Кіріспе

Драма, әсіресе классикалық антикалық трагедияларда апат - поэма немесе әңгіме сюжеті бойынша соңғы шешім, ол интриганы ашып, шығарманы аяқтайды. Комедияда бұл кейіпкерлердің некелесуі, ал трагедияда бір немесе бірнеше кейіпкердің өлімі болуы мүмкін. Бұл - протазистен, эпитазистен және катастазистен кейінгі пьесаның соңғы бөлігі. Апат қарапайым немесе күрделі, оған ертегі мен іс-әрекет де жатады. Қарапайым апатта басты кейіпкерлердің жағдайы өзгермейді, ешқандай ашылу немесе ашылмау болмайды; сюжет жай ғана абыржынудан тыныш және тыныштандыратын өту болып табылады. Бұл апат трагедияға қарағанда эпостық поэманың табиғатына көбірек сай келеді. Күрделі апат кезінде басты кейіпкер кейде табыстың көмегімен, кейде жоқ, тағдырдың өзгеруіне ұшырайды. Бұл өзгерістің белгілері оның ықтимал және қажетті болуы: ықтимал болу үшін ол жоғарыда айтылған әрекеттердің табиғи нәтижесі немесе нәтижесі болуы керек, яғни ол субъектінің өзінен туындайтын немесе оқиғалардан туындайтын болуы керек, және тек айналымға қызмет ету үшін енгізілмеуі керек. Күрделі апаттың ашылуы апаттың өзі сияқты бірдей сипаттамаларға ие болуы керек, ол оның негізгі бөлігі болып табылады: ол ықтимал және қажетті болуы керек. Ол адамның өзінен шықпай, оның есінде сақталып, белгілер, сақиналар, білезіктер арқылы немесе ескі заманда да, қазіргі заманда да жиі жасалып жүргендей, оның өзімен байланысты болуы керек. Қажет болу үшін ол кейіпкерлерді ешқашан бұрынғы сезімдерінде қалдырмауы керек, бірақ әлі де махаббат немесе жек көруді және т.б. Кейде өзгеріс жаңалықтан тұрады, кейде ол алыстан ілеседі, кейде одан бірден пайда болады; соңғысы, мысалы, Эдип рексі. Сыншылар арасында апаттың әрқашан бақытты аяқталуы керек пе, әлде игілік жағында болуы керек пе, жоқ па, ұзақ уақыттан бері талқыланып келеді; яғни игілік әрқашан марапатталуы керек пе, ал зұлымдық апатта жазалануы керек пе. Аристотель, мысалы, бақытты апатқа қарағанда, шоқ апатты артық көреді; осыған байланысты, қасіреттің мақсаты болып табылатын қорқыныш пен жанашырлықтың қозғалуы, соңғысына қарағанда, бұрынғысы жақсы әсер етеді. Рене Ле Боссу, 17 ғасырдағы француз сыншысы, апатты, кем дегенде эпостық оқиғаларға қатысты, бүліну немесе бүліну және аяқталу немесе жетістік деп бөледі; соңғысын ол біріншісінің нәтижесіне айналдырады және кейіпкердің қиындық пен ахуалдан тыныш және тыныш күйге өтуіне байланысты. Бұл кезең - бұл шама мен ұзақтығы жоқ, бірақ ол бұрынғыдан ерекшеленеді, ол сюжет салынғаннан кейін бәрін қамтиды. Ол бір шығармада бірнеше түйін бар екенін, олардың әрқайсысы өзара байланысты екенін айтады. Соңғы рет ашылғанның аяқталуы. ХХ ғасырда Ж. Р. Р. Толкин апат пен еукатастрофа деп атаған нәрселерді ажыратты. Эукатастрофа - бұл классикалық апат, оның басты кейіпкері үшін күтпеген оң нәтижесі бар. Бұл термин "катастрофа" сөзінің жергілікті тілдегі қолданылуынан аулақ болу үшін құрылды (бұл терминге күнделікті қолданыста теріс мағына берді).