Кіріспе

Iasos немесе Iassos (; ασός Iasós немесе ασσός Iassós), сондай-ақ латыншаланған Iasus немесе Iassus (), ежелгі Кариядағы грек қаласы, қазіргі Түркияның Гюлюк қаласының қарама-қарсысында, Ясос шығанағында (қазір Гюлюк шығанағы деп аталады). Ол бастапқыда аралда болған, бірақ қазір құрлықпен байланысты. Ол Түркияның Мугла провинциясының Милас ауданында, Киикишлачик алеви ауылының жанында, Милас орталығынан 31 км жерде орналасқан.

Тарих

Ежелгі тарихшылар Ясос Аргостың отарлаушы негізін қалады деп санайды, бірақ археология әлдеқайда ұзақ тарихты көрсетеді. Ежелгі деректер бойынша, Аргид колониялары жергілікті карийлермен соғыста қатты зардап шеккендіктен, олар Милетке негізін қалаған Нелей ұлын өздеріне көмекке шақырды. Бұл кезде қалаға қосымша қоныс аударушылар келген көрінеді. Бұл қала бүкіл аралды алып жатқандай көрінеді, оның айналасы он стадионға жуық, бірақ балық аулау мен балық саудасынан үлкен байлыққа ие болды. Ясос Делиан лигасының мүшесі болды және Пелопоннес соғысына қатысқан (431-404 б.з.д.). Афиналықтардың Сицилия экспедициясынан кейін Ясосқа спартандықтар мен олардың одақтастары шабуыл жасады; сол кезде Дарий II-ге қарсы көтерілген парсы әміршісі Аморгес билік еткен. Спарталықтар Аморгесті тұтқындап, Тиссафернге тапсырды. Сол кезде қала тоналған болатын. Ол 4-ші ғасырда Гекатомнид сатрапиясының құрамына кірді және оны Александр басып алды. Кейіннен біз оны Македонияның патшасы Филипп V қоршауға алған, бірақ римдіктер оны Мысырдың Птолемей V-ге қайтаруға мәжбүр етті. Ясус маңындағы таулар қан қызыл және ақ түсті мәрмәрдің әдемі түрін ұсынды, оны ежелгі адамдар әшекейлік мақсаттарда қолданған. Қаланың жанында Гестияның ғибадатханасы болды, онда құдайдың мүсіні болды, ол ашық ауада тұрса да, оған жаңбыр ешқашан тигізбейді деп сенді. Осы оқиғаға Страбон да қатысты, ол Артемида ғибадатханасының сол маңайда болғанын айтады. Афинейдің айтуынша, Ясус атақты балық аулайтын жер болған. Бұл жер әлі күнге дейін Аскем немесе Асин Калесси деген атпен сақталған. Чендлер (А.С. бойынша саяхаттайды. Миң. 226) қала салынған арал қазір кішкентай арал арқылы материкке қосылған. Қала қабырғаларының бір бөлігі әлі де бар, және олар тұрақты, берік және әдемі құрылымда. Қабырғаның бір жағында әлі күнге дейін көптеген қатарлы орындықтар бар театр қалды, ал онда бірнеше жазулар мен монеталар табылды. Ол 15-16 ғасырларда, Осман дәуірінде, жақын маңдағы Асин Кале немесе Асин Курин атты шағын қала құрылған кезде, Мэнтеше санджагында, Измир вилаетында тасталған сияқты.

Археология

Алдын ала зерттеулерді 1835 жылы француз археологы Шарль Тексье жүргізді. Кейіннен Британ мұражайына Сент-Олбанс герцогы сыйға тартқан көптеген көне грек жазбалары алынып тасталды. Содан бері Ясос пен некрополь Афинадағы итальяндық археология мектебі атынан Доро Леви (1960-1972), Клелия Лавиоза (1972-1984) және Феде Берти (1984-2011) тарапынан тұрақты ғылыми қазба жұмыстары жүргізіліп келеді. 2011 жылдан 2013 жылға дейін Ясос қазбаларының директоры Марчелло Спану болды. Ясос жері ерте қола дәуірінен бері үздіксіз қоныстанған. Ертеде Ясос Киклада аралдарының мәдениетінің ықпалына ие болды. 1970 жылдары Ясуста археологиялық қазбалар Микен ғимараттарын (олардың астында екі "минойлық" деңгейі бар) көрсетті. "Иасоста микендік ғимараттар табылды, олар ЛХ IIIa бұйымдарының болуымен шамамен даталанған, олар протогеометриялық зираттан төмен. Мұның астында тағы екі "Миноан" деңгейі хабарланады, олардың алғашқысында MM II LM I бұйымдарының жергілікті көшірмелері, кейінгі импорттық бұйымдар Екінші сарай кезеңінде (AJA [1973], 177 8). Книдте орта және соңғы минойлық бұйымдар да кездеседі (AJA [1978], 321)." Басқа археологиялық табылған жерлер геометриялық, эллиндік және римдік кезеңдерді, Византия кезеңін қамтиды. Ясос қаласындағы көрнекті ескерткіштердің бірі - Артемиданың астанасы мен римдік виллалар.