Paleo-Tethys Ocean

Кіріспе

Гондвананың орта кембрий және кейінгі триас аралығындағы мұхит Палео-Тетис немесе Палео-Тетис мұхиты - Гондвана палеоконтинентінің солтүстік шеті бойында орналасқан, Орта кембрий кезінде ашыла бастаған, палеозой бойына өсіп, ақыры, кейінгі триас кезінде жабылған мұхит. Палео-Тетис Тетис мұхитының (нео-Тетис деп те аталады) алғысы болды, ол Гондвана мен хундық террандар арасында орналасқан (Гондванадан бөлініп шығып, солтүстікке қарай қозғалған континенттік фрагменттер). Ол осы террандар астында Proto Tethys мұхиты құлдыраған кезде ашылды және Cimmerian террандары (олар да Гондванадан бөлініп шығып, солтүстікке қарай қозғалды) Тетис мұхитына жол ашқан кезде жабылды. Нео-Тетис кейде Ұлы Үндістанды Азиядан бөлетін гипотезалық орта мұхит қырқасының оңтүстігіндегі мұхит ретінде анықталады, бұл жағдайда Кимерия мен осы гипотезалық қырқа арасындағы мұхит Мезо-Тетис деп аталады, яғни "Орталық Тетис". Хундық жерлер деп аталатын аймақтар Еуропалық Хундыққа (бүгінгі кезде Еуропаның Арморика және Иберия деп аталатын бөліктерінің астындағы қабық) және Азиялық Хундыққа (бүгінгі кезде Оңтүстік Азияның кейбір бөліктерінің қабығы) бөлінеді. Екі жерді үлкен трансформациялық қатқыл бөліп тұрды. Палео-Тетистің суперконтиненттік циклдағы рөлі, әсіресе Пангеяның бөлінуі шешілмеген. Кейбір геологтар Солтүстік Атлантиканың ашылуы Американың батыс шеттеріндегі Панталассаның суға түсуінен туындады деп санайды, ал басқалары Палео-Тетис пен Тетистің жабылуы үзілуіне әкелді деп санайды. Бірінші сценарийде мантияның қалыңдықтары Атлант мұхитының ашылуына және Пангеяның ыдырауына себеп болды және Тетиан аймағының жабылуы осы процестің салдары болды; екінші сценарийде Тетиан аймағын жапқан бойлық күштер қазіргі Жерорта теңізі аймағында ендік бойынша берілді, нәтижесінде Атлант мұхитының бастапқы ашылуы болды.

Ocean on the margin of Gondwana between the Middle Cambrian and Late Triassic

The Paleo Tethys or Palaeo Tethys Ocean was an ocean located along the northern margin of the paleocontinent Gondwana that started to open during the Middle Cambrian, grew throughout the Paleozoic, and finally closed during the Late Triassic; existing for about 400 million years. Paleo Tethys was a precursor to the Tethys Ocean (also called the Neo Tethys) which was located between Gondwana and the Hunic terranes (continental fragments that broke off Gondwana and moved north). It opened as the Proto Tethys Ocean subducted under these terranes and closed as the Cimmerian terranes (that also broke off Gondwana and moved north) gave way to the Tethys Ocean. Confusingly, the Neo Tethys is sometimes defined as the ocean south of a hypothesised mid ocean ridge separating Greater India from Asia, in which case the ocean between Cimmeria and this hypothesised ridge is called the Meso Tethys, i. e. the "Middle Tethys". The so called Hunic terranes are divided into the European Hunic (today the crust under parts of Europe – called Armorica – and Iberia) and Asiatic Hunic (today the crust of parts of southern Asia). A large transform fault separated the two terranes. The role the Paleo Tethys played in the supercontinent cycle, and especially the break up of Pangaea, is unresolved. Some geologists argue that the opening of the North Atlantic was triggered by the subduction of Panthalassa under the western margins of the Americas while other argue that the closure of the Paleo Tethys and Tethys resulted in the break up. In the first scenario, mantle plumes caused the opening of the Atlantic and the break up of Pangaea and the closure of the Tethyan domain was one of the consequences of this process; in the other scenario, the longitudinal forces that closed the Tethyan domain were transmitted latitudinally in what is today the Mediterranean region, resulting in the initial opening of the Atlantic.

Тарих

Палео-Тетис мұхиты артқа қарай қас таралып, ордовик дәуірінің аяғында Гондванадан Еуропаның хундық жерлерін бөліп, солтүстіктегі Еурамерикаға (Ескі қызыл құмтас материгі деп те аталады) қарай қозғала бастағанда пайда бола бастады. Бұл процесте Рейн мұхиты астындағы Еурамерика мен Еуропаның хундық жерлері арасындағы плита субдукцияланды және осы плитадағы жарықтар кішкентай Рейнерциний мұхитының пайда болуына әкелді, ол Карбонның соңғы кезеңіне дейін созылып қалды. Ерте девон дәуірінде Азияның хундық жерлері, соның ішінде Солтүстік және Оңтүстік Қытай микроконтиненттері солтүстікке қарай қозғалғанда Палео-Тетистің шығыс бөлігі ашылды. Бұл оқиғалар қытайлық блоктар Сібірмен соқтығысқан соң, Карбонның соңына дейін прототетис мұхитының қысқаруына себеп болды. Гондвана солтүстікке қарай қозғала бастады, бұл процесте Палео-Тетистің батыс бөлігі жабылады. Карбон дәуірінде ежелгі қызыл құмтас материгі мен Еуропаның хундық жері арасында континенттік соқтығысу орын алды, Солтүстік Америкада бұл Аллегей оргенезі деп аталады, Еуропада Вариска оргенезі. Реик мұхиты толығымен жоғалып, батыс палео-Тетис жақындап келе жатты. Перм дәуірінің соңында кішігірім ұзын қымерлік тақта (бүгінгі Түркия, Иран, Тибет және Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір жер қыртысы) Гондванадан (қазіргі Пангеяның бөлігі) бөлініп шықты. Кимер материгінен оңтүстікке қарай жаңа теңіз - Тетис океаны пайда болды. Триастың соңғы кезеңінде палеотефис мұхитынан тек теңіз жолы ғана қалды. Ерте юра дәуірінде Альпілік оргенездің бір бөлігі ретінде палеотефистің мұхиттық қабығы кимерлік тақтаның астында қалып, мұхитты батыстан шығысқа қарай жапты. Палео-Тефис мұхитының соңғы қалдықтары Қара теңіздің астындағы мұхит қабығы болуы мүмкін. (Теңіздің оңтүстігіндегі Анатолия - палео-Тетистің оңтүстік шекарасын құраған алғашқы киммериялық материктің бөлігі.) Палео-Тетис мұхиты қазіргі Үнді мұхиты мен Оңтүстік Азия орналасқан жерде орналасқан. Экватор теңіздің бойымен жүзіп, оған тропиктік климат берді. Жағалаулар мен аралдарда көмірді өсіретін орман өскен.

The Paleo Tethys Ocean began to form when back arc spreading separated the European Hunic terranes from Gondwana in the late Ordovician, to begin moving toward Euramerica (also known as the Old Red Sandstone Continent) in the north. In the process, the plate under the Rheic Ocean between Euramerica and the European Hunic terranes subducted and rifts in this plate resulted in the formation of a small Rhenhercynian Ocean which lasted until Late Carboniferous time. In the Early Devonian, the eastern part of Paleo Tethys opened up, when the Asiatic Hunic terranes, including the North and South China microcontinents, moved northward. These events caused Proto Tethys Ocean to shrink until the Late Carboniferous, when the Chinese blocks collided with Siberia. Gondwana started moving north, and in the process the western part of the Paleo Tethys would close. In the Carboniferous continental collision took place between the Old Red Sandstone Continent and the European Hunic terrane, in North America this is called the Alleghenian orogeny, in Europe the Variscan orogeny. The Rheic Ocean had completely disappeared, and the western Paleo Tethys was closing. By the Late Permian, the small elongated Cimmerian plate (today's crust of Turkey, Iran, Tibet and parts of South East Asia) broke away from Gondwana (now part of Pangaea). South of the Cimmerian continent a new ocean, the Tethys Ocean, was created. By the Late Triassic, all that was left of the Paleo Tethys Ocean was a narrow seaway. In the Early Jurassic epoch, as part of the Alpine Orogeny, the oceanic crust of the Paleo Tethys subducted under the Cimmerian plate, closing the ocean from west to east. A last remnant of Paleo Tethys Ocean might be an oceanic crust under the Black Sea. (Anatolia, to the sea's south, is a part of the original Cimmerian continent that formed the southern boundary of the Paleo Tethys.) The Paleo Tethys Ocean sat where the Indian Ocean and Southern Asia are now located. The Equator ran the length of the sea, giving it a tropical climate. The shores and islands probably supported dense coal forests.