деп мақтады және Дэвис пен Мурхаусты қазіргі заманғы тарихшылардың ең ұлыларының бірі Фернан Брауделмен салыстырды. Дэвид Айзексон The Telegraph журналына жазған пікірінде бұл кітаптың халықаралық түсіністікке "өте жақсы үлес қосатынын" айтты.