Кіріспе
Гуанадағы сепаратистік көтеріліс Гуана қорғаныс күштері. Жауынгерлер2 = Рупунуни көтерілісшілері Қолдау: командир1 = командир2 = Валери ХартЭльмо ХартДжеймс ХартАверрел Джон Мелвилл. бірліктер1 = бірліктер2 = күш1 = 200 солдаттар күш2 = 120300 көтерілісшілер. Глобалды оңтүстік зерттеулер журналында Тейлор "Гуана өзінің үлкен көршісі Венесуэладан сыртқы қауіпке тап болды, ол Гуананың үштен екі бөлігіне, Эссекибо өзенінің батысындағы аймаққа тарихи дәулетіне қысым жасады" деп жазды. Гуана қорғаныс күштері 750 сарбаздан тұратын, әскери-теңіз және авиациялық бөлімшелері жоқ, Венесуэла қарулы күштерінің 15000 сарбазы, сондай-ақ жақсы жұмыс істейтін әуе күштері мен әскери-теңіз күштері бар. Гайана Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін және 1966 жылдың мамыр айында британдық қарулы күштердің кетіп кетуінен кейін Венесуэла Гайананың аумағына басып кіре бастады, Венесуэла әскерлері 1966 жылдың қазан айында Анкоко аралын басып алды және басып алды. 1967 жылы Венесуэла Гайанаға қарсы экономикалық соғыс жүргізетіндігі туралы хабарлар пайда болды, ал сол жылы кейіннен британдық азаматты Венесуэланың аумақтық талаптарын қолдауға жергілікті топтарды қоздырған үшін Гайанадан шығарып салды.
Guyana Defence Force
| combatant2 = Rupununi rebels
Support:
| commander1 =
| commander2 = Valerie HartElmo HartJames HartAverrel John Melville
| units1 =
| units2 =
| strength1 = 200 soldiers
| strength2 = 120–300 rebels
| casualties1 = * 5 police officers killed
2 civilians killed
20 total wounded who sought to control 22300 square miles (57,757 km2) of land. In the Journal of Global South Studies, Taylor wrote, "Guyana faced a serious external threat from its much larger neighbor, Venezuela, which was pressing its historic claim to two thirds of Guyana, the area west of the Essequibo River", further stating that while the Guyana Defence Force had 750 soldiers with no navy or aviation units, the Venezuelan Armed Forces had 15,000 troops along with a well functioning air force and navy. Shortly after Guyana achieved its independence from the United Kingdom and the departure of the British Armed Forces in May 1966, Venezuela began to encroach on Guyana's territory, with Venezuelan troops capturing and occupying Ankoko Island in October 1966. In 1967, reports emerged that Venezuela was enacting economic warfare against Guyana and later in the year, a British national was expelled from Guyana for provoking indigenous groups to support Venezuela territorial claims.
Шаруашылық басшылығы
Көтеріліске негізінен 1968 жылғы Гвиана жалпы сайлауынан кейін Гвиананың жаңа үкіметі олардың жер құқығын алып тастайды деп қорқатын шаруа қожалықтарының басшылары басшылық етті. Харт отбасы - бұл жоспарды ұйымдастырған негізгі топтардың бірі. Валери Харт, Біріккен күштер саясаткері, оның екі ағасы Джеймс пен Элмо және Гарри мен Ричард Лоуренс есімді екі америкалық та көтеріліске жетекшілік етті. Гвиананың ауыл шаруашылығы министрі Роберт Джордан үкімет тұрғындардың жер иелігінің куәліктерін мойындамайтынын мәлімдеді және аймақты афроамерикалықтар билеп алатынын ескертті. Валери 1968 жылы "Кабакабури конгрессі" деп аталатын америкалық көшбасшылардың бірінші конференциясына қатысып, Рупунуни ауданының 40,000-ға жуық жергілікті халқының өкілі болған Бернхамға талаптарды ұсынды. Венесуэланың әскери-теңіз офицері Педро Гонсалес Кароның айтуынша, бұл қозғалыс Гвиана қоғамына тума жерлілерді интеграциялауды қорғады, бұл Бернхамның афроцентристік саясатына қайшы келеді.
Дайындық
Көтерілісті жоспарлау үшін жасырындықты қамтамасыз ету үшін 100 адамнан тұратын шағын топ жұмылдырылды. Гвианалық дипломат Один Исмаэльдің айтуынша, бұл әрекетке қатысқан америкалықтардың көпшілігі ферма иелерінің қызметкерлері болған. 1968 жылы 23 желтоқсанда болған жиналыста көтерілісшілер бөлінген Рупунуни мемлекетінің жоспарын аяқтады. Жобаның мақсаты - Рупунуни аймағын үш күн бойы бақылауға алу, бұл Венесуэланың мойындауымен аяқталады деп болжаған. Венесуэла армиясының ұшағы Рупунуниге ұшып, көтерілісшілерді Венесуэлаға бір апталық оқу үшін 1969 жылдың 1 қаңтарында Рупунуни аймағына ұшып оралғанға дейін тасымалдаған.
Шабуыл
Исмаилдің айтуынша, Венесуэладан көтерілісшілер оралғаннан кейін операция басталды. Тағы екі адамның өлімі туралы хабарланған, ал "Нью-Йорк таймс" газетінде барлығы тоғыз адам қаза тапқан деп жазылған.
Салдары
Ұтылмаған көтерілістің мүшелері олардың жоспарлары ойран болғаннан кейін қорғаныс үшін Венесуэлаға қашты, Харт пен оның көтерілісшілеріне Венесуэланың өз территориясы ретінде танылған және Гуаяна Эсекиба деп аталатын даулы аумақта туылғандықтан, Венесуэла азаматтығы берілді. Венесуэла үкіметі кейіннен бүліктің басшыларын Гран-Сабана аймағына қоныстандырды. Қалған он адам Анаклито Алисио, Игнатиус Чарли, Чарльз Дэвис, Фрэнсис Джеймс, Колин Мелвилл, Патрик Мелвилл, Дэмиан Филлипс, Олдвин Сингх, Брентон Сингх және Хендел Сингх болды. Венесуэланың министр Ирибаррен Борхес Венесуэланың көтерілісшілерге көмек көрсетті деген айыптауларды қатаң түрде жоққа шығарды. Венесуэланың ішкі істер министрі Рейналдо Леандро Мора кейбір гианисттер Венесуэлада әскери дайындықты өздерінің отбасы мүшелерінің жігерленуімен өткізгенін мәлімдеді. Венесуэла президенті Рафаэль Кальдера мен Бернхэм көтеріліске алаңдап, екі ел арасындағы аумақтық дау мәселесіне назар аударуға уәде берді, бұл 1970 жылы маусымда Испания порты хаттамасына әкелді. Оппозиция басшысы Чедди Джаган жағдайды бақылау үшін екі америкалық қызметкерін аймаққа жіберуге тырысты, бірақ оларды Летем әуежайында GDF әскерлері ұстап, Джорджтаунға қайтарып жіберді. Джорджтаунның епискобы Р.Лестер Гилли сол аймаққа барып, ешқандай зұлымдыққа куә болмағанын айтты. Көтерілістің салдарынан кейбір америкалықтар басқа жерге қоныс аударды, олардың көбі Бразилияға көшіп барды.