Кіріспе
4-6 ғасырдағы еуропалық христиан монахтары қауымы Скиф монахтары - Дунайдың сағасы айналасындағы аймақтағы монахтар қауымы, олар 4-6 ғасырлар аралығында христиандық теологиялық дауларда ықпалды рөл атқарды. Скифтер деген атау қазіргі Добруя аймағының классикалық атауы - Киші Скифиядан алынған. Монахтар жергілікті христиан элементтерінен ғана емес, аскеттік өмір сүруге келген иммигрант христиандардан да тәрбиеленді.
The Scythian monks were a community of monks from the region around the mouths of the Danube, who played an influential role in Christian theological disputes between the 4th and 6th centuries. The name Scythian comes from Scythia Minor, the classical name of the modern Dobruja region in Romania and Bulgaria, at the time a Roman province. The monks were raised not only from local Christian elements, but also from immigrant Christians who came to live ascetic lives.
Тарих
Кіші Скития 1 ғасырдан бастап Рим империясының құрамына кірді, жергілікті христиан элементтерін Римнің, кейіннен Шығыс Рим империясының діни өміріне енгізді. Біздің заманымыздың 3-ші ғасырында жазылған дәстүрге сәйкес, әулие Андрей, әулие Петірдің інісі, 1-ші ғасырда шәкірттерімен бірге осы аймақтан өтті. Алайда христиан діні тек 3 және 4 ғасырларда ғана кеңінен тарады. Бүкіл аймақта ертедегі христиан шіркеулерінің бірнеше қалдықтары бар, ал шіркеу тарихы барлық ірі қалалық орталықтарда шейіт болғандарды жазады. Епископ Ефрем, 7 наурызда 304 жылы Томисте (қазіргі Констанца) қаза тапқан, осы аймақтың алғашқы мәсіхші шейітінің аты белгілі болды, императорлар Диоклетиан, Галerius, Лициний және Юлиан Apostate кезінде қуғын-сүргін жалғасты. Көптеген епархиялар мен шейіт болғандар алғаш рет Анти-Никейлік әулеттердің кезінде расталған. Христиан шейітінің маңызды археологиялық куәлігі 1971 жылы Никулительдегі (ежелгі Новиодунның жанында) палео-христиан базиликасының астында жүргізілген қазба кезінде пайда болды. Диоклетианның (304-305) тұсында шейіт болған Зотикостан, Атталдан, Камасистен және Филипптен басқа, император Децийдің (249-251) қысымшылығы кезінде куә болған және қайтыс болған екі бұрынғы шейіттің молы да крипта астында табылды. V ғасырдың аяғында Томис метрополиттік епархияға айналды, ал VI ғасырда 14 епархияның куәлігі бар.
Теопаскиттік ілім
Скиф монахтары Христологияға маңызды үлес қосты, олар Халкидон кеңесінен кейін туындаған Мәсіхтің табиғаты туралы дауларға шешім ретінде Теопаскит формуласы деп аталатын нәрсені қолдады. 513 жылы тұңғыш рет жасалды, бірақ бастапқыда императорлық шіркеудің шығыс және батыс бөлімдері оны қабылдамады. Уақыт өте келе ол бірте-бірте қабылданды және формула 553 жылы Константинопольдің екінші кеңесі кезінде ақталды. Әртүрлі христологиялардың адаптері арасындағы проблемалар Папа Лео І-нің Томесімен (лат. мәтін, хат) туындады. Бұл 449 жылы монофизит басшы Евтихке қарсы жазылған трактат. 451 жылы Халкидон кеңесі папа Лео І-ді қолдады, ал ересиарх Евтих айыпталды. Бұл кітапта Мәсіхтің екі табиғаты мен бір тұлғасы түсіндіріледі. Бір табиғат кереметтермен жарқырайды, екіншісі жарақаттарға ұшырайды. Бұл сөзді Мәсіхтің екі тәуелсіз әрекет етуші аспектісі бар деп түсіндіруге болады: кереметтер жасайтын құдайлық табиғат және азап шегетін адам табиғаты. Рим папасы Лео I өзінің Томосын Мәсіхтің табиғаттарын ажыратудың жолы ретінде ұсынды, бірақ ол табиғаттар шын мәнінде бөлек бөліктер екенін білдіргісі келмеді деп есептеледі. Халкидон кеңесі Несториандықтар мен Монофизиттер арасындағы дауларды шешуге тырысты, ол Папа Леоның Томыны бекітті, Мәсіхтің бір тұлғада екі табиғаты бар екенін мойындады. Алайда, Леоның Томыны мақұлдауымен, собор Исаны екі бөлек тұлға деп санайтын несториандық ересті мақұлдаған сияқты: тығыз және ажырамас бірлікте, бірақ әрқашан бөлек. Монофизиттер Халкидонды осыған кінәлады. Бұл пікірталастың бір тарауы, VI ғасырдағы "Теопаскит таласы" Қара теңіздің батыс жағалауындағы Томис қаласында туындады. Кіші Скития провинциясында тұратын монахтардың бір үлкен қауымы Томистің архиепискобымен осы христологиялық пікірталасқа түсіп қалды. Монахистер халцедондық (яғни халцедондық кеңесі христологиялық ілімдерін ұстанған) және кириллиандық христологияның жалынды қорғаушылары болды. Сондай-ақ, ол Августиннің рақым туралы ілімін қабылдады. Олар бұл бірігу Батыс және Шығыс шіркеулерін біріктіреді деп үміттенді. Олар христология мен рақымның арасында өздерінің байланысын тапты. Олар Кирилл Александриялыққа (Құдай Сөзінің мәйіті ретінде Мәсіхтің табиғатының бірлігі туралы формула) қатты сүйенген христологияны ұсынды, Мәсіхтің бірлігін атап өтті, сонымен бірге Августиндік рақым туралы ілімді қолдады, рақымның рөлін атап өтті және жақсы істер мен құтқарылудың орындалуынан тәуелсіз адамның күшін жойды. Скиф монахтары өздерін Халкидон кеңесі қорғаушылары ретінде көріп, Томентті өздері жасағандай түсіндіруге болмайды деп мәлімдеді. Скиф монахтары өздерінің пікірін қолдап, Папа Леоның хаттарынан Мәсіхтің бірлігін айқын білдіретін үзінділерді келтірді. Алайда, Тома Мәсіхті екіге бөлуге болатынына байланысты, скиф монахтары мұндай несториандық қате түсінікті жоюдың жолын табуды қажет деп санады. Олар мұны 513 жылы теопаскит формуласы деп аталатын нәрсені қолдап жасады: Unus ex Trinitate passus est (мағынасы "Үштіктің бірі азап шекті"). Олар мұны несториандық және монофизистік ағымдарды алып тастау үшін жасады, сонымен қатар Рицтегі Фаусттың шығармаларын пелагиандықпен зақымдалған деп айыптауды көздеді. Олардың көзқарастары Константинополда дау тудырды. Монахтар егер адам Халкидон кеңесімен бірге өздерінің мәлімдемесін мойындаса, онда кеңестің православиелік түсіндірілуі сақталады деп ойлады, өйткені Теопаскит формуласы Логос (Құдай мен адамды біріктіретін принцип) Мәсіхтің кереметтері үшін ғана емес, сонымен қатар оның азап шегуі үшін де әрекет етуші субъект екенін анықтайды. Монахтар бастапқыда Виталианның қолдауына ие болды, ол Шығыс Рим генералы, Фракияның әскери магистры және сенімді монофизит болған император Анастасий І-ге қарсы халцедондықтар тарапынан шыққан күшті көтерілістің басшысы болды. Виталиан Кіші Скитияның азаматы, ал скиф монахтарының бірі оның туысы еді. Көтеріліс 512 жылы басталды, бұл кезде император Анастасий II Скиф монахтарының литургиясындағы Трисагионға қосылған сұлбасына ұқсас формуланы алып тастады. Көтеріліс 515 жылға дейін жалғасты, сонда Виталиан жеңіліп, жасырынуға мәжбүр болды. Анастасийдің орнын басқан Юстин I билік құрған кезде православие тіпті әскерге де таралды: сарбаздарға Халкидонның сенімін мойындау немесе олардың үлестерінен айыру бұйырылды. 519 жылдың басында скиф монахтарының делегациясы Иоанн Максенцийдің басшылығымен Константинополға бары�...
Басқа мұралар
Римдік философ және математик Боэций христиан ілімінің тұстарын талдау үшін бес opuscula sacra жазды. Бесінші трактат, Эвтихи мен Несторийге қарсы, бастапқыда 512 жылғы Шығыс хатына байланысты (Скиф монахтарының Римге 519/520 жылы келуінен бірнеше жыл бұрын), бірақ оның Иоанн Максенцийдің және скиф монахтарының идеяларымен кейбір ұқсастықтары бар. Боэций, Джон Максенций сияқты, эутихиандар мен несториандардың проблемасын табиғат пен адамды ажырата алмау деп атайды (тақ. 12). Боэцийдің айтуынша, Иса Мәсіхтің айқыштағы өлімінде Құдай да азап шеккен (б. 7.5455), бұл скифтердің "Біз үшін Киелі Үштіктің бірі азап шекті" деген формуласына ұқсас. Алайда, Боэцийдің терминологиясы мен дәлелдері скиф монахтарының сөздерімен жалпы алғанда байланысты емес сияқты. Боэцийдің жазбалары доктриналық пікірталасқа қосқан үлестерінен әлдеқайда артық, ол Еуропа мәдениеті бойынша ең ықпалды теологиялық кітаптардың бірі болып табылады. Иоанн Кассиан 435 жылы қайтыс болған скифиялық ертедегі монах. Ол Мысырдағы монахтармен ("Шөл аталары") бірге оқыды. Ол Мысырдан шығып, оңтүстік Галлиядағы Марсельде монастырь құрды. Ол Египеттегі монастырь өмірін сипаттайтын "Институттар мен конференциялар" атты еңбегін жазды және батыста монастырьдың таралуына маңызды рөл атқарды. Кассиан, Александриялық Афанасий және Иоанн Златоустпен бірге, құдайлықпен бірлікке әкелетін тазарту мен жарықтандыру кезеңдері арқылы Құдайға көтерілу идеясын атап өтті. "Шөлдік аталар" деп аталатын идеология Батыс шіркеуінің руханилығына қатты әсер етті. Осы себепті шөл аталарының жазбалары мен руханилығы әлі күнге дейін көптеген адамдарға қызығушылық туғызады.
Anno Domini (Бұрынғы жыл)
Римде папа Геласий папалық архивтегі құжаттарды аудару үшін Константинополден таныс болған римдік монахтар қауымының мүшесі Дионисий Эксигусты тағайындаған болатын. Кейіннен Дионисий жаңа Папа Иоанн I-нің басқаруымен жұмыс істеді, грек тілінен латын тіліне аударды. Алғашында кестелер оның жылдарын Anno Diocletiani дәуірінде санаса да, Дионисий оны христиандарды қудалаған тиранның есімін жалғастыруды қаламағандықтан, оны өзінің anno Domini дәуірімен алмастырды. Осылайша ол Мәсіхтің дүниеге келген кезінен бастап мәсіхші дәуірін есептеу әдісін енгізді. Кассиодор өзінің Institutiones еңбегінде Дионисий Ексигустың таланты мен еңбегін мадақтайды, бұл оның қалған "скиф монахтарымен" жеке таныс болғанын көрсетеді.