Кіріспе
Польша экономисі Станислав Грабский (5 сәуір 1871 - 6 мамыр 1949) - Польша экономисі және саясаткері. 1921 жылы Ригадағы бейбітшілік келіссөздерінде поляктардың жетекші келіссөзшісі болған Грабский Польша мен Кеңес Одағының болашағына үлкен ықпал етті. Станислав Грапский - Польшаның тағы бір танымал экономисі және саясаткері, премьер-министр болған Владислав Грапскийдің және саяси белсенді Зофия Киркор Кидрониованың ағасы.
Stanisław Grabski (; 5 April 1871 – 6 May 1949) was a Polish economist and politician associated with the National Democracy political camp. As the top Polish negotiator during the Peace of Riga talks in 1921, Grabski greatly influenced the future of Poland and the Soviet Union. Stanisław Grabski was the brother of Władysław Grabski, another prominent Polish economist and politician who served as prime minister, and of political activist Zofia Kirkor Kiedroniowa.
Өмірбаян
Станислав Грабский өмірінің алғашқы жылдары саяси белсенді болды. 1890 жылы Берлинде pl (The Workers' Gazette) газетінің редакторы болды. 1892 жылы ол Польша социалистік партиясының (ППС) негізін қалады, бірақ 1901 жылы ол осы саяси қозғалыстан бөлініп, Роман Дмовскидің "ұлтшыл" лагерінің мүшесі болды (кейін Ұлттық демократия деп аталды). 1905 жылдан бастап Ұлттық лиганың мүшесі, бір жылдан кейін оның басшыларының бірі болды. 1907 жылдан бастап Дмовскийдің партиясы - Ұлттық демократиялық партияның мүшесі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Грабский Дмовский сияқты поляктар Ресеймен одақтасуы керек деген идеяны қолдады, кейін ол Парижде Дмовскийдің Польша ұлттық комитетіне (Komitet Narodowy Polski) қосылды. 1919-1925 жылдары жаңа тәуелсіз Польшада (Екінші Польша Республикасы) ол оңшыл Халықтық Ұлттық Одақтың (Związek Ludowo Narodowy) Сейм депутаты болды. Польша-КСРО соғысы кезінде (1919-1921) Польша мен Украина Халық Республикасы арасындағы одаққа қатты қарсылық білдірді (Саймон Петлюра). Ол осы одаққа наразылық білдіру үшін сыртқы қатынастар жөніндегі парламенттік комиссияның төрағасы қызметінен кетті. Рига бейбітшілігінің келіссөздері кезінде (1921) ол ең ықпалды поляк келіссөзшісі болды және олардың нәтижесіне үлкен жауапкершілік алды. Бейбіт келісім нәтижесінде Украина мен Беларусь Польша мен Кеңес Одағы арасында бөлінді. Кеңес Одағымен бейбітшілік орнағанмен, Юзеф Пилсудскийдің "федералистік" мақсаттары жеңілді. 1923 жылы және 1925-1926 жылдары діни нанымдар және халыққа білім беру министрі болды. Сол кезде ол ұлтшылдық саясатты, әсіресе полякшалауды жалғастырды. Ол Польша мектептерінен украин тілін жоюға бағытталған 1924 жылғы Лекс Грэбскидің архитекторы болды. Бұл саясат украиналық жеке мектептердің күрт өсуіне әкеліп соқты және украиналық жастарды поляк билігінен алшақтатты. 1926 жылы ол Польша радиосының ашылу салтанатында радиода сөйлеген алғашқы поляктердің бірі болды. Ол 1925 жылғы Конкораттың негізгі поляк келіссөзшілерінің бірі болды. 1926 жылы Пилсудскийдің мамыр төңкерісінен кейін ол саясаттың сыртына шығып, экономикаға қатысты академиялық зерттеулерге толығады. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Львов университетінде, Дублян ауыл шаруашылығы академиясында және Ягеллон университетінде профессор болды. 1939 жылы Польшаға шабуылдан кейін Кеңес Одағы Шығыс Польшаны (Кресье) басып алған кезде Грабский көптеген көрнекті поляк зиялылары сияқты Кеңестер тарапынан тұтқындалып, түрмеге жабылды. Сикорский Майский келісімінен кейін ол босатылып, Лондонға көшіп барды, онда ол Польшаның жер аударылу үкіметінде болды. 1945 жылы Польшаға оралды. Польша коммунисі Ванда Василевскамен тығыз жұмыс істеген Габский (Сталинді "барлығының ең ұлы реалисті" деп атаған) Сталинді компактті және этникалық біртекті Польшаны құру үшін пайдалануға тырысты және этникалық таза Польша мемлекетін қамтамасыз ету саясатын жүзеге асыру бағдарламасын жасауға көмектесті. Ол Сталинге поляк және украиндықтарды қоныстандыру жоспарларын ұсынды және поляктарды кетуді шақыру үшін Львовке барды. Ол 1947 жылғы Польшадағы заң шығарушы сайлауда жаңа Сейм сайланғанға дейін, квазипарламент Мемлекеттік Ұлттық Кеңестің президенті орынбасарларының бірі болды. Кейін ол өзінің оқытушылық мансабына оралып, Варшава университетінің профессоры болды. Ол Сулейовекте қайтыс болды және Повузки зиратында Грабскилер отбасының отбасылық қабірінде жерленді.
Көзқарастар
Грабский соғыстар аралығындағы ұлттық идеологияның ашық өкілі болды. Крессидің поляк емес тұрғындарын ассимиляциялау мақсаты туралы Роман Дмовскиймен келіскен Грабский өзінің көзқарасында өзгеше болды. Дмовский украиндықтар мен белорустарды поляктердің халықтық түрлері ретінде тануға тырысқан болса, Грабскийдің тәсілі поляк емес тұрғындарды екінші дәрежелі азаматтар мәртебесіне төмендету және поляк көпшілігімен қарым-қатынасын шектеу болды. Грабски озық польша мәдениеті мен примитивті азшылық мәдениеті арасындағы қарама-қайшылықты құру арқылы ұзақ мерзімді ассимиляцияны қамтамасыз етеді деп үміттенді.
Отбасы
1895 жылы Грабски Людмила Роженге үйленді. Олардың бес баласы болды: үш қызы (Феликса, Людмила, Янина) және екі ұлы (Станислав және Збигнев). Станислав 1920 жылы Польша-Совет соғысы кезінде қайтыс болды. Збигнев (1907-1943) - скаут-бастығы, 1941 жылға дейін Кеңес Одағында тұтқында болды, әскери қызметте болған апаттан қайтыс болды. 1915 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін, 1916 жылы Станислав Грабский Зофия Смоликовнаға үйленді. Олардың екі қызы болды: Анна (1919 жылы туған) және Станислава (1922-2008).
Дәйексөздер
"Біз қарым-қатынасымызды сүйіспеншілікке негіздегіміз келеді, бірақ отандастарымызға деген сүйіспеншілік пен шетелдіктерге деген сүйіспеншілік бар. Олардың арамыздағы үлесі тым жоғары. Шетелдік элемент басқа жерде жақсы бола ма, жоқ па, соны қарауы керек. Польша жері поляктар үшін!" (1919) "Республиканың мемлекеттік аумағын поляк ұлттық аумағына айналдыру - біздің шекарамызды сақтаудың қажетті шарты".
"The transformation of the state territory of the Republic into a Polish national territory is a necessary condition of maintaining our frontiers."