Кіріспе

Нидерланд саясаткері архитектор Якоб Юханнес Питер Оуд (Jacobus Johannes Pieter Oud) (5 желтоқсан 1886 - 12 тамыз 1968) - Нидерландтың еркін ойлау Демократиялық лигасының (VDB) саясаткері, кейіннен Еңбек партиясының (PvdA) және Халықтық партияның (VVD) негізін қалаушы және тарихшы. 1963 жылы 9 қарашада оған мемлекеттік министр құрметті атағы берілді. Оуд 1889 жылдың мамыр айынан 1904 жылдың маусымына дейін Амстердамдағы Барлейус гимназиясына оқуға түсіп, 1904 жылдың маусымында Амстердамның қолданбалы ғылымдар университетінде азаматтық құқық нотариусын мамандыққа ие болды және 1907 жылдың шілдесінде азаматтық құқық бакалавры дәрежесін алды. Оуд 1907 жылдың шілдесінен 1909 жылдың сәуіріне дейін Горинхемдегі сертификатталған мұғалімнен есепшілікті бірнеше рет қарғады. Оуд 1909 жылдың мамыр айынан 1917 жылдың маусымына дейін Қаржы министрлігіне бюджет істері департаментіне 1909 жылдың мамыр айынан 1911 жылдың қыркүйегіне дейін және 1911 жылдың қыркүйегінен 1914 жылдың ақпанына дейін Текселде Фискалдық ақпарат және тергеу қызметіне (FIOD) салық жинаушы ретінде және 1914 жылдың ақпанынан 1917 жылдың маусымына дейін Омменде жұмыс істеді. Оуд 1912 жылы сәуір айында Амстердам университетінде заң мамандығы бойынша аспирантураға өтініш берді, 1914 жылы ақпанда заң магистрі дәрежесін алды. Шекаралар шайқасынан кейін Оуд Нидерланд Корольдік Армиясының Регимент Инфантери Оранже Гелдерландқа шақырылды, 1914 жылдың тамызынан 1916 жылдың қарашасына дейін сержант болып қызмет етті. Оуд 1917 жылғы жалпы сайлауда Өкілдер палатасының мүшесі болып сайланды, ол 1917 жылы 28 маусымда қызметке кірісті. Оуд сондай-ақ 1919 жылдың 15 мамырынан 1933 жылдың 26 мамырына дейін партиялық "De Vrijzinnig Democraat" газетінің бас редакторы болып жұмыс істеді. 1933 жылғы сайлаудан кейін Оуд екінші Колин кабинетінде қаржы министрі болып тағайындалды, ол 1933 жылы 26 мамырда қызметке кірісті. "Еркін ойлаушы демократиялық лиганың" басшысы Анри Марчан 19 жылдан кейін зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Оудты өзінің мұрагері ретінде қолдады. Марчант 1935 жылы 18 мамырда орнынан түсіп, орнын Оуд басады. Екінші Колин кабинеті 1935 жылы 23 шілдеде құлдырап, оның орнына үшінші Колин кабинеті келді. Оуд қаржы министрі қызметін жалғастырып, 1935 жылы 31 шілдеде қызметке кірісті. 1937 жылғы сайлаудан кейін Оуд Өкілдер палатасына оралып, 1937 жылы 8 маусымда қызметке кірісті, бірақ Дольф Джокестен 1937 жылдың 20 қыркүйегіне дейін Өкілдер палатасындағы еркін ойлаушы Демократиялық лиганың парламенттік көшбасшысы болып қалуын сұрады. Үшінші Колин кабинеті 1937 жылы 24 маусымда төртінші Колин кабинетіне ауыстырылды. 1938 жылдың қазан айында Оуд Роттердамның мэрі болып тағайындалды және ол өзінің ұзақ уақыт қызмет еткен орынбасары Дольф Джоексті өзінің мұрагері ретінде қолдап, көшбасшы және парламенттік көшбасшы лауазымынан кеткенін мәлімдеді. Оуд 1938 жылы 15 қазанда билікке келген күні қала әкімі лауазымынан кетті. 1940 жылы 14 мамырда Люфтваффе неміс басқыншылығы кезінде Роттердамның бүкіл тарихи орталығындағы барлық ғимараттарды жойды, бұл голландиялық үкіметті келесі күні капитуляцияға әкелді. 1941 жылы 10 қазанда Оуд неміс оккупациясына наразылық білдіріп, отставкаға кетті және 1942 жылдың жазында Ilag Sint Michielsgestel-те қысқа уақыт қамауға алынды. Неміс оккупациясының қалған кезеңінде Оуд тарих және саясат туралы ондаған кітап жазды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Оуд қайтадан Роттердамның мэрі болып тағайындалды, ол 1945 жылы 7 мамырда қызметке кірісті. 1946 жылы 9 ақпанда еркін ойлау Демократиялық лигасы (VDB), Социал-демократиялық жұмысшылар партиясы (SDAP) және Христиан-демократиялық одақ (CDU) жұмысшы партиясын (PvdA) құру үшін бірігуді таңдады. Оуд оның негізін қалаушылардың бірі болды, бірақ бір жылдан кейін партиядан шықты, содан кейін ол және басқа да бірнеше бұрынғы ерікті ойлаушы Демократиялық лига мүшелері 1947 жылдың ақпан айында партияның комитетін құрды. 1948 жылы 24 қаңтарда Оуд комитеті мен Бостандық партиясы (PvdV) бірігіп, "Халық бостандық және демократия партиясы" (VVD) құрылды. Оуд "Азаттық және демократия үшін халық партиясының" алғашқы басшысы болды. 1948 жылғы сайлауда Оуд "Халық партиясының еркіндік және демократия үшін" тізімдесі болды. Партияның бұрын Еркіндік партиясы ие болған Өкілдер палатасында алты орын болды және екі қосымша орын алды, қазір Өкілдер палатасында сегіз орын бар. Оуд қайтадан Өкілдер палатасының мүшесі болып оралды және 1948 жылы 27 шілдеде партияның алғашқы парламенттік жетекшісі болды. Келесі кабинет құр�...

Саясаттың алдындағы өмір

Оуд орта таптан шыққан. Оның әкесі темекі, шарап, кейіннен қорлар саудасымен айналысты және Пурмерендте кенеш болып қызмет етті. Оуд Амстердамдағы HBS-ге оқуға түсіп, оны 1904 жылы бітірді. 1904-1907 жылдары нотариусқа оқуға түсті. Осы уақыт аралығында ол еркін ойлы либералды жастар ұйымы "Еркін ойлы пропаганда қауымдастықтары лигасының" басқарма мүшесі болды. 1907-1909 жылдары Горинхемде тіркеу бойынша жеке курстардан өтті. 1909-1911 жылдары ол Қаржы министрлігінде мемлекеттік тіркеу және мемлекеттік мүлік үшін жауапты мемлекеттік қызметші болды. 1911 жылы Текселде салық жинаушы болды. 1912 жылы Амстердам университетінде заңгерлік мамандықты оқыды. Ол салық жинаушы болып қызмет еткенмен, заңгерлік сабақтарды да оқыған. Сол жылы ол Йоханна Корнелия Фишерге үйленді, осы некеден олардың бір ұлы болды. 1914 жылы Омменде салық жинаушы болды. Осы арада ол 1914-1916 жылдар аралығында Амстердамның маңында орналасқан жетінші полк пехотасының сержанты болып жұмылдырылды. 1915-1919 жылдары ол ВДБ ұлттық кеңесінің мүшесі болды. 1917 жылы оқуын бітіріп, диссертациядан өтті.

VDB үшін

Оуд 1917 жылы ВДБ-ға сайланды, бұл сайлаудың екінші кезеңі. Ол екінші турда Ден-Хелдер округінде солшыл Христиан-демократиялық партияның Стаалманды жеңді. Ол салық жинаушы ретінде өзінің заңды жағдайын сақтады, бірақ оған белгісіз уақытқа демалыс берілді. Ол тіпті 1921 жылы демалыста болған кезде қаржы инспекторы болып тағайындалды. 1918 жылғы сайлауда Оуд қайтадан сайлауға қатысып, негізінен бұрынғы Ден-Хелдер округінен 5000 артықшылық дауысымен сайланды. Депутат болған кезде Оуд сонымен қатар VDB ұлттық кеңесінің хатшысы және партияның журналы De Vrijzinnige Democraat редакторы болды. Парламентте Оуд әскер мәселесі мен білім беру мәселесіне ерекше қызығушылық танытты және партияның қаржы өкілі болды. Парламент депутаты ретінде ол 1923-1933 жылдар аралығында Әскери-теңіз комитеті мен 1925 жылдан бастап Армия комитеті мүшесі болды. Көп жылдар бойы "Халық білімін" насихаттау қауымдастығының төрағасы болды. 1933 жылғы сайлаудан кейін Оуд Хендрик Колин бастаған екінші кабинетте қаржы министрі болып тағайындалды. Министр ретінде ол экономикалық дағдарыс кезінде бюджетке үлкен көлемде қысқартулар жасады. 1935 жылы ол "Безуигингсветт 1935" ("Бюджетті қысқарту туралы 1935 заң") ұсынды, ол көптеген бюджеттік қысқартулар мен қаржылық қайта ұйымдастыруды қамтыды: мемлекеттік қызметкерлердің жалақысы қысқартылды, қарттық зейнетақы басқаша қаржыландырылды және бюджеттік себептер бойынша солдаттар белгілі бір кезеңнен кейін мемлекеттік қызметші болды. Оның ұсыныстары саяси дағдарысқа әкелгенімен, олар парламентте қабылданды. Сол жылы Анри Маршант VDB-ден шырақтан кейін кеткеннен кейін Оуд оған VDB саяси көшбасшысы болып алмасты. Оуд 1937 жылғы сайлауда ВДБ-ны басқарды және Парламент палатасына партияның төрағасы ретінде оралды. Сонымен қатар ол мемлекеттік шығыстар жөніндегі комитеттің төрағасы болды.

Роттердам қаласында

1938 жылы ол Роттердамның мэрі болу үшін Өкілдер палатасынан кетті. Қала әкімі ретінде ол Роттердам университетінің кураторлар алқасында және Голландия муниципалитеттері қауымдастығының төрағасы болып қызмет атқарды. 1952 жылы ол осы қауымдастықтың құрметті төрағасы болды. 1939 жылы Оңтүстік Голландияның провинциялық штаттарына сайланды. 1939 жылдың тамызында оған Дирк Ян де Гир кабинетінде қаржы министрі лауазымы ұсынылды, бірақ ол бас тартты. 1940 жылы неміс басқыншылығынан кейін Оудтан бас тартпағаны дау тудырды, бірақ ол Нидерландыдағы Ұлттық Социалистік қозғалыстың (НСБ) мүшесі болмаған. Қала әкімі болған кезінде ол неміс бомбалауынан қираған Роттердамның орталығын қайта құруға қатысты. Голландиялық саясаткерлер оны NSB-мен тым көп ынтымақтастық жасағаны үшін қатты сынға алды, ал NSB оны ынтымақтастық жасамағаны үшін сынға алды. 1941 жылдың көктемінде ол NSB мүшелері тарапынан қатыгездікпен қысымға ұшырады, партияның он екі мүшесі қала әкімдігіне басып кірді, Оудты тыныштандырды, оны масондық символдармен әшекейлеп, суреттерін түсірді. 1941 жылдың күзінде ол мэр лауазымынан және штаттар провинциясының мүшесі ретінде орнынан тұрды. Оның орнын Фредерик Эрнст Мюллер иеленді. 1942 жылдың жазында ол қысқа уақытқа Синт-Михиелскетте тұтқындалды, онда көптеген көрнекті голландтық саясаткерлер тұтқында болды. Соғыс кезінде Оуд қарсылық қозғалысынан алыстады және парламент тарихы туралы бірнеше кітап жазуға бел буды. Осы уақыт аралығында ол Роттердамның іскерлік және саяси әлеміндегі маңызды адамдармен тығыз байланыста болды. 1945 жылы Нидерланды азат етілгеннен кейін ол Роттердамға мэр ретінде оралды, бірақ одан Амстердамның мэрі болуды да сұралды, ол 1946 жылы ресми түрде қайта тағайындалды. Сол жылы ВДБ лейбористік партияны құру үшін социал-демократиялық СДПП және солшыл христиандық ХДС-мен бірікті. Оуд бұл партияның негізін қалаушылардың бірі болды және 1946-1947 жылдар аралығында партияның басқармасында қызмет етті. Осы аралықта ол көптеген үкіметтік, бизнес, халықаралық және азаматтық қоғам комитеттерінде қызмет етті, 1946-1954 жылдар аралығында муниципалдық қаржы жөніндегі үкіметтік комитеттің төрағасы болды, банкир Стаалдың қамқоршылар кеңесінің мүшесі болды, 1946 жылдан бастап Голландия реформацияланған шіркеуінің зейнетақы кеңесінің мүшесі болды және 1948-1954 жылдар аралығында Халықаралық муниципалитеттер мен жергілікті үкіметтер одағының төрағасы болды.

VVD үшін

1947 жылы 3 қазанда Оуд ПВДА басқармасына мүшелігінен кету туралы хат жолдады. Ол бұл бөлінудің себебін партияның прогрессивті саясатқа деген берік көзқарасы орнына социалистік суларға тым көп кіріп кеткенімен түсіндірді. Сенатта партиялық тізімде орналасудан бас тартылғаны Оудтың бөлінуінің саяси себебі ретінде қарастырылады. Ол жаңа социал-демократиялық партияда ешқашан өзін үйінде сезінбеген. Ол дереу Демократиялық халықтық партияның негізін дайындау жөніндегі комитетті құрды, ол VVD негізін дайындады. Ол ескі VDB қалдықтарын жаңа құрылған Еркіндік партиясымен біріктіру туралы келіссөздер жүргізді. 1948 жылы 24 қаңтарда ол Дирк Стикер және Хенк Корталспен бірге либералды Халықтық партияның азаттық және демократия үшін құрылтайшыларының бірі болды және оның бірінші ұлттық басқармасында төрағаның орынбасары болды. 1948 жылы ол VVD атынан Өкілдер палатасына сайланды және оның парламенттік партиясының төрағасы болды, бұл лауазым партия ұйымының төрағасы лауазымымен біріктірілді. Парламентте ол негізінен әкімшілік және конституциялық құқық мәселелері бойынша сөйледі. Ол парламенттің аса ықпалды мүшесі болды. Индонезияны отарлаудан босату туралы заңға дауыс беру кезінде, өте даулы мәселе, үштен екі көпшілікке тек Оуд ұсынған түзетудің VVD қолдауына қол жеткізгендіктен қол жеткізілді. 1950-1951 жылдары Оуд ВВД Сыртқы істер министрі Стикермен Голландияның Жаңа Гвинеясына қатысты саясаты бойынша қақтығысқа түсті. 1950-1953 жылдары конституциялық өзгерістерді дайындаған Ван Шейк үкіметтік комитетінің мүшесі болды. 1952 жылы ол Роттердамның мэрі болып қайта тағайындалуға ұмтылмады, оның орнына Роттердам университетінде Конституциялық әкімшілік құқықтың төтенше профессоры болды, ол 1957 жылға дейін болды. 1953-1963 жылдары ол Өкілдер палатасының Әділет комитетінің төрағасы болды. Осылайша ол көптеген заңдарды дайындауға белсене араласты және провинциялар, полиция, архивтер, патенттер және тағы басқа көптеген заңдарды дайындаған комитеттердің төрағасы болды. 1959 жылы ол сенаттағы VVD парламенттік партиясының төрағасы Харм ван Риелмен қақтығысқа түсті, өйткені Ван Риел министр болғысы келді, бірақ Оуд оған бұны мойындамады. Өкілдер палатасындағы соңғы жылдары Оуд палатаның ең үлкен мүшесі болды және көптеген жағдайларда спикер ретінде қызмет етті, мысалы, жаңа спикер сайланған кезде. 1963 жылғы сайлау алдында Оуд депутат ретінде жалғаспайтынын мәлімдеді; оның орнын Ішкі істер министрі Эдзо Токсопеус алды. Сол жылы ол мемлекеттік министр болып тағайындалды, бұл құрметті атақ.

Саясаттың кейінгі өмірі

1963 жылдан кейін Оуд Голландияның саяси өмірінен кетіп қалды. Ол тек ауыр жағдай кезінде ғана сұралатын. 1966 жылы ол Виллем Дризмен бірге патша үйінің мүшелеріне қатысты министрлік жауапкершілік туралы үкіметті кеңес берген комитеттің мүшесі болды. Сол жылы ол жаңа конституция туралы кітаптың авторларының бірі болды. 1968 жылы Оуд қайтыс болғанда, оның отбасы жерленгеннен кейін оның өлімін жариялағысы келді. Оның дәрігері бұл туралы білмеді және сол түні бір науқасқа Оудтың сол түстен кейін қайтыс болғанын айтты. Бұл науқастың әкесі келесі күні таңертең үлкен мақала жариялаған "Вольный народ" социалистік газетінің журналисі еді.

Қызықты деректер

Ол атақты голланд сәулетшісі Джейкобс Оудтың ағасы еді. Ол парламентте құрметке ие дауыс болды, өйткені ол жай ғана жұмсақ, биік дауыспен сөйлегендіктен емес, сонымен қатар конституциялық мәселелер мен әкімшілік заңдарға қатысты ол палатаның ар-ожданы болды. Оуд өмір бойы протестанттық еркін ойлаушы телерадио ұйымдарының мүшесі болды.