Құпия өлім және мұрагерлік дауы: Дорти Л. Сейерс романы

Кіріспе

1928 жылғы Дороти Л. Сайерстің детективтік романы

Сюжет

10 қарашаның түстен кейін тоқсан жастағы генерал Фентиман өзінің алыстаған әпкесі леди Дормердің өлім төсегіне шақырылады және оның өсиетінің шарттарына сәйкес ол оның байлығының көп бөлігін мұра етеді - бұл ақша оның немерелері Роберт пен Джордж Фентиманға өте қажет. Алайда, егер генерал бірінші өлсе, барлық нәрсе леди Дормердің серігі Энн Дорландқа тиесілі болады. Леди Дормер келесі күні таңертең, соғыс біткен күні қайтыс болады, ал түстен кейін генерал өзінің креслосында өлі күйінде табылды. Клуб мүшесі, генералдың жеке дәрігері доктор Пенберти өлімінің табиғи себептерге байланысты екенін растады, бірақ өлімнің нақты уақытын айта алмады. Мүлік үш талапкерге де жеткілікті мөлшерде қамтамасыз ететініне және генералдың немесе оның әпкесі бірінші қайтыс болғаны белгісіз болғандықтан, Фентиман ағайындар Энн Дорландпен келіссөздер жүргізуді ұсынады, бірақ ол таңқаларлықтай және қатаң түрде бас тартады. Уимсиді тергеуге шақырады. Әдеттегідей, генералдың таңғы сағат 10-да клубқа келгенін ешкім көрген жоқ. Қызметшісі генералдың бір күн бұрын әпкесіне барып келгеннен кейін үйіне келмегенін айтады. Ол кезде Оливер деген бейтаныс кісі генералдың өзімен түнеп кететінін хабарлап, телефон соғыпты. Роберт Фентиман Оливер туралы білетінін айтады және Роберт оның шынымен жоқ екенін мойындамас бұрын, бірнеше елде қашып жүрген адамды қуып жүріп, көп уақыт жұмсайды. Уимси өзінің әпкесін көргеннен кейін генералдың өзін нашар сезінгенін және доктор Пенбертимен кеңескенін біледі. Содан кейін ол клубқа жол жүріп, жолда Джордж Фентиманмен кездеседі. Сол жерде ол Робертке өсиеттің шарттарын айтып берді, көп ұзамай кітапханадан өлі болып табылды, әрине, табиғи себептерден. Мұрасынан айырылғаннан қатты ашуланған Роберт денені түнде жасырып, өлiмiн жасыру үшiн Оливердi ойлап тапты. Келесі күні клуб мүшелері сағат 11-де екі минут үнсіздікке ұмтылып, сыртқа шыққан кезде Роберт мәйітті креслоға отырғызып, кейін іздеп тапты. Уимси өлім себебін әлі анықтаған жоқ, сондықтан оның денесін эксгумациялап, қайта тексеруді тапсырды. Генерал жүрекке қарсы дәрілік препараттың артық дозасымен уланды. Дене экскьюмацияланатындығы белгілі болған кезде, Энн Дорланд, оның айқын мотивациясы бар, кенеттен және күдікпен Фентимандармен ұсынылған келісімге келіседі. Уимси Энн Дорлендті жасырын түрде қосылған доктор Пенбертидің жансыз және қорлаушылық мінез-құлқынан қайғырып отырғанын біледі. Ол оның күтілетін мұрасына көз салып, ол келісім-шартты қабылдамай, бүкіл мүлік үшін күресу керек деп талап етті. Алайда генералдың уланғаны белгілі болғаннан кейін ол қызбен кездесуді тоқтатып, Энннің ұялған үнсіздігін қамтамасыз етіп, өте қорлаушы себептерді келтірді. Уимси не болғанын біледі. Генерал әпкесімен кездескен соң, доктор Пенбертимен кеңескенде, ол өсиет туралы айтты, ал Пенберти генерал бірден өлмесе, оның қалыңдығы мұрагер бола алмайтынын түсінді. Ол генералға сол күні кешке Пенберти қатыспайтын кезде қабылдауға арналған дигиталис дәрісін берді. Алайда ол келесі күні оның денесін тапқан кезде болған және Роберттің араласуына қарамастан, ол уақытты шатастырып, күдік туғызбай, табиғи өлімді растай алды. Пенберти Энн Дорлендті кінәсіз деп танып, ашық мойындап, клуб кітапханасында өзін атып өлтіреді. Эпилогта мұраны бастапқы үш талапкер тең бөліп алғаны және Роберт енді Эннге ғашық болып жатқаны айтылады.

On the afternoon of 10 November, ninety year old General Fentiman is called to the deathbed of his estranged sister, Lady Dormer, and learns that under the terms of her will he stands to inherit most of her substantial fortune – money sorely needed by his grandsons Robert and George Fentiman. However, should the General die first, nearly everything will go to Lady Dormer's companion, Ann Dorland. Lady Dormer dies the next morning, Armistice Day, and that afternoon the General is found dead in his armchair at the Bellona Club. Dr Penberthy, a club member and the General's personal physician, certifies death by natural causes but is unable to state the exact time of death. As the estate would amply provide for all three claimants, and as it is unknown whether the General or his sister died first, the Fentiman brothers suggest a negotiated settlement with Ann Dorland, but she surprisingly and vehemently refuses. Wimsey is asked to investigate. Unusually, nobody saw the General arrive at the club at his usual time of 10 am. His manservant reports that the General did not return home after visiting his sister the day before. An unknown man by the name of Oliver telephoned to say that the General would be spending the night with him. Robert Fentiman says that he knows of Oliver, and much time is spent chasing the elusive individual through several countries before Robert admits that he does not actually exist. Wimsey discovers that after seeing his sister the General had felt ill and had consulted Dr Penberthy. He then travelled to the club, meeting George Fentiman en route. There he informed Robert of the terms of the will and very shortly afterwards was found dead in the library, apparently of natural causes. Piqued at losing his inheritance, Robert concealed the body overnight, and invented Oliver to cover up the death. The next day, while the club members had stepped outside to observe the usual two minutes' silence at 11 am, Robert moved the body to an armchair to be found later. Wimsey is still unsatisfied as to the cause of death, and has the body exhumed and re examined. The General had been poisoned with an overdose of the heart medication digitalis. When it becomes known that the body will be exhumed, Ann Dorland, who has an obvious motive, suddenly and suspiciously agrees to the proposed compromise with the Fentimans. Wimsey finds Ann Dorland distressed by the callous and humiliating behaviour of Dr Penberthy, to whom she had been secretly engaged. It was he, with an eye on her expected inheritance, who had insisted she should refuse the compromise and fight for the whole estate. However, as soon as it became known that the General had been poisoned he broke the engagement off, ensuring Ann's embarrassed silence by giving highly insulting reasons. Wimsey works out what had happened. When the General had consulted Dr Penberthy after seeing his sister, he had mentioned the will, and Penberthy realised that if the General did not die at once his fiancée would not inherit. He gave the General a massive dose of digitalis, to be taken later that evening when Penberthy would not be in attendance. He was however present next day when the body was discovered and, in spite of Robert's intervention which confused the time, was able without raising suspicions to certify a natural death. Penberthy writes a confession publicly exonerating Ann Dorland, then shoots himself in the club library. In an epilogue, it is revealed that the three original claimants to the estate have divided it equitably, and that Robert is now courting Ann.

Әдеби мәні және сын

1990 жылы жазған Кэтрин Кенни бұл кітапты Сэйерстің ерте туындыларының ең сәттісі деп атады, ол шебер детективтік сюжетті соғыстан кейінгі ағылшын өмірінің жарқын суреттерімен үйлестірген. "Бұл кітап – ағылшын клубы туралы ежелгі әзілге негізделген, онда қайтыс болған мүшелерін тірілерден ажырату қиын болатын, мұқият құрылған шағын драма. Бұл сипатталған қоғамға қатысты өткір пікір".

Бейімделулер

1973 жылы роман Би-би-си телеарнасының Іан Кармайкл Вимси рөлінде ойнаған мини-сериалының негізінде түсірілді.