Кіріспе

АҚШ Мемлекеттік департаментінің Сан-Томе мен Принсипидегі адам құқықтары туралы елдік баяндамасында үкімет кейбір салаларда проблемаларға қарамастан, жалпы алғанда, өз азаматтарының адам құқықтарын құрметтейді деп мәлімделген. Сан-Томе және Принсипи - әлемдегі саяси құқықтарды, азаматтық бостандықтарды және баспасөз бостандығын бақылайтын демократияға қолдаушы Freedom House ұйымы жыл сайын жариялаған 2006 жылғы Freedom in the World зерттеуінде "еркін" деп бағаланған 11 Африка елдерінің бірі. Сан-Томеде саяси құқықтар мен азаматтық бостандықтар 1-ден 7-ге дейін шкала бойынша 2-ге дейін бағаланды.

Саяси құқықтар

1975 жылдан 1990 жылға дейін тәуелсіздік алғаннан бастап, елде саяси құқықтар шектеулі бір партиялы мемлекет болды. 1990 жылы азаматтар көппартиялы демократияны орнату үшін конституцияны мақұлдады. Содан бері Сан-Томе мен Принсипиде тоғыз ұлттық сайлау өтті: төрт президент сайлауы (1991, 1996, 2001 және 2006 жылдары) және бес Ұлттық Ассамблеяға (1991, 1994, 1998, 2002 және 2006 жылдары) сайлауы. Бұл сайлаудың барлығы жалпы алғанда еркін, әділ және ашық өтті. Жергілікті деңгейдегі сайлаулар алғаш рет 1992 жылы өткізілді. 1994 жылы Принсипе автономияға ие болды, ал 1995 жылы аймақтық жиналыс пен үкімет сайланды.

Азаматтық бостандықтар

Жиналу, бірлесу, қозғалу және дін бостандығы конституциялық кепілдендіріледі және үкімет оны жалпы құрметтейді. Академиялық еркіндік сақталады.

Баспасөз бостандығы

АҚШ Мемлекеттік департаментінің мәліметінше, "Заң сөз және баспасөз бостандығын қамтамасыз етеді, ал үкімет бұл құқықтарды құрметтейді. Сондай-ақ, кейбір журналистердің өз-өзіне цензура жасауды қолданатынын атап өтті". Теледидар мен радио мемлекеттік болып табылады және экономикалық және нарықтық шектеулер салдарынан тәуелсіз станциялар жоқ. Мұндай арналарды құруға тыйым салатын заң жоқ және барлық оппозициялық партиялар мемлекеттік БАҚ-қа, соның ішінде теледидардан айына кемінде үш минутқа қол жеткізе алады. Оппозицияның үкіметке сын пікірін білдіретін газеттері мен кітапшалары еркін таралады. Сан-Томедегі баспасөзді "Freedom House" ұйымы "еркін" деп бағалайды. 2006 жылғы баспасөз бостандығы бойынша Сао-Томе Африканың 48 елінің ішінде баспасөз бостандығы бойынша 5-ші орында тұрды. Бұл көрсеткіш Мали, Маврикий, Гана және Оңтүстік Африка елдеріне ғана тиесілі. Freedom House елдегі баспасөз бостандығының жағдайын былайша сипаттайды: "Сан-Томе конституциясы баспасөз бостандығына кепілдік береді және үкімет бұл құқықтарды іс жүзінде құрметтеудің үлгілі тарихы бар. Ресми саясатты сынға алған басылымдар журналистерді тұтқындамай, түрмеге қамамай, азаптап, қинамай еркін таратылады. Алайда, журналистер өзін-өзі цензуралауды жақсы деңгейде жүзеге асырады және жиі ресми баспасөз хабарламаларына байланысты өздерінің баяндамалары бойынша тергеу журналистикасының өсуін тежейді. Жарнамадан түсетін табыстың, технологияның, медиамен айналысудағы білімнің жетіспеушілігі мен жалақының төмендігі журналистер үшін үлкен кемшілік болып табылады". Басқа да белгілі баспа сөз бостандығы ұйымдары, мысалы, "Шекарасыз репортерлер" (RSF), Халықаралық баспа институты (IPI) және Журналистерді қорғау комитеті (CPJ) Сан-Томе елін өздерінің жылдық есептеріне енгізбейді.

Сот жүйесі мен сот процесі

Ұлттық жиналыстың тағайындаған және оған жауап беретін мүшелері бар жоғарғы сотты қоса алғанда тәуелсіз сот жүйесі 1990 жылы көппартиялы үкімет туралы референдумда құрылды. Жоғарғы Сот үкіметке де, президентке де қарсы шешім шығарды, бірақ кейде оны басқалар басқарады. Сот жүйесі тым көп, адам саны аз, қаржысы жеткіліксіз және істі ұзақ уақытқа созылған. Заң бойынша, адамның ашық әрі әділ сотқа тартылуы, шағымдану құқығы, заңгердің өкілдік ету құқығы, сондай-ақ, егер ол кедей болса, мемлекет тағайындаған адвокаттың көмегіне жүгіну құқығы бар. Айыпталушы кінәсіз деп саналады, куәгерлермен кездесіп, өз мүдделерін дәлелдеуге құқығы бар. Алайда, ресурстардың жеткіліксіздігі ұзақ мерзімге сотталуды алдын ала ұстауды және қылмыстық істерді тергеуді кедергіге ұшыратты.

Қауіпсіздік күштерінің іс-әрекеті

Үкімет немесе оның өкілдері қасақана немесе заңсыз өлтірулер, азаптаулар немесе саяси себептермен жоғалтулар жасады деген хабарламалар жоқ.

Түрмедегі жағдай

Мемлекеттік департамент елдегі түрме жағдайларын "қатты, бірақ өмірге қауіп төндірмейтін" деп сипаттады. Олардың айтуынша, ауруханалар толып, азық-түлік жетіспейді. Кейбір сотталушылар сотталғандармен бірге ұсталды. Үкімет адам құқықтары жөніндегі бақылаушыларға түрмелерге кіруге рұқсат береді.