Кіріспе
Американдық романист Джон Джозеф Мэтьюс (16 қараша 1894 - 16 маусым 1979) Осадж ұлтының 20 ғасырдың ортасындағы ең маңызды өкілдерінің бірі және жазушысы болды. Ол 1934 жылдан 1942 жылға дейін Осадж тайпасының кеңесінде қызмет етті. Мэтьюс ықпалды Осадж отбасында дүниеге келді, Уильям Ширли Мэтьюс Осадж ұлтының тайпалық кеңесшісі. Ол Оклахома, Оксфорд және Женева университеттерінде оқыды және Бірінші дүниежүзілік соғыста ұшқыш болып қызмет етті. Мэтьюстың алғашқы кітабы - "Вахкон тах: Осадж және ақ адамның жолы" (1929) атты тарих кітабы, оны "Ай кітабы" клубы академиялық баспасөздің алғашқы кітабы ретінде таңдады және бестселлер болды. Оның екінші кітабы, Күннің батуы (1934) - оның ең танымал кітабы, мұнай бумы кезінде халық пен олардың қоғамының бұзылуын зерттейді, бұл сонымен қатар округ пен штаттағы жетекші ақ адамдармен қылмыстық әрекеттерді, соның ішінде Осаджды өлтіруді тартты. Оның үшінші кітабы, Аймен сөйлесу (1945), Генри Дэвид Тороның Уолденімен салыстырылды және The Blackjacks-те тұрып жазылды. Бұл шығарма Осадж округінде өмір сүрген уақытын бейнелейді. 1951 жылы Мэтьюз белгілі мұнайшы, Оклахома губернаторы және Мэтьюз досы Э. В. Марлендтің өмірбаянын жариялады. Оның бесінші кітабы "Осаждар: Орта сулардың балалары" (1961) - көптеген жиналған әңгімелер мен Осаждардың ауызша тарихын сақтап қалған өмірлік еңбек болды. 1996 жылы Мэтьюс өлімінен кейін Оклахома тарихшыларының даңқ залына кірді. Ол өзінің жазбаларының көп бөлігін жасаған Осадж төбелеріндегі Блэкжаксты 2014 жылы Оклахома табиғатын қорғау ұйымы сатып алды. Ол үйдің маңында, бақшасында жерленген.
John Joseph Mathews (November 16, 1894 – June 16, 1979) became one of the Osage Nation's most important spokespeople and writers of the mid 20th century, and served on the Osage Tribal Council from 1934 to 1942. Mathews was born into an influential Osage family, the son of William Shirley Mathews an Osage Nation tribal councilor. He studied at the University of Oklahoma, Oxford University, and the University of Geneva and served as a pilot during World War I.
Mathews' first book was a history, Wah'kon tah: The Osage and The White Man's Road (1929), which was selected by the Book of the Month Club as their first by an academic press, became a bestseller. His second book, Sundown (1934) is his most well known, an exploration of the disruption of the people and their society at the time of the oil boom, which also attracted criminal activities by leading whites in the county and state, including murder of Osage. His third book, Talking to the Moon (1945), has been compared to Henry David Thoreau's Walden and was written while living at The Blackjacks. The work is a reflection on his time living in Osage County. In 1951 Mathews published a biography of E. W. Marland, a noted oilman, governor of Oklahoma, and friend of Mathews. His book fifth book The Osages: Children of the Middle Waters (1961) was a life work, preserving many collected stories and the oral history of the Osage. In 1996 Mathews was posthumously inducted into the Oklahoma Historians Hall of Fame. The Blackjacks in the Osage Hills, where he did much of his writing, was acquired in 2014 by the Nature Conservancy of Oklahoma to be incorporated into the Tallgrass Prairie Preserve. He is buried in his garden near the home.
Жас шағы мен отбасы
Мэтьюс 1894 жылы 16 қарашада Павускада, Үндістан территориясында Уильям Ширли Мэтьюс пен Паулин Эужениа Жирардың сегіз баланың бірі болып дүниеге келді. Оның үш інісі ер жеткенше қайтыс болды. Оның бір үлкен әпкесі және үш кіші әпкесі бар. Уильям Ширли Мэтьюс Джон Аллен Мэтьюстің ұлы болды, ол 1840 жылы Осадж арасында қоныстанған, кейіннен Освего, Канзасты және Сара Уильямсты құрған темірші. Сара Осадж әйелінің А Цин Га және Уильям С. Уильямстың қызы болды. Осадждар аталық туыстық жүйеге ие болғандықтан, Мэтьюс ұрпақтары тайпаның бір кланына жатпайтын болды, өйткені олардың Осадж ата-бабалары тікелей ер ата-бабалары арқылы емес, A Ci' Ga аналық желісі арқылы болды. Ол 1906 жылы Осаге роллінде болды және тайпаның әрбір мүшесі сияқты бір осагеді бас жағына алды.
Оклахома университеті мен Бірінші дүниежүзілік соғыс
Мэтьюс Осадж округінде өзінің иті Спотпен және аты Баллимен ойнап өсті. Ол ақ нәрестелер үшін құрылған жергілікті мектеп - миссис Такердің дайындық мектебінде оқыды, ал кейін 1914 жылдың мамырында Павуска орта мектебінде баскетбол және футбол командаларында ойнады. Ол 1914 жылдың күзінде Оклахома университетінде оқыды және бірінші курстағы футбол командасында ойнады, бірақ бір маусымнан кейін командадан шықты. 1915 жылы ақпанда Каппа Альфаға қосылды. Ол 1914 жылы құрылғанда Оклюше Дегатага үнді клубына қосылды және өзінің қызметінде екі Осаге мүшесінің бірі болды. 1915 жылы наурыз айында әкесі ауырып қалғандықтан, ол мектептен қысқа уақытқа үзіліс жасады және 1915 жылы 15 наурызда қайтыс болғанға дейін үйге келді. 1916 жылдың жазында ол Джозеф Б. Тобурн, Элмер Фрейкер және Линн Риггс сияқты белгілі оклахомалықтармен бірге Оклахома штатының Гроув қаласының маңында археологиялық экспедицияға қатысты. Кейін ол Оңтүстік Дакота, Вайоминг, Колорадо және Монтана штаттары арқылы жүрді. 1916 жылдан бастап ол University Oklahoman журналына, ал 1917 жылы University of Oklahoma Magazine журналына жазды. Оның оқулары АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа кірген кезде тоқтатылды. Ол 1917 жылы 9 мамырда ат әскері болып қалуды үміттеніп, АҚШ армиясына кірді. Кейіннен ол Остиндегі (Техас штаты) мектепте оқыды, кейін бомбаға түсіру жаттығуына түсті. Ол ешқашан шайқасқа қатыспады және 1919 жылдың жазында АҚШ армиясының әуе қызметіне қосылу ұсынысына қарамастан, екінші лейтенант ретінде армиядан кетті. Ол 1919 жылдың күзінде Оклахома университетіне оралып, 1920 жылдың көктемінде геология мамандығы бойынша бітірді. Мектепті бітіргеннен кейін ол отбасымен Йеллоустоун ұлттық паркіне барды.
Оксфорд пен Женева
Ол Оксфорд университетінің Майклмас семестріне қабылданды, бірақ Роки тауларында үлкен аң аулауға бару үшін бірінші семестрін өткізіп жіберді. Ол Оксфордқа 1921 жылы сәуірде Троицаға оқуға келді. Оксфордта оқып жүріп, Англия, Шотландия және Франция елдеріне саяхат жасады. Оксфордта жүргенде ол Кардиган графына кездесіп, дос болды. 1922 жылы ол Алжирдің Сиди-Окбаға барады, ол жабайы варвар қойларын аулауға үміттенді, бірақ оны таба алмады, оның орнына варвар барқасын атып өлтірді. Сол жылы ол Германия, Бельгия және Чехословакияға барды. Ол Оксфордтан 1923 жылдың маусым айында бітірген. 1923 жылдың жазында Женева университетінде халықаралық қатынастар және француз тілін оқыды. Ол Ұлттар Лигасының кездесулеріне қатысып, Филадельфиялық Ledger газетінде тілші болып жұмыс істеді. Сол жерде ол Вирджиния Уинслоу Хопперді кездестіреді және олар 1924 жылы 20 сәуірде үйленеді. 1924 жылы ақпанда Оксфордта тағы да оқыды. Бал айына шыққан ол Римдегі "Россия" қонақ үйінде Герман Горингке кездеседі. Олардың қысқа әңгімелері әйеліне қатты ұнады, кейіннен Мэтьюс алғашқы қызының кездесуден кейін жұбатуға тырысқанын айтты. 1924 жылдың қарашасында ерлі-зайыптылар Құрама Штаттарға оралды.
Нью-Джерси
1924 жылы қарашада Мэтьюс әйелімен бірге АҚШ-қа оралды. Желтоқсан айында олар Нью-Джерси штатының Монт-Клэр қаласында, оның әйелі Неваркта тұратын отбасынан алыс емес жерде пәтер тауып алды. Монклер қаласында болған кезде, ерлі-зайыптылар қара нәсілді қызметші Боби Гринді жалдады. 1925 жылдың 9 наурызында олардың тұңғыш баласы Вирджиния Мэтьюз дүниеге келді. Отбасы Панама каналы арқылы Пасаденаға, Калифорнияға көшуден бұрын, Массачусетс штатындағы Кейп-Энне жазды өткізді.
Калифорния
Кейіннен Мэтьюс Калифорнияға Standard Oil компаниясында жұмыс істеуге кеткенін, бірақ жұмысқа қабылданбағанын мәлімдеді. Немересі оның отбасыға Голливудқа сценарист болу үшін кеткенін айтқан. 1927-1929 жылдары ол жылжымайтын мүлік саласында жұмыс істеді, Пасадена мен Лос-Анджелес арасындағы жерлерді сатып алды және сатты. 1926 жылы 3 тамызда оның тұңғыш ұлы Джон Хоппер Мэтьюс Лос-Анджелесте дүниеге келді. 1928 жылдың қыркүйегінде Мэтьюс әйелі мен балаларын тастап кетеді. Алғыс айту күніне ол анасының үйіне Паухускаға оралды. 1929 жылы ақпанда Пасаденаға оралып, әйеліне қайтып келмейтінін айтты және Калифорниядағы жер инвестицияларын сата бастады. 1929 жылы сәуірде Лос-Анджелес университет клубында тұрып, ол өзінің алғашқы шығармасын жазды.
Осадж халқына қайта оралу
1929 жылдың қазанында Матьюс Паухускаға оралды және 1933 жылдың сәуіріне дейін Sooner Magazine журналына жазуын жалғастырды. Үйге оралғаннан кейін, Мэтьюс өзінің алғашқы әйелі мен балаларының есімдерін жиі айтатын. Тарихшы Майкл Снайдер Мэтьюс оларды өмірбаяныннан алып тастауға тырысқанын айтады. Оның әйелі мен баласы өздерінің шоттарын төлеуге тырысты, ал Мэтьюс алимент төлеуге міндетті емес еді, өйткені ажырасу 1941 жылға дейін аяқталмаған. 1946 жылы сот оның 225 долларды асырауға төлемегенін анықтады.
Вахкон-та және Күн бату
Соунер журналынан басқа, ол 1930-1931 жылдар аралығында Pawhuska Journal Capital үшін "Our Osage Hills" бағанын жаза бастады және Izaak Walton League-ге қосылды. Достары Джозеф Брандт пен Уолтер Кэмпбелл оны кітап жазуға талпындырды. Оның алғашқы кітабы "Вахкон та: Осадж және ақ адамның жолы" 1932 жылы қарашада жарық көрді. Оклахома университетінің баспасында басылып шыққан бұл шығарма академиялық баспаның жаңа Ай кітабы клубында таңдалған алғашқы еңбегі болды және кітап бестселлер болды. Роман 1933-1934 жылдар аралығында, Longmans, Green and Co баспасынан сұраныс алғаннан кейін, өте тез жазылды. Кітап 1934 жылдың қарашасында жарық көрді. Мэтьюс бұл кітапты "бірде-бір шабытсыз" жазғанын және оны жариялағаннан кейін ешқашан толық оқымағанын айтты. Кейін ол 1948 жылы оның бір бөлігін оқып, "бір жағынан да жаман емес" деп тапқанын мойындады. Жартылай автобиографиялық шығармада "Чал" Виндзер, жас Осадж еркегі, аралас қаннан шыққан. Оклахома университетінде оқып, әскерде қызмет ету үшін үйінен кеткен Чал өзінің рулық қауымына оралғанда өзін бөтен сезінді. Ол өмірін құлдыратып, өзін басқалардан алшақтап, үмітсіз сезініп отыр. Роман 1900 жылдардың басында Оклахома штатындағы Осадж жерінде орын алған мұнай бумының тұтастығы кезінде орын алған, бұл Осадж бас киімдері бар көптеген Осадж азаматтары үшін үлкен байлық туғызды. Онда 1920 жылдары Осадж индейлерінің өлтірулері бейнеленген, бұл кезеңді олар "Террор билігі" деп атады, өйткені ақ нәсілдік оппортунистер Осадждардың бас бағаналарын бақылауға тырысты.
Осадж ұлтының тайпалық кеңесі
1934 жылы маусымда Матьюс Осаге ұлтының тайпалық кеңесіне сайланды, ол негізгі бас Фред Лоукоуттың өкілеттігі кезінде прогрессивті партияны білдіріп, екі төрт жылдық мерзімде қызмет етті. Оның қызметі Толық қан партиясы арасында танымал болмады, олар тайпа Матьюстың білімін асыра бағалап, оған тым көп билік берді деп дәлелдеді. Ұлы депрессия Осадж ұлтына қатты әсер етті, Осадждың төлемақылары 1921 жылы 23000 доллардан 1932 жылы 500 долларға дейін төмендеді. Ол Джон Коллиерді және 1934 жылғы Үндістанды қайта ұйымдастыру туралы заңды қатты қолдады. 1934 жылдың қазан айында ол Коллиер мен Оклахома сенаторы Элмер Томас арасындағы "Индиандық жаңа келісім" туралы пікірталастарды ұйымдастырды, Томас бұл актіге қарсы болды. Мэтьюс пен Томас Осадж ұлтын осы актіні қолдауға ма, жоққа ма дегенге сендіру үшін бәсекелесті, ақырында Мэтьюс сәтті болды. Мэтьюс сонымен қатар 1935 жылдың қаңтарында Э. В. Марланд оны тағайындағаннан кейін Оклахома штатының білім беру кеңесінде қызмет етті. Ол 18 айдан кейін басқармада қызмет етуге жарамсыз деп, қызметтен кетуін сұрады. 1937 жылы сәуірде ол "Осаждардың романсы" радио бағдарламасын жазды және өткізді. Келесі айда ол Талса Уорлд газетіне берген сұхбатында: "Ақ адамның ашкөздігі, ақсүйектердің ашкөздігі, үндістерге көптеген қайғы-қасірет әкелді. Кейде Осагелердің ақшасын алу үшін адал емес адамдар өте төмен түсіп кетеді". Ол тайпалық мұражайды ұсынғаннан кейін, Осаге ұлты мұражайына (содан кейін Осаге тайпалық мұражайы) Жұмыс прогресі әкімшілігінен қаражат ала алды. 1936 жылы жазғы уақытта құрылыс басталғаннан кейін мұражай 1938 жылы аяқталды. Бұл тұңғыш рет рулардың меншігінде және басқаруында болған мұражай. Құрылыстан кейін ол Осадж тайпасының ақсақалдарының суреттерін жасауға WPA қаржысын ұйымдастырды. 1939 жылдың қарашасынан 1940 жылдың наурызына дейін Мэтьюз Мексикада Гуггенхайм стипендиясымен өмір сүрді және оқыды. 1940 жылдың сәуірінде Мэтьюс Мексикаға оралып, Мичоакан қаласында өткен Американың Үндістер конференциясына Оклахома өкілі ретінде қызмет етті. Ол конференциядан кейін стипендиясын аяқтау үшін қалды және ақырында ауруға шалдыққаннан кейін тамыз айында үйіне оралды.
Екінші неке
1929 жылы Паухускаға оралғаннан кейін Мэтьюз Генри мен Элизабет Хантпен кездесті. Олардың Джон Клинтон Хант және Энн Хант деген екі баласы болды. 1932 жылдың 11 тамызында Генри өзін атып өлтіреді. Тарихшы Майкл Снайдердің айтуынша, Мэтьюс, Генри және Элизабет жақын дос болған және Генридің өзін-өзі өлтіруіне себеп болған Мэтьюс пен Элизабеттің арасындағы қарым-қатынас болған болуы мүмкін. Генридің өлімінен он бір апта өткеннен кейін, Мэтьюс Елизаветаға махаббат хаттарын жаза бастады. 1945 жылдың сәуір айында екеуі үйленді. Мэтьюс екі өгей баласын өз баласындай көрді. Елизавета Осадж және олардың Миссуриден Оклахомаға мәжбүрлі көшіп кетуімен байланысты зерттеулерінің көп бөлігінде онымен жұмыс істеді. 1982 жылы 7 қарашада қайтыс болды.
Аймен сөйлесу
Кейіннен Мэтьюз қайтадан жазуға көңіл бөлді. Оның Аймен сөйлесу (1945) еңбегі - туған жерінің "блэкджек" жерінде өткізген он жылды еске түсіріп, табиғатты бақылау және Осадж мәдениетіндегі қоршаған ортаның әсері туралы ой жүгірту. Ол осылардың көбісін "Блэкджек" атты тас үйінде жазды. Бұл Мэтьюстің сүйікті жұмысы еді.
Мұнайшы өмір сүріп, қайтыс болды
1930 жылдары Мэтьюс досы Э. В. Марландтың өмірбаянын жазуды ойлады. Ол өзін Марландтың "көріктісі және бақылаушысы" деп сипаттады. Екі алғаш рет 1908 жылы кездесті, Марланд Осадж округінің "Миллион долларлық елм" саудасына келгенде және ұқсас әлеуметтік шеңберлерде жүгірді. Ол 1932-1951 жылдар аралығында өмірбаянын жазған. Басылым кезінде ол үш баспагердің арасында қозғалды: Оклахома университетінің баспасы, Чикаго университетінің баспасы және Генри Холт. 1945 жылы Чикаго романы жыл соңында жариялауға дайын болды, бірақ Мэтьюс бұл мерзімді өткізіп, 1946 жылы ұзартты. 1948 жылы Чикаго келісімшартты бұзды. Оклахома мен Холтпен қысқаша сөйлескеннен кейін, Мэтьюс 1949 жылы Чикагоға "Жұмысшы мен мұнайшының өлімі: Э. В. Марландтың мансабы" атты кітапты ұсынды және кітап 1951 жылы қазанда жарық көрді. Мэтьюстің "Мұнайшының өмірі мен өлімі: Э. В. Марлендтің мансабы" (1951) - оның жалғыз өмірбаяны; бұл көп миллионды Оклахома мұнайшысы мен саясаткерінің өмірін зерттейді, ол 1930 жылдары штаттың губернаторы болып қызмет етті. Ол өзінің асырап алған қызына, Лидия Марландқа үйленіп, әлеуметтік жанжал туғызды. Тарихшы Майкл Снайдер Мэтьюстың Марлендтің бірінші әйелі Виргиния туралы егжей-тегжейлі талқылаудан аулақ болғанын және Мэтьюстың редакторлары одан көбірек қосуды сұрағанын, бірақ ол бұл ұсыныстарға қарсылық білдіргенін атап өтті.
Осаждар
Матьюс көптеген жылдар бойы ауызша дәстүр арқылы ру ақсақалдарынан ақпарат жинағаннан кейін, тарихи зерттеулер жүргізумен қатар, "Осагейлер: Орта сулардың балалары" (1961) атты кітап жазды. Бұл кітап "Арханның ең үздік шығармасы және ауызша айтылған салт-дәстүрге сүйенгені үшін де, белгілі бір тайпаның тарихын үндістердің көзқарасы бойынша баяндағаны үшін де алғашқы жетістік" деп сипатталған.
Марапаттар
Кейде Мэтьюсті Родос ғалымы деп атайды, бірақ бұл қате. Алғашқы Осадж Родс стипендиаты 1952 жылы Картер Ревард болды. 1996 жылы Мэтьюс өлімінен кейін Оклахома тарихшыларының даңқ залына кірді.
Блэкджектер
Матьюс өзінің "Блэкджек" атты шығармаларының көп бөлігін жазған тас қора Осадж төбелерінде орналасқан. Шатыр мен қабірді 2014 жылы Оклахома табиғатты қорғау ұйымы сатып алды және оны Tallgrass Prairie Preserve қорымына қосты.