Жұмбақ Riddlesdale-де: Лорд Питер Уимсидің тергеуі

Кіріспе

1926 жылы Дороти Л. Сайерстің романы.

1972 жылы теледидарға бейімделді, Иан Кармайкл Лорд Питер рөлінде ойнаған бірнеше бөлімнің бірі ретінде.

Сюжет

Лорд Питер Уимзидің ағасы, Денвер герцогы, Йоркширдегі Риддлсдейл аттырмасына ие болды. Бір күні таңертеңгі сағат 3-те Уимсидің қарындасы Мэридің күйеу баласы капитан Денис Кэткарттың мәйіті оранжереядан табылды. Мэри таңғы сағат 3-те үйден шығуға тырысқанда, түсіндіруден бас тартқан себебімен, Денвер Кэткарттың денесінің үстінде тізе бүгіп отырғанын көреді. Күдік Денверге түседі, өйткені өлімге әкелетін оқ оның револьверінен шыққан және ол Кэткартпен карточкада алдап жүргенін білетін хат алғаннан кейін, Кэткартпен ертерек айтысқандығын мойындайды. Ол мәйітті далаға серуендеп келгеннен кейін тапқанын айтады, бірақ бұдан артық ештеңе айтпайды. Уимси өзінің досы инспектор Чарльз Паркермен бірге тергеуге келеді, ол роман бойы Леди Мэриге барған сайын қызыға бастайды. Олар белгісіз аяқ іздерін және мысық пішіндес тасталған зергерлік мүсінді табады. Денвер де, Мэри де бірдеңе жасырып жатқаны анық: Денвер өзінің жай ғана серуендегенін айтып беруден бас тартады, ал Мэри ешкіммен сөйлесуден аулақ болу үшін науқасты болмысын қиялдап жүр. Уимси бірнеше жалған ізді зерттейді. Аяқ іздері Мэридің жасырын қалыңдығы Гойлстың, оның отбасы "қалайша үйлеспейді" деп санайтын социалистік агитатордың, аяқ іздері болып шығады. Ол ерлі-зайыптылар қашып кетуді жоспарлаған кезде таңғы сағат 3-те кездесуге шықты. Мэри оны кісі өлтіруші деп ойлап, оны жасырып отырды, бірақ ол денені тапқаннан кейін қорқып қашып кеткенін білгенде, оның қорқыныштылығына ренжігендей, олардың келісімін бұзады. Уимсидің тергеу жұмыстары оны жергілікті шаруа Гримторппен таныстырады, оның әйелі өте сұлу. Уимси Денверге жіберілген жоғалған хатты Гримторптардың жатын бөлмесінің терезесінен табады, бұл Денвердің Кэткарт қайтыс болған түні миссис Гримторппен кездескенін дәлелдейді. Ол мұны мойындаудан бас тартады, тіпті оны кісі өлтірген деп айыптаудың өзінде де, өзінің сүйіктісін қорғауға бел буған. Ақырында, асыл тастармен қапталған мысық Уимсейді көп жылдар бойы оны америкалық миллионер үшін тастап кеткен Кэткарттың сүйіктісіне апарады. Уимси оны іздеу үшін Нью-Йоркке барады, Лондонға саяхатқа шығады және Денвердің Лордтар палатасындағы сотта дәлелдемелерін ұсыну үшін дәл уақытында келеді. Уимси Кэткарттың өлім түнінде өзінің сүйіктісіне жазған хатын әкеледі. Ол оны тастап кетіп бара жатқанын естігеннен кейін, Кэткарт өзіне-өзі қол жұмсау ниеті туралы хат жазды. Ол кейін Денвердің револверін зертханадан алып, бақшаға шығып, өзін-өзі атып өлтірді. Тергеудегі шатастыратын фактор Денвердің миссис Гримторптан қайтып оралуы, дәл уақытында денені табуы, Мэри үйден Гойлспен кездесу үшін шыққан кезде. Денвер ақталды. Ол Лордтар палатасынан шығып бара жатқанда, Гримторп пайда болады, оған оқ атып, қашып кетеді, оны өтіп бара жатқан такси ұрып өлтіреді. Гримторп әйелі күйеуінен құтылып, Денвермен қарым-қатынасын жалғастыруға қызығушылығы жоқ екенін мәлімдейді. Кітаптың соңғы көрінісінде инспектор Саг түн ортасынан кейін Уимсиді, Паркерді және досын көшеде тапқан, олар істің аяқталғанын тойлап, үмітсіз мас болған. Сугг оларға таксиге отыруға көмектеседі, және "Құдайға шүкір, куәгерлер болған жоқ" деп ойлайды.

Lord Peter Wimsey's brother, the Duke of Denver, has taken a shooting lodge at Riddlesdale in Yorkshire. At 3 o'clock one morning, Captain Denis Cathcart, the fiancé of Wimsey's sister Lady Mary, is found shot dead just outside the conservatory. Mary, trying to leave the house at 3 am for a reason she declines to explain, finds Denver kneeling over Cathcart's body. Suspicion falls on Denver, as the lethal bullet had come from his revolver and he admits having quarrelled with Cathcart earlier, after receiving a letter, which is lost, informing him that Cathcart had been caught cheating at cards. He maintains that he stumbled across the body after returning from a walk on the moors, but will say no more. Wimsey arrives to investigate, along with his friend Inspector Charles Parker, who will find himself becoming increasingly attracted to Lady Mary throughout the novel. They find a series of unidentified footprints and a discarded jewel in the form of a cat. It is clear that both Denver and Mary are hiding something: Denver refuses to budge from his story that he was simply out for a walk, while Mary is feigning illness to avoid talking to anyone. Wimsey investigates several false leads. The footprints turn out to be those of Mary's secret fiancé, Goyles, a socialist agitator considered "an unsuitable match" by her family. He had crept into the grounds for a pre arranged rendezvous at 3 am, when the couple had intended to elope. Mary assumed that he was the killer and has been covering for him, but when she learns that he had fled in terror after discovering the body, she breaks off their engagement in disgust at his cowardice. Wimsey's investigations lead him to a violent local farmer, Grimethorpe, with a stunningly beautiful wife. Wimsey finds the lost letter that was sent to Denver wedged in the window of the Grimethorpes' bedroom, proving that Denver had been visiting Mrs Grimethorpe on the night of Cathcart's death. This is what he has refused to admit, being determined to shield his mistress even at the price of being wrongfully convicted of murder. Eventually, the jewelled cat leads Wimsey to Cathcart's mistress of many years, who had left him for an American millionaire. Wimsey travels to New York to find her, makes a daring and dangerous transatlantic flight back to London, and arrives just in time to present his evidence at Denver's trial in the House of Lords. Wimsey brings a letter that Cathcart had written to his mistress on the night of his death. After hearing that she was leaving him, Cathcart had written back stating his intention to commit suicide. He had then taken Denver's revolver from the study and gone out into the garden to shoot himself. The confounding factor in the investigation had been the coincidence of Denver returning from Mrs Grimethorpe's, just in time to find the body, at the same time that Mary had emerged from the house for her rendezvous with Goyles. Denver is acquitted. As he is leaving the House of Lords, Grimethorpe appears, shoots at him, flees, and is knocked down and killed by a passing taxi. Mrs Grimethorpe, finally free of her husband, declares that she has no interest in continuing her affair with Denver. In the final scene of the book, Inspector Sugg finds Wimsey, Parker, and a friend on the street after midnight, hopelessly drunk, celebrating the end of the case. Sugg assists them into cabs, and reflects, "Thank Gawd there weren't no witnesses."

Атау

Кітаптың атауы Еврейлерге арналған хаттың 12-тарауының 1-тармағынан алынған: «Сондықтан бізді қоршап тұрған осыншама көп куәгерлерді еске алып, әр түрлі салмақтарды және бізді оңай жеңіп алатын күнәні тастап, алдымыздағы жарысты шыдамдылықпен жүгірейік».

Әдеби мәні және сын

Мартин Эдвардс 2017 жылғы классикалық қылмыс жанрына жасаған шолуында «Clouds of Witness» романының авторы өнер шеберлігін меңгеріп жатқан романисттің жұмысы екенін, бірақ бұл роман Сэйерстің кейіннен танымал болған әңгімелеу қабілеттерін көрсетіп тұрғанын айтады. Уимсидің бұл ертедегі бейнесі карикатураға жақын болғанымен, Сайерс оны кейінгі романдарда тереңірек сипаттауға тырысты. Эдвардс бұл романда Уимсинің керемет детектив ғана емес, сонымен қатар белсенді адам ретінде бейнеленгенін атап көрсетеді және ол қорғаушының Лордтар палатасына сөйлеген сөзінің бір бөлігін келтіріп, Уимсидің сотқа қатысу үшін Атлантика арқылы жасаған шапшаң сапарының себебін түсіндіреді: «Лордтар, осы сәтте бұл маңызды куәгер кең Атлантиканың үстіндегі ауаны жарып өтіп жатыр. Осы қысқы ауа райында ол кез келген жүректі қорқытатын қауіп-қатерге қарсы тұрып, әлемге әйгілі авиатордың көмегіне жүгінген, осылайша асыл бауырын осы ауыр айыптан босату үшін бір сәт те кешіктірмейді. Лордтар, барометр төмендеп барады». 1926 жылы жазылған, жалғыз пилоттың ұшуын көзге елестететін бұл сурет, жолаушысы болғанымен, бір жылдан кейін Чарльз Линдбергтің осы жетістігінен бұрын болды. Алайда, Алкок пен Браун 1919 жылы бірлесіп Атлантиканы тоқтаусыз әдемі түрде басып өтті. «Clouds of Witness» романының бір данасы Джо Ортон мен Кеннет Хэлливеллдің 1960 жылдардың басында Ислингтон және Хэмпстед кітапханаларынан кітаптарды өзгерту кезінде өңдеген кітаптардың бірі болды.

Бейімделулер

1972 жылы роман Би-би-си телеарнасының мини-сериалында бейнеленді, онда Йен Кармәйкл Уимси рөлін, ал Глин Хьюстон Бантер рөлін сомдады.