Кіріспе

1932 жылы Үндістанның тәуелсіздікті қолдайтын көшбасшылары Бабасахаб Амбедкар мен Махатма Ганди арасындағы саяси бітім 1932 жылғы Пуна пакты Махатма Ганди мен доктор Б.Р. Амбедкар арасындағы келіссөздер арқылы жасалған келісім болды. Бұл келісім қазірдің өзінде Шешімделген таптар (SC) деп аталатын күйзелген таптардың саяси өкілдіктерін айтарлықтай қалыптастырды. Пунна келісімінде индустар мен бас бостандығынан айырылғандар арасындағы келісімге индустар атынан Мадан Мохан Малавия, бас бостандығынан айырылғандар атынан доктор Бхимрау Рамжи Амбедкар сияқты 23 адам қол қойды.

Өмірбаян

Пуна келісімінің негізі 1932 жылдың тамызында қабылданған Коммуналдық шешімде болды. Пуна келісімінің нәтижесі - британ үкіметінің екінші дөңгелек үстел конференциясында Қиыншылықта қалған таптар, мұсылмандар, сикхтер, үнді христиандары және басқалар үшін қоғамдық сыйлық бойынша ұсынған бөлек сайлаушылар. Ганди басқа топтарға емес, қанағаттанбаған таптарға арналған бөлек сайлаушылармен келіспеді. Ол бұл марапатты ағылшындардың индустарды бөліну әрекеті деп қарастырып, оған қатты қарсылық білдірді.

Келіссөздер мен келісімдер

Жағдайдың шиеленісуіне байланысты Ганди мен Амбедкар арасындағы келіссөздер болмай қалмады. Келіспеушіліктің басты себебі - Амбедкардың кедейлер үшін бөлек сайлаушыларды құру талабы болды, бұл ұсынысқа Ганди қатты қарсы болды. Гандидің қарсылығы оның мұндай бөліну индустар қоғамындағы бөлінуді жалғастыра береді деген сенімінен туындады. Сол кезде ағылшындықтар тұтқында отырған Ганди британдық премьер-министр Рамсей Макдональдтың Доктора Бабасахаб Амбедкардың дөңгелек үстел конференциясында жасаған дәлелдерге жауап ретінде Британдық Үндістандағы провинциялық заң шығарушы ассамблеялардың мүшелерін сайлау үшін бөлінген сайлаушылармен баспанасыз қалған таптарға сайлаушылар беру туралы шешімге наразылық білдіру үшін өлімге дейін ораза ұстады. Ол бөлек сайлаушылар индуизмді "өмірлендіріп, бұзады" деп жазды. Амбедкар жоғары таптық реформаторлар кедей таптың өкілі бола алмайтынын, оларға өздерінің басшылары қажет екенін айтты. Келісімнің нәтижесінде 147 сайлау орындары анықталды. Пунна келісімінің аясында Пуннадағы таптарға Макдональдтың бөлек сайлаушылары ұсынғаннан екі есе көп орын берілді. 1933 жылдың 8 қаңтары "Құдай үйіне кіру күні" деп аталды.

Пуна келісімінің ережелері (1932)

1932 жылғы Пунна келісімінде Махатма Ганди мен доктор Б.Р.Амбедкар арасындағы маңызды келісімде қазірдің өзінде "Жетістіктер" деп аталатын жәдігерсіз таптардың саяси өкілдіктерін қалыптастыруға бағытталған маңызды ережелер жазылған. Келісімде екі деңгейлі сайлау жүйесі енгізілді, бұл аймақтық және орталық заң шығарушы органдардағы сайлау динамикасын өзгертті.

Бірлескен сайлаушылар мен алғашқы сайлаулар

Бұл орындарға сайлау бірлескен сайлаушылар арқылы өткізілетін болды, бұл ерекше процедуралық айырмашылықпен байланысты. Сайлау округінің жалпы сайлау тізімінде көрсетілген барлық баспанасыз таптардың мүшелері бірлесіп сайлаушылар алқасын құрады. Бұл сайлаушылар алқасы әр резервтелген орынға төрт үміткерден тұратын топты бір дауыс әдісі арқылы таңдайды. Алғашқы сайлаудағы ең үздік төрт кандидат жалпы сайлаушылардың қарауына ұсынылатын соңғы кандидаттар болады. Бірлескен сайлаушылар мен бастапқы сайлаудың сол қағидасы Орталық заң шығару органында Басық таптардың өкілдігіне қатысты. Осыған байланысты Орталық заң шығарушы органда Британдық Үндістанның жалпы сайлаушыларына бөлінген орынның 18% -ы жәбірленуші таптарға бөлінді. Келісілген келісім бойынша, комиссия мүшелері үшін алғашқы сайлау жүйесі алғашқы он жылдан кейін аяқталады, егер ол келісімге қатысқан қауымдардың өзара келісімімен бұдан бұрын тоқтатылмаса. Оның маңыздысы, бұл заң жергілікті органдарға сайлауда немесе мемлекеттік қызметке тағайындалуда мүгедектерге олардың төменгі тапқа жататындығына байланысты ешқандай кемшіліктер берілмейтінін кепілдік берді. Осы салаларда, білім беру біліктілігін ескере отырып, әлсіз топтардың әділ өкілдік етуін қамтамасыз ету үшін күш-жігер жұмсалды.

Білім беру мекемелері

Әр провинцияда білім беру грантының бір бөлігі, әсіресе, әлсіз топтарға арналған білім беру нысандарын қамтамасыз етуге бөлінді.

Ұзақтығы мен икемділігі

Аталған қауымдардың өзара келісімі бойынша өзгеше шешім қабылданғанға дейін, резервтелген орындықтар мен бастапқы сайлаулар арқылы өкілдік ету жүйесі сақталады. Бұл ережеге сәйкес, өзгеріп жатқан жағдайларға немесе мүдделі тараптардың келісіміне байланысты ықтимал түзетулер жасауға мүмкіндік берілді.

Тиімділігі мен мұрасы

Пуна келісімінің негізінде екі қарама-қайшы көзқарас: Гандидің әлеуметтік және рухани реформаларға баса назар аударғаны және Амбедкардың таптарды саяси мәселе ретінде қарастыруға деген ықыласы қайшылыққа ұшырады. Амбедкар саяси демократияның зардап шеккен таптардың тең үлесінсіз мағынасыз болатынын айтқан. Пунна келісімінің мұрасы Үндістанның саяси пейзажында сақталып қалды. Парламент пен мәжілістерде орындықтар СТ халқының саны бойынша бөлінеді. Алайда, қазіргі жүйеде далит депутаттарының ықпалын азайту үшін сынға ұшырады, өйткені олар көбінесе далиттер азшылық болып табылатын сайлау округтерінен тұрады.

Дау-жанжалдар мен перспективалар

Пуна келісімінің айналасындағы даулар арасында Ганди Амбедкарды келісімге мәжбүрлегені туралы дебаттар бар. Перри Андерсон мен Арундати Рой сияқты ғалымдар келіссөздердің динамикасына қатысты сұрақтар қойды. Алайда, бұл келісімнің арқасында Амбедкардың кедейлер арасындағы көшбасшылығы нығайып, олар саяси күшке айналды.