Кіріспе
Фонеологияда минималды жұптар – белгілі бір тілде сөйлеу немесе қолмен жазылу арқылы айтылатын, тек бір фонологиялық элементпен, мысалы фонема, тонема немесе хронемамен ерекшеленетін және әртүрлі мағыналары бар сөздер немесе сөз тіркестерінің жұптары. Олар екі телефонның тілдегі екі бөлек фонеманы көрсететінін көрсету үшін қолданылады. 20 ғасырдың ортасында көптеген фонологтар белгісіз тілдердің фонемаларын анықтау үшін әдістерді әзірлеуге үлкен қызығушылық танытты, ал кейбір жағдайларда тілдер үшін жазу жүйелерін құрды. Кеннет Пайктің осы тақырыптағы маңызды еңбегі – «Фонемия: тілдерді жазуға дейін азайту әдісі». Минималды жұпты табу процесінде маңызды құрал болды және ауыстыру немесе коммутация сынақтары арқылы анықталды. Ағылшын тілінің дауыстыларына мысал ретінде «let» + «lit» жұптарын (let) және (lit) телефондарының нақты ерекше фонемаларды көрсететінін көрсету үшін пайдалануға болады. Ағылшын тілінің дауыссыз дыбыстарына мысал – «pat» + «bat» минималды жұбы. Келесі кестеде ағылшын тіліндегі әртүрлі фонемалардың болуын көрсететін басқа жұптар көрсетілген. Кез келген тіл үшін барлық мүмкін болатын минималды жұптар осылай орнатылуы мүмкін. Сөз 1 Сөз 2 IPA 1 IPA 2 Ескерту pin bin бастапқы дауыссыздан rot lot thigh thy seal zeal bin bean дауысты pen pan cook kook hat had соңғы дауыссыздан mean meme
In phonology, minimal pairs are pairs of words or phrases in a particular language, spoken or signed, that differ in only one phonological element, such as a phoneme, toneme or chroneme, and have distinct meanings. They are used to demonstrate that two phones represent two separate phonemes in the language. Many phonologists in the middle part of the 20th century had a strong interest in developing techniques for discovering the phonemes of unknown languages, and in some cases, they set up writing systems for the languages. The major work of Kenneth Pike on the subject is Phonemics: a technique for reducing languages to writing. The minimal pair was an essential tool in the discovery process and was found by substitution or commutation tests. As an example for English vowels, the pair "let" + "lit" can be used to demonstrate that the phones (in let) and (in lit) actually represent distinct phonemes and An example for English consonants is the minimal pair of "pat" + "bat". The following table shows other pairs demonstrating the existence of various distinct phonemes in English. All of the possible minimal pairs for any language may be set out in the same way. word 1 word 2 IPA 1 IPA 2 note pin bin initial consonant rot lot thigh thy seal zeal bin bean vowel pen pan cook kook hat had final consonant mean meme
Phonemic differentiation may vary between different dialects of a language so a particular minimal pair in one accent may be a pair of homophones in another. That means not that one of the phonemes is absent in the homonym accent but only that it is not contrastive in the same range of contexts.
Фонемалық айырмашылық тілдің әртүрлі диалекттері арасында өзгеруі мүмкін, сондықтан біршеңбердегі нақты минималды жұп екіншішеңбердегі гомофондар жұбы болуы мүмкін. Бұл гомонимдік шеңбердегі фонемалардың бірі жоқ дегенді білдірмейді, тек ол бірдей контексттерде қарама-қайшылық тудырмайды.
In phonology, minimal pairs are pairs of words or phrases in a particular language, spoken or signed, that differ in only one phonological element, such as a phoneme, toneme or chroneme, and have distinct meanings. They are used to demonstrate that two phones represent two separate phonemes in the language. Many phonologists in the middle part of the 20th century had a strong interest in developing techniques for discovering the phonemes of unknown languages, and in some cases, they set up writing systems for the languages. The major work of Kenneth Pike on the subject is Phonemics: a technique for reducing languages to writing. The minimal pair was an essential tool in the discovery process and was found by substitution or commutation tests. As an example for English vowels, the pair "let" + "lit" can be used to demonstrate that the phones (in let) and (in lit) actually represent distinct phonemes and An example for English consonants is the minimal pair of "pat" + "bat". The following table shows other pairs demonstrating the existence of various distinct phonemes in English. All of the possible minimal pairs for any language may be set out in the same way. word 1 word 2 IPA 1 IPA 2 note pin bin initial consonant rot lot thigh thy seal zeal bin bean vowel pen pan cook kook hat had final consonant mean meme
Phonemic differentiation may vary between different dialects of a language so a particular minimal pair in one accent may be a pair of homophones in another. That means not that one of the phonemes is absent in the homonym accent but only that it is not contrastive in the same range of contexts.
Синтаксистік двойкалау
Кейбір тілдерде, мысалы, итальян тілінде, сөздің басындағы дауыссыз дыбыстар белгілі бір дауыстымен аяқталатын сөздерден кейін бірдей ырғақтық бөлімшеде ұзарып айтылады. Кейде бұл құбылыс синтаксистік екіұштылықты (минималды жұптарды) тудыруы мүмкін:
Итальян sandhi IPA Мағынасы Мысал сөйлем Мысал сөйлемнің мағынасы dà casa (ол/ол) үйін береді Carlo ci dà casa. Карло бізге үйін береді. da casa үйден Карло uscì da casa. Карло үйден шықты. Мысалда, dà сөзіндегі графикалық акцент тек диакритикалық белгі, ол сөздің өзінің айтылуын өзгертпейді. Дегенмен, Тоскана сияқты кейбір аймақтарда екі тіркес те айтылады, сондықтан оларды тек контекст арқылы ғана ажыратуға болады.
Жағдай
Ағылшын тілінде сөйлейтіндер, мысалы, "үлкен маймыл" мен "сұр лента" арасын ажырата алады, бірақ фонетикалық тұрғыдан екі тіркес те бірдей: екі тіркес арасындағы айырмашылық, олар минималды жұпты құрайды, түйісу деп аталады. Сөз шекарасында "плюс түйісуі" /+/ деп белгіленеді және ол аллофондардың ерекшеленуіне жағдай жасайтын фактор деп есептеледі: мысалда "үлкен маймыл" тіркесіндегі дифтонг pre fortis кесу арқылы қысқартылады және ол буын басында болмағандықтан, әлсіз демімен айтылады (әртүрлі , , , және т.б., диалектіге байланысты); ал "сұр лента" тіркесінде дауыс толық ұзындықта болады және демімен айтылады. Тек грамматикалық шекаралармен байланысты аллофоникалық айырмашылықтары бар тілдерде ғана түйісу фонологиялық элемент ретінде болуы мүмкін. Француз тілінде фонологиялық түйісу бар ма, жоқ па дегенде пікір таласы бар: мысалы, "des petits trous" (кейбір кішкентай тесіктер) мен "des petites roues" (кейбір кішкентай дөңгелектер) арасындағы айырмашылық, фонетикалық тұрғыдан екеуі де бірдей, бірақ баяу, сақтықпен сөйлегенде ғана байқалады.
Only languages with allophonic differences associated with grammatical boundaries may have juncture as a phonological element. There is disagreement over whether or not French has phonological juncture: it seems likely that the difference between, for example, "des petits trous" (some little holes) and "des petites roues" (some little wheels), phonemically both , is only perceptible in slow, careful speech.
Ең аз жиынтықтар
Минималды жұптың екі мүшесі арасындағы қарапайым екілік оппозиция принципі, бір сөздің белгілі бір позициясындағы бір фонема бойынша бір-бірінен ерекшеленетін бірнеше сөзден тұратын минималды жиынтыққа дейін кеңейтілуі мүмкін. Мысалы, суахили тілінің дауыстылары , , , , келесі сөздер арқылы ерекшеленеді: pata 'ілмек', peta 'иілу', pita 'өткізу', pota 'бұру', puta 'соғу'. Дегенмен, мұндай жиынтықтарды анықтау әрқашан оңай болмайды және мысалы, Николай Трубецкой баяндағандай, көптеген оппозицияларды күрделі зерттеуді талап етуі мүмкін.
pata 'hinge', peta 'bend', pita 'pass', pota 'twist', puta 'thrash'. However, establishing such sets is not always straightforward and may require very complex study of multiple oppositions as expounded by, for example, Nikolai Trubetzkoy.
Оқыту
Минималды жұптар, әсіресе 1940-1950 жылдары құрылымдық лингвистика кезеңінде даму кезінде айтылуды оқыту теориясының маңызды бөлігі болды. Минималды жұптарға арналған жаттығулар студенттерді мақсатты тілдің фонемаларын ажырата білуге үйрету үшін кеңінен қолданылды. Бұл жаттығулар минималды жұп сөздерімен және минималды жұп сөйлемдерімен жұмыс істеу түрінде жүргізілді. Мысалы, егер сабақтың негізгі тақырыбы /ɪ/ мен /ɛ/ фонемаларының айырмашылығы болса, оқушылардан мұғалімнің осы фонемаларды қамтитын сөздер тізімін (мысалы, lid/led, tin/ten, slipped/slept) айтуын тыңдап, қандай дыбыс естігендерін анықтау сұралуы мүмкін. Минималды жұп сөйлемдерімен жұмыс істеу жаттығулары "Ол еденге сығды/Ол еденде ұйықтады" сияқты жұпталған сөйлемдерден тұрады. Мұғалім оқушылардан оқығанда естіген сөйлемдерін анықтауды сұрайды. Минималды жұп жаттығуларының тағы бір қолданылуы – жұптық жұмыс. Мұнда жұптың бір мүшесі екінші мүшесінің минималды жұп сөзін немесе сөйлемді дауыстап оқуын тыңдайды және қандай фонема айтылғанын анықтауға міндетті болады. Оқу процесінде осылай қабылдау және өндіріс дағдылары бірге жаттықтырылады. Кейінгі авторлар бұл тәсілді жасанды және тіл үйренушілердің қажеттіліктеріне сәйкес келмейтіндей сынға алды. Дегенмен, тіпті бүгінгі күні де минималды жұптарды тыңдау және оларды өндіруге арналған жаттығулар сегменттік айырмашылықтарды оқытудың кең таралған құралы болып табылады. Кейбір авторлар оқушылар егер айырмашылық фонемалық болмаса, телефондар арасындағы айырмашылықты сезбеуі мүмкін екенін айтады. Тілдердің дыбыстық жүйелерін салыстыру талдауының мақсаттарының бірі – ана тілі мен мақсатты тілдің фонемалық құрамындағы айырмашылықтардан туындайтын тіл үйренушілерге туындауы мүмкін қиындықтарды анықтау болды. Алайда, бұл тұжырымды растайтын тәжірибелік деректерді табу қиын, сондықтан оған сақ болу керек.
Ым тілдерінде
Бұрын белгілер ішкі құрылымы жоқ, тұтас нысандар ретінде қарастырылатын. Алайда, 20 ғасырдың ортасында қол тілдерінде де минималды жұптардың бар екені анықталды, бұл қол тілдерінің сублексикалық құрылымы бар екенін көрсетті. Белгілер фонемалардан тұрады, олар орналасу, қозғалыс, қол пішіні, бағыты және қолсыз элементтердің сипаттамалары болып табылады. Егер белгілер осы сипаттамалардың тек біреуінде ғана ерекшеленсе, олар минималды жұпты құрайды. Мысалы, неміс қол тіліндегі «аяқ киім» және «шұлық» белгілері қол пішінінен басқа барлық жағынан бірдей.