Кіріспе

ешқандай пропаганда посткеңестік дәуірде Совет Одағындағы пропаганда - бұл сыныптар арасындағы қақтығысты, пролетариаттық интернационализмді, Кеңес Одағының Коммунистік партиясының мақсаттарын және партияның өзін насихаттауға бағытталған мемлекеттік бағытталған қарым-қатынас практикасы. Кеңестердегі басты цензура органы - Главлит - кез келген жағымсыз басылымдарды жою үшін ғана емес, сонымен қатар "әрбір жарияланған материалға дұрыс идеологиялық бағыт берілуін қамтамасыз ету үшін" де жұмыс істеді. Иосиф Сталин қайтыс болғаннан кейін жазалау шаралары жазалау психиатриясымен, түрмемен, жұмыссыздықпен және азаматтығынан айырумен ауыстырылды.

Пропаганда теориясы

Тарихшы Питер Кенездің айтуынша, "орыс социалистері жаппай сендірудің әдістерін теориялық талқылауға ешқандай үлес қосқан жоқ. Большевиктер ешқашан адамдардың санасына әсер етудің, олардың миын жуудың шайтандық ақыл-ойы бар әдістерін іздеген жоқ және таппады". Кенездің айтуынша, бұл қызығушылықтың жоқтығы "олардың пропаганда туралы түсінігінен туындады. Олар үгіт-насихатты білім берудің бір бөлігі деп санайды". 1958 жылы жарияланған зерттеуде бизнес-әкімшілік профессоры Раймонд Бауэр: "Көрініп тұрғандай, психология және басқа да әлеуметтік ғылымдар Кеңес Одағында дәл сол мақсаттар үшін пайдаланылды, өйткені американдықтар психологияны тоталитарлық мемлекет - саяси үгіт-насихатта және адам мінез-құлқын бақылауда қолданады деп санайды".

Радио

Радио жақсы пайдаланылды, әсіресе сауатсыздарға жету үшін; радиоқабылдағыштар коммуналдық жерлерде орналастырылды, онда шаруалар жаңалықтарды, мысалы, рациондауды өзгертуді тыңдауға келуі керек еді және онымен бірге үгіт-насихат хабарларын алды; бұл орындардың кейбіреулері плакаттар үшін де пайдаланылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияны насихаттау үшін радио қолданылды; Неміс POW-тары сөйлеуге әкелінді және туыстарын тірі екендеріне сендірді, ал насихат солдаттың сөйлеуі туралы хабарландыру мен оның шын мәнінде сөйлегені арасында, отбасының жиналуына рұқсат етілген уақытта енгізілген.

Плакаттар

Алғашқы кездері қабырғаға салынған плакаттар кеңінен қолданылған, олар әдетте оқымағандардың игілігі үшін Қызыл Армияның жеңістерін бейнелеген. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыста да жалғасты, әлі де сауатты емес адамдардың игілігі үшін, батыл, қарапайым дизайндармен.

Кино

Фильмдер деректі фильмдер саласында ізашар болғанмен, олар қатты пропагандалық болды (Роман Кармен, Дзига Вертов). Кинотеатрларда және пропагандалық пойыздарда фильмдер көрсетілді. Соғыс кезінде жаңалықтар метро станцияларында көрсетілді, сондықтан кедейлер төлеуге қабілетсіздігімен шеттетілмеді. Сонымен қатар партизандық әрекеттер туралы және нацистердің азаптары туралы фильмдер түсірілді, мысалы, No. 217-ші, адамгершіліксіз неміс отбасының құл еткен орыс қызын бейнелейді.

Кездесулер мен дәрістер

Сонымен қатар баяндамашылармен кездесулер өткізілді. Олардың көңілі тозуына қарамастан, көптеген адамдар олардың бірлік пен маңыздылықты сезінуге және жаңалықтармен танысуға мүмкіндік беретінін байқады. Оқушылар әдетте өмірдің әр саласына қатысты дұрыс нұсқаулар беру үшін дәрістер оқыды. Иосиф Сталиннің ленинизм туралы дәрістері партияның Қазан төңкерісінің бұрыштығы екендігін анықтауға ықпал етті, бұл саясат Лениннің іс-әрекетімен байланысты, бірақ теориялық тұрғыдан ол туралы жазбады.

Өнер

Өнер, әдебиет, бейнелеу өнері немесе сахналық өнер болсын, үгіт-насихат мақсатында пайдаланылды. Сонымен қатар, ол бір нақты және анық мағынаны көрсетуі тиіс. Сталин толығымен тыюды енгізгенге дейін, мәдениет бюрократиясы өсіп келе жатты, ол өнердің ең жоғары формасы мен мақсатын үгіт ретінде қарастырды және оны осы рөлге сәйкес қыса бастады. Мәдениет саласы бойынша іс-шаралар цензура мен мәдени мекемелердің монополиясымен шектелді. Париждегі дүниежүзілік көрмеге арналған кеңестік павильонның басында Вера Мухинаның "Жұмысшы мен колхозшы әйел" атты монументалды мүсіні тұрды. Өнер денсаулығы мен бақытына толы болды; суреттерде өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының белсенді көріністері, ал мүсіндерде жұмысшылар, күзетшілер мен мектеп оқушылары бейнеленген. 1937 жылы "Индустрия социализма" социалистік өнердің ірі көрмесі ретінде қарастырылды, бірақ ауырсыну мен сахнада пайда болған "халық жауларының" проблемасы қайта өңдеуді қажет етті, ал он алты айдан кейін цензура ақыры көрмеге жеткілікті болды.

Газеттер

1917 жылы Кеңестер жер асты қозғалысынан шығып, "Правда" газетін шығаруға дайындалды. Кеңестер билікке келгеннен кейін қабылдаған алғашқы заң - оларға қарсы шыққан газеттерді басып тастау болды. Бұл заң күшін жойып, оның орнына жеңілдетілген шара қолданылды, бірақ 1918 жылға қарай Ленин тәуелсіз баспасөзді, оның ішінде 18-ғасырдан бастау алған журналдарды жоюға мәжбүр болды. 1930 жылдан 1941 жылға дейін, сондай-ақ 1949 жылы қысқа уақытқа "СССР in Construction" деген үгіт-насихат журналы таратылды. Ол орыс, француз, ағылшын, неміс, ал 1938 жылдан бастап испан тілінде жарық көрді. Журналдың мақсаты "қазіргі КСРО-да жүргізіліп жатқан құрылыс жұмыстарының көлемін және түр-түрін суретке түсіру" болды. Бұл журналдар негізінен халықаралық аудиторияға, әсіресе батыс солшыл зиялыларға және бизнесмендерге арналған, және алғашқы басылымдарда өте танымал болды, оның ішінде Джордж Бернард Шоу, Х. Г. Уэллс, Джон Галсворти және Ромен Ролланд. Бұл, әсіресе, партиялық газеттер арқылы халыққа қол жеткізу мүмкін болмағандықтан болды.

Театр

Революциялық театр режимді қолдау мен оның жауларын жек көру үшін қолданылды, әсіресе, агитпроп театры, оның картоптан жасалған кемелді ізгілік пен толық зұлымдық кейіпкерлері мен оның өрескел күлкісімен танымал болды. Петрошка көпшілік арасында танымал болған, ол бай шаруаларды қорғауға және кулактерге шабуыл жасауға жиі қолданылған.

Жаңа адам

Көптеген кеңестік шығармалар "жағымды кейіпкердің" дамуын интеллектуализм мен қатаң тәртіпті талап ететінін көрсетті. Ол табиғаттың қарапайым импульстеріне емес, саналы түрде өзін-өзі басқаруға еліктеген. Өзін-өзі аямайтын жаңа адам өз өмірін ғана емес, өзін құрметтеуін, өзгелердің игілігі үшін сезімтал болуын құрбан етуге дайын болды. Теңдік пен құрбандық "социалистік өмір салтына" сәйкес келетін идеал ретінде танылды. Жұмыс күш-жігер мен қатаңдықты талап етті, жаңа адамның өзінің төменгі инстинктілерін жеңіп шыққанын көрсету үшін. Алексей Стахановтың көмір өндірудегі рекордтық күні оны "жаңа адамның" үлгісі ретінде және Стахановтық қозғалыстарға шабыт беру үшін алға тартты. Бұл қозғалыстың жұмысшылар мен менеджерлерге өндірісті арттыруға деген қысымы көп болды, сыншылар "жұмқыршылар" деп аталды. Бұл алғашқы күндері анонимді еңбектер арасындағы "кіші адамға" баса назар аударғаннан бастап, Бірінші бесжылдықтың соңында "еңбек батыры" дегенге ауысуды білдірді, жазушыларға нақты батырлық жасауды тапсырды. Бұл батырлар халық арасынан шыққан болса да, олардың ерлік істерімен ерекшеленді. 1937-1938 жылдары "Правданың" бірінші бетіне Сталиннің өзінен де жиі шыққан, үлкен жетістіктерге жеткен жас батырлар шықты. Кейіннен тазалау кезінде қылмыскерлер Ақ теңіз / Балтық каналында жұмыс істегендері үшін "қайта жасақталды" деген мәлімдеме жасалды; еңбек арқылы құтқарылу Николай Погодиннің "Аристократтар" кітабында және көптеген мақалаларда пайда болды. Бұл жаңа әйел болуы мүмкін; "Правда" кеңес әйелін бұрын болмаған және ешқашан болмаған адам ретінде сипаттады. Париждегі дүниежүзілік көрмеде Вера Мухина монументалды мүсінді, жұмысшы мен колхозшы әйелді, жұмыс киімін киіп, шайқасы мен қыраны арқылы алға басып жүргенін суреттеді. "Батыр аналар" он немесе одан да көп бала үшін медальдар алды. Стахановшылар сондай-ақ, пропагандалық фигуралар ретінде өте көп пайдаланылды, сондықтан кейбір жұмысшылар жұмыс істемейтіндеріне шағымданады. Павлик Морозовтың қазасы туралы жалған ақпараттар балалардың өз ата-аналарын жаңа мемлекет алдындағы жауапкершілікке тартуы үшін кеңінен пайдаланылды.

Сыныптық жау

Сыныптық жаулық Кеңес пропагандасының кең тараған бір ерекшелігі болды. Азамат соғысы кезінде жаңадан құрылған армия көптеген кулактарды өлтіруге және бұдан басқа көпшілікті мойынсұнуға қорқыту үшін қысқа мерзімді "террорлық билік" орнатуға кірісті. Ленин буржуазияны бір сынып ретінде жойып жіберіп жатқанын жариялады, бұл ұстаным жер иелеріне, бай шаруаларға, банктерге, фабрикаларға және жеке дүкендерге қарсы көптеген әрекеттер арқылы күшейтілді. Сталин социалистік қоғам құру үшін күрес барысында таптық күрес жітілене түсетінін, ал таптық жаулардың күштей түскені туралы жиі ескерткен. Сталиндік дәуірде оппозиция басшыларын сатқын, империалистік мемлекеттердің агенттері деп атаған. Бесжылдық жоспар кластық күресті кулактерге көптеген шабуылдармен күшейтті, ал көптеген қарсылас шаруалардың біліктілік алу үшін жеткілікті бай емес екендігі анықталғанда, олар "субкулактар" деп жарияланды. "Кулактар мен басқа да жат кластық жаулар" көбінесе колхоздардағы сәтсіздіктердің себебі ретінде келтірілді. Бірінші және екінші бесжылдық жоспарлар кезінде кулактар, бұзғыштар, диверсанттар мен ұлтшылдарға шабуыл жасалып, Ұлы террорға әкелді. Халықтың меншігін пайдаланғандар "халық жауы" болды. 1930 жылдардың аяғында өнердегі барлық "душман" тарихи ақымақтықты қолдаған ретінде біріктірілді. Газеттерде тіпті он жастағы балалардың контрреволюциялық және фашистік мінез-құлық үшін сотталуы туралы хабарланды. Голодомор кезінде аштықтан өлген шаруаларды диверсанттар деп айыптады, олардың жұмсақ және зиянсыз көрінісі оларды кінәсіз етіп көрсетті; өлімдер шаруалардың социализмді жек көретіндігіне дәлел болды, олар өз отбасыларын құрбан етуге және оған қарсы күресу үшін өз өмірлерін тәуекелге салуға дайын болды. Сталин ақ контрреволюционерлерді, троцкистерді, апатшылдарды және басқаларды айыптап, әсіресе өзінің назарын коммунистік ескі ұланға аударды. Бұл айыптаулардың мүмкін еместігі дәлел ретінде келтірілді, өйткені одан да сенімді айыптаулар ойлап табуға болатын еді. Осы жауларды "жазалау-сауықтыру лагерлері" деп жариялаған үгіт-насихатталған гулагтарға жинап әкелді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бүкіл ұлт өкілдері, мысалы Волгадағы немістер сатқын деп аталды. Сталиннің өзі Сергей Эйзенштейнге оның "Құйқылы Иван" фильмі қате екенін айтты, өйткені ол Иванның дворяндарды қудалаудағы қатерлі істің қажеттілігін көрсетпеді.

Жаңа қоғам

Пропаганда үлкен қозғалысты немесе төңкерісті бастауы мүмкін, бірақ тек қана егер адамдар бір-біріне жақындап, пропаганданың тудырған бейнелерін шынайылыққа айналдырса ғана. Жақсы үгіт-насихат үміт, сенім және сенімділік сезімін оятуы керек. Ол тұрғындар арасында ынтымақты қалыптастыруы тиіс. Ол адамнан ұнжырғасын түсіруді, үмітсіздік пен отставкаға кетуді болдырмауы керек. Көптеген адамдардың көңілінен шыққан плакаттар мен жаңалықтардағы жаңа, утопиялық қоғамның құрылуы кең тараған тақырып болды. Көптеген үгіт-насихат жаңа қауымдастыққа арналды, мысалы, "жолдас" сөзін қолдану. Бұл жаңа қоғам тапсыз болуы керек еді. Әркімнің дәрежесі емес, қызметіне байланысты ерекшеліктері болуы керек, ал барлығы бірдей жұмыс істеу міндетіне ие болды. 1930 жылдары жаңа конституцияны талқылау кезінде бір спикер КСРО-да таптар жоқ екенін жариялады, ал газеттер жұмысшы табының армандары әлемдегі ең бақытты адамдар үшін қалай орындалып жатқанына қатысты. Бірде жұмысшылар, шаруалар және жұмысшы интеллигенция деген таптар бар екендігіне көз жеткізу маңызды емес деп танылды, өйткені бұл жаңа таптардың қақтығысуына қажеті жоқ еді. Бұл шығарма үшін әскери метафоралар жиі қолданылған, мысалы 1929 жылы ауыл шаруашылығын ұжымдықтандыру ресми түрде "барлық майданда социалистік шабуыл" деп аталды. Сталиндік кезеңде бұл "үлкен отбасы" ретінде суреттелген, оның ұлы атасы Сталин. Бақыт міндетті болды; бір романда жылқының "кете" қозғалатыны туралы айтылғанда, цензура қарсылық білдіріп, неге ол басқа колхоз қызметкерлері сияқты бақытты болып, тез қозғалмағанын сұрады. "Колхоз Ребияты" олардың балаларының колхоздарынан жария еткен жағымсыз хабарларын жариялады. Мектеп оқушылары, әсіресе қала мектептерінде, ыстық таңғы асқа дайындалғанда, бағдарлама туралы үлкен жарнама жасалды. Патшалық заңдары ашық түрде жойылды, ал судьялар оны қолдана алса да, олар "революциялық санамен" басшылыққа алынуы керек еді. Заң қажеттілігінің қысымымен, одан да көп жүзеге асырылды; Сталин мұны үгіт-насихатта әділ деп тапты, өйткені заң өзінің қайшылықтары арқылы билігін ең жоғары деңгейге көтердігенде "өтеледі". Жаңа конституцияның жобасы адамдарды жеке меншік меншігі қайтарылады және жұмысшылар колхоздарды тастап кетеді деп сендірген кезде, баяндамашылар мәселені "аңлату" үшін жіберілді.

Өндіріс

Сталин большевиктер батыс елдермен патшаның 50-100 жылдық айырмашылығын 10 жыл ішінде жою керектігін, әйтпесе "социализм жойылатындығын" ашық айтты. Бесжылдық жоспарды қолдап, ол Ресейдің тарихи жеңілістеріне себепші болған өнеркәсіптік артта қалу деп мәлімдеді. Газеттерде квоталардан артық өнім шығарылғаны туралы хабарланды, тіпті көпшілігі орындалмаған болса да, ал олар орындалған кезде тауарлар жиі сапасыз болды. 1930 жылдары КСРО-ның дамуы өнер, әдебиет және киноның жалғыз тақырыбы болды. Арктикалық зерттеулердің батырлары даңқталды. Халықтың басым көпшілігі ауыл тұрғындары болған кезде де КСРО "өте күшті өнеркәсіптік держава" деп жарияланды. USSR in Construction журналындағы мақалаларда Московский Волга каналы туралы айтылып, оны салған құлдар туралы қысқаша ғана айтылған. 1939 жылы рациондау жоспары қарастырылды, бірақ ол жүзеге асырылмады, өйткені бұл жыл сайын өмірлері жақсарып, қуаныштарына толы халыққа қамқорлықты жақсарту туралы үгіт-насихатқа кедергі келтірмек. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұрандар артта қалуды жеңуден "фашистік аңды" жеңуге ауыстырылды, бірақ өндіріске назар аударылды. "Барлығы майдан үшін!" деген ұран айтылды. Коммунистік жастар ұжымы жұмысшыларды ұятқа қалдырып, жоғары өнімділікке, сондай-ақ социалистік пропаганданы таратуға шабуыл жасағы ретінде пайдаланылды. Хрущев 1950 жылдары КСРО жақын арада Батыс елдерін материалдық жағынан артта қалдыратынын мақтанып айтты. Басқа совет шенеуніктері КСРО өзінің үстемдігін көп ұзамай көрсетеді деп келісті, өйткені капитализм шіріп бара жатқанда жарқырап тұрған өлі селеуге ұқсайды. Одан кейін КСРО "жетілдірілген социализм" деп аталды.

Жаппай қозғалысы

Бұл білім беруді жоғары бағалауға әкелді. Сталинге қарсы өлімнен кейінгі алғашқы шабуыл - "Правда" газетінде мақалалар жарияланып, тарихты халық жасады және "жеке тұлғаны құлшылық ету" қателігі туралы жарияланды.

Бейбітшілікке ұмтылу

Пропаганданың негізгі тақырыбы - Кеңес Одағының бейбітшілікті сүйетіндігі. Молотов-Риббентроп пактісі бейбіт шара ретінде ұсынылды.

Халықаралықлық

Большевиктер билікті қолға алғанға дейін Ленин өзінің сөйлеген сөзінде Революция әлемдік революцияның, халықаралық және социалистік революцияның авангарды екенін жариялаған. Жұмысшыларға олар әлемдік социализмнің авангарды екендігі туралы хабарланды; "Әлемнің жұмысшылары, бірігіңдер!" деген ұранмен. үнемі қайталана берді. Ленин коммунизмді халықаралық деңгейде насихаттау үшін Коминтерн ұйымын құрды. Бұл тақырып екінші дүниежүзілік соғыста одақтастармен қарым-қатынаста қиындық тудырған кезде Коминтерн таратылды. Сол сияқты "Интернационал" әнұраны да "Совет Одағының әнұраны" пайдасына алынып тасталды. Жапондық тұтқындар 1949 жылы босатылмас бұрын, кеңес агенттері ретінде әрекет ету үшін, үгіт-насихатқа ұшырады.

Жеке тұлғаны құлшылық ету

Ленин өзінің айналасында пайда болған жеке тұлға культіне ыңғайсыз болғанмен, партия оны Ресей Азамат соғысы кезінде пайдаланып, оның өлімінен кейін ресми түрде бекітті. 1918 жылы Лениннің өмірбаяны жазылды, бюсттер жасалды. Оның өлімінен кейін бальзамдалған денесі (әулиелердің денелері шірімейді деген нанымға еліктеу үшін) көрінеді, ал оның өмірін бейнелейтін суретті кітаптар көптеп шығарылды. Сталин өзін қарапайым халық адамы ретінде таныстырды, бірақ оның көшбасшы ретіндегі ерекше рөлі күнделікті саясаттан ерекшеленеді. Оның киімі осы суретті нығайтуға мұқият таңдалған. Пропаганда оны Лениннің мұрагері ретінде таныстырды, олардың қарым-қатынасын асыра көтеріп, Сталин құрметі Ленин құрметіне айналды. Бұл плакаттарда көрсетілген әсер, онда алдымен Ленин Сталинге қарағанда басым тұлға болатын, бірақ уақыт өте келе ол алдымен теңестірілді, содан кейін кішірейіп, арбақты болды, ол Сталин оқып отырған кітаптың мәтінін төмендеткенше. Бұл оқиға тарихи деректерде Сталиннің революцияның алғашқы кезеңінде маңызды емес, тіпті "сұр көмескі" ретінде сипатталғанына қарамастан болды. 1920 жылдардың аяғынан бастап 1960 жылдары оның жалған екендігі дәлелденгенге дейін, ол азаматтық соғыстың бас әскери басшысы ретінде танылды. Сталинградты оның есімімен қайта атады, себебі оны азаматтық соғыста жалғыз өзі, бұйрыққа қарсы құтқарған. Ол жаңа Кеңес Одағының "үлкен отбасының" бас атасы ретінде танымал болды. Оның өмірбаянында ол жер аударылғаннан кейін патша үкіметпен ынтымақтасуды қалайтыны сияқты ыңғайсыз фактілер жойылды. Оның Кеңес Одағындағы еңбегі "Кремльдің терезедегі жарыққа" деген мақтау сөздерімен мадақталды. Жас пионерлер "Ленин мен Сталиннің мүддесі үшін" күресуге шақырылды. Бұл үгіт-насихат тиімді болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы жеке тұлғаны табыну Кеңес Одағының көпшілігінің жан-жақты, яғни майдан мен өнеркәсіптік өндірістегі жұмысына ықпал еткен. Сталин майданға қысқа сапармен барды, сонда пропагандашылар оның өмірін майдан жауынгерлерімен бірге қауіпке тікті деп айта алды. Алайда, табынушылық жеңіске жетудің қасында болғанша, әлсіреген. Соғыста Кеңес Одағы жеңіске жететіні анық болған соң, Сталин үгіт-насихатта оның соғыс басшылығын әрқашан атап өтуді қамтамасыз етті; жеңімпаз генералдар шеттетілді және саяси бәсекелестерге айналуға ешқашан жол берілмеді. Оның өлімінен кейін көп ұзамай "жеке тұлғаны құлшылық ету" ісіне, тарихты көпшілік жасады деп, ашықтан-ашық шабуыл жасалды.

Троцкий

Сталин билікті өзіне тартқан кезде Леон Троцкий жеке тұлғаға қарсы сектада суреттелген. Бұл оқиға оның Октябрь революциясын жоспарлағаннан кейін ғана большевиктерге қосылғанын растаудан басталды.

Құртудың үгіт-насихаттары

Кейбір тарихшылар кеңес пропагандасының маңызды мақсаты "марксизм пролетариатқа қарсы санаған бүкіл әлеуметтік топтарды саяси қуғын-сүргінді ақтау" болды деп санайды. Бұл мақсатқа жетудің ең тиімді жолы "құтқару процесінде құрбанның адамгершілігінен бас тарту", "нақты немесе қиялданған жауды зоологиялық күйге төмендету". Владимир Ленин әсіресе "жаман жәндіктер", "жапырақ" және "қан сорғыштар" сияқты жауларды жоюға шақырды. Осы құтысқан иттерді өлтіріңіз. Осы топтың өлімі, олар өздерінің қаһарлы тістерін, бүркіт тырнақтарын халықтан жасырады! Марксизмнің ұлы идеалын шірітіп, аузынан қанды улы затты тамшылатып жатқан, осы жебе Троцкийдің қаны құйсын! Осы қарапайым жан-жануарлар құрып кетсін! Осы түлкі мен шошқаның, осы ессіз өлекселердің арсыз будандарына біржола тоқтам жасайық! Жаңа совет ұлтының гүлін талқандағысы келетін капитализмнің ашулы иттерін құрттық! Біздің басшыларымызға деген жауыздықты өздерінің қасында қалдырайық!

Дінге қарсы

Революцияның басында атеистік пропаганда дінді жоюға тырысты. Бұған дінге қарсы жүрістер мен газет мақалалары кірді, олар қатты діни тұрғындарды шошытты. Ол тоқтатылып, оның орнына лекциялар мен басқа да зияткерлік әдістер енгізілді. Құдайды мойындамайтын адамдар қоғамы осындай мақсаттар үшін ұйымдастырылды, ал "Безбожник" (Құдайды мойындамайтындар) және "Құдайды мойындамайтын адамдар жұмыс орнында" журналдары атеистік үгіт-насихатты жариялады. Атеистік білім беру совет мектептерінің басты міндеті болып саналды. Сауатсыздықты жоюға тырысуды атеистік біліммен ұштастыруға тырысу кедергі келтірді, бұл шаруаларды алыстатып, ақырында азайтылды. 1929 жылы діни білім берудің барлық түрлеріне тыйым салынды, діни насихат ретінде, және діни насихаттау құқығы нақты расталды, содан кейін Құдайсыздардың лигасы Құдайсыздардың әскери лигасы болды. Халықтың үгіт-насихаттарымен "Құдайсыз бесжылдық жоспар" жарияланды. Баспасөзде кішіпейілділік пен кішіпейілділік сияқты христиандық қасиеттер мазақ етілді, оның орнына өзін-өзі тәртіпке келтіру, партияға адалдық, болашаққа сенім және таптық жауларды жек көру ұсынылды. Ресейде дінге қарсы үгіт-насихаттың нәтижесінде діни демонстрациялар азайды. Кереметтің арамдығына күмән келтірген қан жасын төгіп жатқан Мадонна, суды ластаған тот екені дәлелденді, мүсініне түрлі-түсті су құйып ғылымның дәлелі ретінде көретін шаруаларға ұсынылды, нәтижесінде көпшілік ғалымдардың екеуін өлтірді. Олар Исаның евангелистік бейнесін де құлатуға тырысты. 1920-жылдардағы КСРО әдебиеті Исаның мифологиясын жою дәстүріне сәйкес, Дэвид Штраус, Эрнест Реннан, Фридрих Ницше және Чарльз Бине Сангле еңбектерінде екі негізгі тақырыпты алға қойды. Тек 1920-1930 жылдар аралығында ғана Кеңес Одағының пропагандасы мифологиялық нұсқаны жеңді, атап айтқанда Исаның бар екенін жоққа шығару. "Тірі шіркеу" қозғалысы орыс православиесінің иерархиясын менсінбей, социализм - бұл христиандықтың қазіргі түрі деп уағыздады; Троцкий олардың православиені бөлуді шақырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл күш-жігер кері қайтарылды; Дінге қатысуға шақырылғандықтан, "Правда" алғаш рет "Құдай" сөзін үлкен әріппен жазды. Оның көп бөлігі шетелдік тұтыну үшін болды, онда оған көпшілік сенбеді, президент Франклин Д. Рузвельт нацистік Германия мен Кеңес Одағын ар-ождан еркіндігіне жол бермейтін атеистік режимдер ретінде айыптапты. Бұл қайталануы Советтердің діни ағымға қарсы әрекетінің тиімсіздігіне байланысты болуы мүмкін.

Зияткерлікке қарсылық

Буржуазиялық мәдениетке қарсы науқандар мен Социалистік шабуыл идеологиясын жаппай түсінікті етіп, клишелер мен стереотиптер арқылы жаппай түсіндірудің арасында, пропагандада зиялылыққа қарсы тон өсті.

Плутократиялар

1920 жылдары сыртқы әлемге арналған кеңестік пропаганда капиталистік елдерге плутократия ретінде бағытталған және олар Совет Одағын жұмысшылардың жұмағы ретінде жоюды көздегенін мәлімдеді. Фашизм қаржы капиталының террористік жарылысы ретінде ұсынылды, және шағын буржуазиядан және орта шаруалардан, кулактарға тең, олар тарихи процесте жеңілгендер болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы кезеңдерінде оны капиталистер арасындағы соғыс ретінде ашық түрде ұсынды, бұл оларды әлсіретіп, Кеңес Одағы даналықпен сыртта қалғанша, коммунистік жеңіске мүмкіндік береді. Әлемдегі коммунистік партиялар соғысқа капиталистік мемлекеттер арасындағы қақтығыс ретінде қарсылық білдіруді тапсырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Америка Құрама Штаттары империалдық қысымның бекінісі ретінде танылды, капитализм соңғы кезеңінде болғандықтан, онымен зорлықсыз бәсекелестік орын алады.

Царға қарсы

Ресей империясының қоғамға қарсы науқандары Кеңес Одағының тарихында да жалғасты. Бір баяндамашы 25 жыл бойы әскерде қызмет еткен ер адамдардың тамақ пен киім-кешекпен қамтамасыз етілгенін айтып, тыңдаушылардың бірінің бұл мәселе маңызды емес деп қарсылық білдіргенін айтып берді. Балаларға "қасиетті өткен" олардың артында қалды, олар толықтай "қызыл" бола алады деп айтылды. Польшаға қарсы пропаганда Польшадағы Кеңес соғысында, большевиктер жаңадан тәуелсіз елді бағындыруға тырысқанда, 1920 жылы, сондай-ақ 1939 жылы Польшаға совет шабуылы кезінде және 1939-1941 жылдары Шығыс Польшаны анексиялау кезінде кеңінен қолданылды. Польшаның капиталистік үкіметі мен оның мемлекет басшысы маршал Йозеф Пилсудский коммунистерге қарсы болды; коммунистік қызметке қатысы бар барлық партиялар мен топтарға тыйым салынды және оның мүшелері Польшаның шығысындағы Береза Картуска концентрациялық лагеріне жіберілді. Бұл Польша мемлекетіне қарсы кеңестік пропаганданы күшейтеді және керісінше. Плакаттарда көбінесе полляк капиталистері мысықпен, лордтар, барондар, дворяндар немесе генералдар сияқты киім киіп, құл болған украиндықтар мен белорустарға қамшы ұстаған. Кеңес Одағы поляк халқына қарсы көптеген зұлымдықтарды жасады, әсіресе 1940 жылы әскери офицерлер мен интеллигенциядағы Катын қазалы оқиғасы.

Испания соғысы

Көптеген кеңестік және коммунистік жазушылар мен суретшілер Испанияның Азамат соғысына қатысты (Михаил Колцов, Илья Эренбург) немесе республикашылдарды қолдады. 1926 жылы Михаил Аркадьевич Светловтың "Гренада" атты поэмасы жарық көрді.

Соғысқа дейінгі нацистікке қарсы үгіт-насихат

Профессор Мамлок пен Оппенхайм отбасы 1938 және 1939 жылдары босатылды.

Молотов пен Риббентроп келісімдері

Кеңестер арасында үлкен алаңдатушылыққа ұшыраған Молотов-Риббентроп келісімін Горький паркіне келген спикер қорғады. Молотов оны "Правда" газетінде мақаласында қорғап, бұл жүйелер емес, мемлекеттер арасындағы келісім деп жариялады. Профессор Мамлок сияқты неміс немесе нацистікке қарсы пропагандаға тыйым салынды.

Неміске қарсы

Барбаросса операциясы басталғаннан кейін Сталин өзі 1941 жылы Германияның КСРО халықтарын жою үшін соғыс жүргізгенін мәлімдеді. "Правда" газетінде жарияланған үгіт-насихатта барлық немістерді кісі өлтіруші, қан сорғыштар және адам жейтіндер деп айыптады, ал қатыгездік туралы мәлімдемелер көп болды. Жек көрушілік белсенді түрде және ашық түрде көтермеленді. Партизандар өздерін кекшіл ретінде қарастыруға шақырылды. Илья Эренбург - белгілі пропагандашы жазушы. Нацистік дәуірдегі көптеген антигерман фильмдері Германиядағы еврейлерді қудалау туралы болды, мысалы, профессор Мамлок (1938) және Оппенхайм отбасы. Ол нацистік Германиядағы OST Arbeiter-ге жасалған қатал әрекеттерді көрсетеді. Дінге қатысты өздерінің ұстанымына қарамастан, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде православие дінінің қайта жаңғыруына жол берілді, бұл нацизмді діннің жалғыз жауы ретінде жынландыру үшін болды. Василий Гроссман мен Михаил Аркадьевич Светлов "Красная звезда" газетінің соғыс тілшілері болды.

Германия мен гитлершілдер

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде совет пропагандасы немістерге қарапайым немістер мен олардың басшылары, гитлершілдер (нацистер) арасындағы айырмашылықты көрсетуге тырысты және олар халықпен ешқандай дау-дамай жасамағанын мәлімдеді. Неміс солдатының Кеңестер қолына тірі түскенін білудің жалғыз жолы - тыңдау еді; радио белгілі бір тұтқынның сөйлейтынын жариялайды, содан кейін оның отбасына жиналып, тыңдауға уақыт береді және оны үгіт-насихатпен толтырады.

Фашизмге қарсылық

Антифашизм әдетте 1930 жылдары КСРО-дан тыс жерлерде, әсіресе адамдарды алдыңғы ұйымдарға тарту үшін пропагандада қолданылған. Испанияда азаматтық соғыс Еуропаның коммунистік партиялары арасындағы наразылықтарды және Сталиннің тоталитаризмінің артуы туралы хабарларды жою үшін қолданылды.

Патриотизм/ұлтшылдық

Нацистік Германияның қатерлі әсерінен коммунизмнің халықаралық талаптары төмендеді, ал елін қорғауға патриоттық ниетпен адамдар жалдалды. Кеңес Одағының барлық азаматтары соғысқа шақырылды, ал беріліп кеткен сарбаздар өз міндеттерін орындамады. Сталинградтан кері қашуды болдырмау үшін сарбаздарды жер үшін күресуге шақырды. Александр Невский Ресейді құтқаруда қарапайым халықтың маңыздылығын басты тақырыпқа айналдырды, ал ақсүйектер мен саудагерлер ештеңе істемеді, бұл мотив көп қолданылды. Дегенмен, таңдалған тұлғалардың социалистік байланыстары жоқ. Оны "Ұлы Отан соғысы" деп атады, ал әңгімелер оны қарапайым адамдардың ерлігімен болған шайқас ретінде көрсетті. "Аналық" термині қолданылған кезде, ол Кеңес Одағы үшін қолданылды, бірақ негізінен Ресейдің ұлттық батырлары сарбаздарды рухландыру үшін қолданылды. Сондай-ақ, басқа ұлт өкілдерінің үйі олардың өз үйі болып табылады деген өтініш жасалды. Көптеген кеңес азаматтары жау қолына түскен сарбаздарды "Отан сатқыны" деп санап, олардың қасарысқандығына сай қарайды. "Артқа қайтпау" сарбаздарды жанқиярлықпен және ерлікпен күресуге талпындырады деп күтілді. Алайда бұл іс жүзінде НКВД басқарған кедергі жасақтары арқылы жүзеге асырылды. 1960 жылдары Ұлы Отан соғысы туралы естеліктер режимге қолдау көрсету үшін қайта жаңғыртылды, Сталиннің ертедегі қабілетсіздігі мен жеңілістерін және олардың үлкен шығындарын ескерту үшін барлық есептер мұқият цензураланды.

Утопия мен ғарыш

Кеңес Одағының тарихы бойына социалистік утопия туралы түсінікті Кеңес үкіметі қатты насихаттады. Хрущевтің басқаруы кезінде кеңестік утопия идеясы кеңінен ғарышқа саяхат жасау және бүкіл әлемге таралу тұжырымдамасына енгізілген. Ғарыш саласындағы жетістіктер утопиялық сезіммен және коммунизм басқа үкімет түрлерінен жоғары деген оймен тығыз байланысты болды. "Спутник" ұшырылысынан кейін Кеңес Одағы баспасөзде "замандастарымыз жаңа социалистік қоғамның еркін және ар-ожданды еңбегі адамзат баласының ең батыл арманын қалай шынайылыққа айналдыратынын көреді" деп мәлімдеді. Ғылымдағы табыстылық пен ғарыш кеңістігін зерттеу жаңа социалистік қоғам және сол қоғамда құрылатын утопиялық идеямен тығыз байланысты болды.

Шетелде кеңес пропагандасы

Троцкий мен коммунистердің шағын тобы революцияның халықаралық деңгейде таралуысыз Кеңес Одағының жойылуына үкім шығарды. Алайда, әлемге керек үлгі ретінде Совет Одағындағы социализмді құруды қарастырған және көпшіліктің пікірін білдірген Сталиннің жеңісі халықаралық пропаганданы тоқтата алмады. 1980 жылдары АҚШ-тың Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) шетелдегі кеңестік пропаганданың бюджеті 3,5 мен 4 миллиард доллар аралығында болғанын болжаған. Шетелдегі пропаганданы ішінара Кеңес Одағының құпия қызметі жүргізді. GRU-ның өзі ғана Вьетнам соғысына қарсы үгіт-насихат пен бейбітшілік қозғалыстарына 1 миллиардтан астам доллар жұмсады, бұл "өте табысты науқан және GRU-дан кеткен Станислав Луневтің айтуынша, шығынға тұрарлық". Ол "ГРУ мен КГБ Америка мен шетелдегі соғысқа қарсы барлық қозғалыстар мен ұйымдарды қаржыландыруға көмектесті" деп мәлімдеді. Кеңес қозғалыстары КСРО-мен аз немесе мүлдем байланысы жоқ деп ойлады, көбінесе коммунистік емес (немесе осындай топтарға одақтас) ретінде қаралды, бірақ КСРО-ның бақылауында болды. Көптеген мүшелері мен жақтастары олардың Кеңес Одағының үгіт-насихат құралы екенін түсінбеді. Бұл ұйымдар жақсы ниетті, бірақ надан батысшылдарды кеңестік мақсаттарды қолдайтынына сендіруге тырысты. АҚШ конгресінің кеңестердің жасырын қызметі туралы тыңдауында куә болған адам мұндай ұйымдардың мақсаттары "Советтердің пропагандалық тақырыптарын тарату және халықтың Совет Одағының сыртқы саясатын қолдайтынына жалған әсер ету" деп сипаттады. Сонымен қатар, жоғарыда аталған майданға мүше көптеген кішігірім ұйымдар болды. Бұл ұйымдар КСРО-дан жылына 100 миллион доллардан астам қаржы алады. Джон Ф. Кеннедиді өлтіру туралы айтылған сөздерді тарату, жазушы Марк Лейнді пайдаланған. Тарихшы Филип Эйджиді (кодтық аты ПОНТ) қолдана отырып, ЦРУ-ны жамандады. АҚШ-тың Федералды тергеу бюросының (ФБР) директоры Дж. Эдгар Гувердің гомосексуалист екендігі туралы аңыз таратылды. Адольф Гитлер туралы қастандық теориясын насихаттау, оның ішінде Сталиннің 1945 жылы Берлиннен қашып кеткені туралы және оның денесін сот-медициналық зерттеу туралы дезинформация. Мартин Лютер Кингтің беделін кемітуге тырысу, оны "Том аға" деп бейнелейтін басылымдарды орналастыру арқылы, ол жасырын түрде мемлекеттік субсидиялар алды. Ку-клукс-кланның жалған хаттарын жіберіп, Мартин Лютер Кингті өлтіруді АҚШ үкіметі жоспарлаған деген сөздерді таратып, Америкадағы нәсілдік шиеленісті қоздырып жіберді. АИТВ вирусын АҚШ ғалымдары Форт-Детрикте жасады деген әңгімені жалған деп айту; бұл әңгімені орыс туылған биолог Якоб Сегал таратты. Ұлыбританияда "Совет апталығы" жарық көрді. "Спутник" журналы Кеңес Одағында көптеген тілдерде, соның ішінде ағылшын тілінде ай сайын шығатын болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Одағына берілген АҚШ-тың әскери көмегін және жалпы жеңістегі АҚШ-тың рөлін кемсіту.