Рой Планкетт: Тефлонның ашушысы және химия ғылымының қайраткері

Кіріспе

Американдық химик және өнертапқыш (1910–1994)

Рой Дж. Планкетт (26 маусым 1910 – 12 мамыр 1994) – американдық химик. 1938 жылы ол политетрафторэтиленді (ПТФЭ), көбінесе тефлон деп танылатын, ашқан.

Жеке өмір және білім

Планкетт Огайо штатының Нью-Карлайл қаласында дүниеге келді және Плезант-Хиллдегі Ньютон орта мектебінде оқыды. 1932 жылы Манчестер университетін химия мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді. 1936 жылы Огайо мемлекеттік университетінен «Көмірсулардың тотығу механизмі» тақырыбындағы жұмысы үшін химия ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. 1935 жылдың 16 тамызында Огайо штатының Франклин қаласында Дороти Энола Детрикке (1907 ж.т., 1984 ж.с.) үйленді. Кейін 1965 жылдың 24 мамырында Вирджиния штатының Арлингтон қаласында Лоис Мэри Кохқа (1925 ж.т., 1996 ж.с.) үйленді. Планкетт 1994 жылдың 12 мамырында Техастағы үйінде 83 жасында қатерлі ісіктен қайтыс болды. 1938 жылдың 6 сәуірінде таңертең менің ассистентім Джек Ребок, күні бұрын қолданған TFE цилиндрлерінің бірін таңдап, аппаратты жұмыс істеуге дайындады. Ол клапанды ашқанда – цилиндрден TFE газы өзінің қысымымен шығу үшін – ештеңе болған жоқ. Біз қиын жағдайда қалдық. Мен осы жағдайда басқаша істеуге ой таба алмадым, сондықтан цилиндрден клапанды бұрап алдық. Осы кезде газдың біткені анық болды. Мен цилиндрді абайлап кері бұрдым, сонда ақшыл ұнтақ зертхана үстеліне төгілді. Біз цилиндрдің ішіндегі сыммен ұнтақтың көбірек бөлігін сыпырып алуға тырыстық. Мен сол жолмен тапқан мөлшерім жеткіліксіз екенін түсіндім, демек, ішінде көбірек болуы керек еді. Соңында цилиндрді кесуге бел будық. Кескенде, цилиндрдің төменгі және бүйір жағында жиналған ұнтақтың көбірек бөлігін таптық. Контейнердегі тетрафторэтилен полимерленіп, политетрафторэтиленге айналды, ол – коррозияға төзімді, беттік үйкелісі төмен және жоғары температураға төзімді балауыз тәрізді қатты зат екені анықталды. Мансабының кейінгі жылдарында Планкетт бензинге «қосылған» тетраэтилқорғасын өндірісіне жауапты бас химик болды, бірақ қорғасынның зиянды әсеріне байланысты ол кейіннен тоқтатылды. Содан кейін ол 1975 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін DuPont компаниясының хлорфторкөмірсутек тоңазытқышының «Фреон» тауарлық атауымен өндірісін басқарды.

Plunkett was born in New Carlisle, Ohio and attended Newton High School in Pleasant Hill, Ohio. He graduated from Manchester University with a B. A. in chemistry in 1932. He received his Ph. D. in chemistry in 1936 from Ohio State University for his work on The Mechanism of Carbohydrate Oxidation. He married Dorothy Enola Detrick, b. 1907, d 1984 on 16 Aug. 1935 in Franklin, Ohio. Next, he married Lois Mary Koch, b. 1925, d. 1996 on 24 May 1965 in Arlington, Virginia. Plunkett died of cancer on May 12, 1994, at his Texas home at the age of 83. On the morning of April 6, 1938, Jack Rebok, my assistant, selected one of the TFE cylinders that we had been using the previous day and set up the apparatus ready to go. When he opened the valve — to let the TFE gas flow under its own pressure from the cylinder — nothing happened We were in a quandary. I couldn't think of anything else to do under the circumstances, so we unscrewed the valve from the cylinder. By this time it was pretty clear that there wasn't any gas left. I carefully tipped the cylinder upside down, and out came a whitish powder down onto the lab bench. We scraped around some with the wire inside the cylinder to get some more of the powder. What I got out that way certainly didn't add up, so I knew there must be more, inside. Finally we decided to cut open the cylinder. When we did, we found more of the powder packed onto the bottom and lower sides of the cylinder. The tetrafluoroethylene in the container had polymerized into polytetrafluoroethylene, a waxy solid with that was found to have had properties such as resistance to corrosion, low surface friction, and high heat resistance. Later in his career, Plunkett was the chief chemist involved in the production of tetraethyllead, an antiknock agent that made gasoline "leaded," later discontinued over concerns about the toxic effects of lead. After that, he directed the production of Freon, DuPont's brand name for chlorofluorocarbon refrigerant, before retiring in 1975.

Марапаттар

Планкетт 1951 жылы Филадельфия қаласынан Джон Скотт медалін алды. Қатысушыларға үйге алып кету үшін тефлон жағылған кек пісіруге арналған формалар таратты. Одан кейін тағы да марапаттар мен құрметтер келіп түсті. Планкетт 1973 жылы Пластикалық өнімдердің Даңқ залына, ал 1985 жылы Ұлттық өнертапқыштар Даңқ залына енгізілді.