Эмиль Вельти: Швейцария саяхатшысы және мемлекеттік қайраткері

Кіріспе

Швейцария Федералдық Кеңесінің мүшесі

Фридрих Эмиль Велти, Эмиль Велти ретінде танымал (23 сәуір 1825 – 24 ақпан 1899) – швейцариялық саясаткер, заңгер және судья. 1856 жылдан 1866 жылға дейін ол Аргау кантонының үкіметінің мүшесі болды, ал 1857 жылдан бастап Штаттар Кеңесіне кірді. 1867 жылы Велти либералды-радикалдық фракцияның (қазіргі FDP) өкілі ретінде Бундесратқа сайланды. Велти алты рет Федералдық Президент болып сайланды, бұл көрсеткішпен Карл Шенк одан асып түседі. Ол армияны біріктіруімен, 1874 жылғы Федералдық Конституцияны жаңартуымен және Готтард темір жолы үшін саяси мүмкіндіктерді ашуымен есте қалады.

Ерте өмір

Велти тоғыз баланың ең үлкені еді. Ол көрнекті саяси отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Якоб Велти Зурзахтың қауымдық кеңесінің мүшесі және бас судьясы болды. Оның әкесінің әкесі Абрахам Велти Хельветтік Республиканың Ұлттық жиналысына және Консультаға мүше болған. Зурзахтағы қауымдық және орта мектепте білім алғаннан кейін, Велти 1840-1844 жылдары Арау кантондық мектебінде оқыды, онда ол сыныптағы үздік оқушылардың бірі болды және KTV студенттік бірлестігіне қатысты. 1844-1847 жылдары ол мектептегі досы Самуэль Вильдимен бірге Йенадағы Фридрих Шиллер университетінде және Берлиндегі Фридрих Вильгельм университетінде құқық тағылымдамасын өтті. Ол Адольф Рудорфтан, Георг Фридрих Пухтадан және Фридрих Шеллингтен дәріс алды. Әкесінің тілегімен Велти ғылыми мансабынан бас тартып, заңгер болу жолын таңдады. 1847 жылы ол Зондербунд соғысына Зондербундтың соғыс кеңесіне қарсы тергеу комиссиясының актүарийі ретінде қатысты. 1852-1856 жылдары ол Зурзах аудандық сотының төрағасы қызметін атқарды.

Кантондық және федералды саясат

1856 жылы Велти Аргау кантонының Ұлы кеңесіне және үкімет кеңесіне сайланды. Бірінші мерзімінде ол Әділет департаментінің басшысы болды. Ол жаңа Қылмыстық кодексті, Қылмыстық іс жүргізу кодексін енгізіп, Ленцбург түрмесінің құрылысын бастады. 1862 жылдан 1866 жылға дейін ол Білім беру департаментін басқарды және жаңа мектеп заңын жасады. Оның азаматтық некеге және яһудилерге толық құқықтық теңдік беру жөніндегі талаптары бастапқыда қабылданбады. 1858, 1862 және 1866 жылдары ол Ландамман қызметін атқарды. 1857 жылы Ұлы кеңес Велтиді Штаттар кеңесіне сайлап, 1866 жылға дейін жыл сайын оны бекітті. Ол бірден жетекші рөлге ие болып, Франциямен сауда келісімі және Альп таулары арқылы теміржол салу сияқты мәселелер бойынша пікір білдірді. 1860 және 1866 жылдары ол Кеңес төрағасы болды. 1860 жылы Федералдық кеңес оны Савойдағы сауда келіссөздерінде делдалдық ету үшін Федералды комиссар ретінде Женеваға жіберді. Женева оған құрметті азаматтық атағын берді. 1864 жылы ол Мемлекеттік кеңес сайлауынан кейін туған тәртіпсіздіктерге байланысты Женевада қайтадан араласты. 1866 жылы Цюрих университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды, ал 1867 жылы Арау қаласының құрметті азаматы атанды.

Федералды кеңес

1863 жылы Федералдық кеңес сайлауында Велти Фридрих Фрей Герозеден жеңілді. Соңғысы 1866 жылдың соңында зейнеткерлікке шыққаннан кейін Велти үміткерге айналды. Ол орталықтандырылған мемлекеттің жақтаушысы ретінде солшылдардың қолдауына ие болды. «Темір жол патшасы» Альфред Эшердің айналасындағы өнеркәсіп өкілдері оны Готтард темір жолының тұғырлы қолдаушысы ретінде қолдады. Үкіметке бесінші мүшесін сайлауда, 1866 жылғы 8 желтоқсанда Велти алғашқы дауыс беруде 159 жарамды дауыстан 103-ін алды және 1867 жылғы 1 қаңтарда қызметке кірісті. Бастапқыда Велти мемлекеттік атқарушы биліктің ең ықпалды тұлғаларының бірі болды. 24 жылдық қызметі барысында ол төрт түрлі ведомствоны басқарды: Әскери ведомство (1867–68, 1870–71, 1873–75), Сыртқы істер ведомствосы (1869, 1872, 1876, 1880, 1884), Пошта және темір жол ведомствосы (1877–79, 1882–83, 1885–91) және Әділет және полиция ведомствосы (1881). 1869, 1872, 1876, 1880, 1884 және 1891 жылдары ол Федералдық президент болды. Сыртқы келбеті мен неміс тіліне деген жағымды қатынасының арқасында оны кейде «Швейцарияның Бисмаркі» деп атады. Қорғаныс министрі ретінде Велти жеке кантондардың әскерлерін бірыңғай ұлттық армияға біріктіруді қолға алды. Бұл қажеттілік 1871 жылғы Франко-прусс соғысынан кейін, армияның әлсіздігі және генерал Ханс Герцогпен құзыреттілік даулары айқын болғанда ерекше көзге түсті. Федералдық Конституцияны қайта қарау мәселесі талқыланғанда Велти орталықшыл ұстанымды ұсынды. Алайда, оның ықпалымен жасалған 1872 жылғы конституциялық жоба халық референдумында 50,5% дауыспен қабылданбады. Ол федералистік келісімдерге келісуге мәжбүр болды, бірақ 1874 жылғы түпкілікті Конституцияда заңдардың біріктірілуіне, өзінің ең маңызды талабына қол жеткізе алды. Ол «мәдени күреске» (Kulturkampf) араласпады және делдалдық рөл атқарды. Темір жол саясаты да оның назарында болды. Альпі таулары арқылы салынатын темір жол Готтард немесе Шплюген арқылы өтуі керек пе деген мәселеде ол федералдық үкіметтің өкілі ретінде тікелей араласа алмады, себебі темір жол мәселесі кантондар мен жеке компаниялардың қарауында болды. Бірақ келіссөздер барысында ол Италия мен Германияны Готтард жобасын қолдауға және оған қаржылай көмек көрсетуге көндірді. Ол федералдық үкіметке бақылау және бірлесіп шешім қабылдау құқығын кепілдеді, себебі бұл ұлттық маңызы бар жобаны жеке секторға толығымен қалдыруды қаламады. 1878 жылы компанияның шығындарының өсуіне байланысты банкротқа ұшырау қаупі туғанда, ол қатал қарсылыққа қарамастан парламентте қосымша субсидия алуға қол жеткізді. Жеке темір жолдарды федералдық үкіметке қайтару мәселесі алғаш рет 1862 жылы талқыланды, бірақ Альфред Эшердің айналасындағы топтардың қарсылығына тап болды. 1870 жылдардың соңындағы темір жол дағдарысы жағдайды өзгертті. 1883 жылы Конфедерация ақыры сатып алу құқығын пайдалана алатын еді, бірақ активтердің бағасы тым жоғары болғандықтан, бұл мүмкіндік пайдаланылмады. Велти темір жол компанияларының қаржылық басқаруын федералдық қадағалауға алды. Нордостбанмен келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін, федералдық үкімет 1890 жылы Юра-Симплон темір жолының үлкен бөлігін иеленді.

In the Federal Council elections in 1863, Welti lost to the incumbent Friedrich Frey Herosé. After the latter retired at the end of 1866, Welti became a promising candidate. He received support from the left wing as a supporter of a centralized state. Representatives of the industry around "railway king" Alfred Escher backed him as a staunch supporter of the Gotthard railway. In the election of the fifth member of the government on 8 December 1866 Welti received in the first ballot 103 of 159 valid votes, taking office on 1 January 1867. From the beginning, Welti was one of the most influential figures in the state executive. During his 24 year tenure he represented four different departments: Military Department (1867–68, 1870–71, 1873–75), Political Department (1869, 1872, 1876, 1880, 1884), Post and Railway Department (1877–79, 1882–83, 1885–91) and Justice and Police Department (1881). In the years 1869, 1872, 1876, 1880, 1884 and 1891 he was Federal President. Because of his appearance and his German friendly attitude, he was sometimes referred to as "Swiss Bismarck ". As Secretary of Defense, Welti pushed for the merger of the individual cantonal armies into a national army. The necessity became especially evident after the Franco Prussian War of 1871, when the army's weakness was revealed and conflicts of competence with General Hans Herzog. In the debate on the revision of the Federal Constitution, Welti represented a centralist position. However, the constitutional draft of 1872, which was decisively influenced by him, narrowly failed referendum earning 50.5% no votes. He had to accept federalist compromises, but he was able to enforce his most important concern, the unification of law, in the final constitution of 1874. He kept himself largely out of the Kulturkampf and took a mediating role. Railroad policy was another focus. When asked whether the planned Alpine railway should lead through the Gotthard or the Splügen, he could not intervene directly as a representative of the federal government, as the railway was a matter for the cantons and private companies. In negotiations, however, he was able to convince Italy and the German Reich to support the Gotthard project and to subsidize it. He guaranteed the federal government a right of supervision and codetermination, since he did not want to leave this project of national importance to the private sector alone. In 1878, when the company threatened to fail due to increasing costs, it was able to supply additional subsidies in parliament despite fierce opposition. For the first time in 1862, the repurchase of private railways by the federal government became the subject of debate, but succumbed to the resistance of the circles around Alfred Escher. The situation changed with the railway crisis in the late 1870s. In 1883, the Confederation could finally have asserted its right of repurchase, but because of the overvaluation of its assets, the price would have been too high. Welti put the financial management of the railway companies under federal supervision. After negotiations with the Nordostbahn had failed, the federal government was able to take over in 1890 a large share of the Jura Simplon Bahn.

Жеке өмір

1853 жылы Каролина Гроссқа үйленді. Олардың екі баласы болды: Луиза Матильда және Фридрих Эмиль Велти. Соңғысы Альфред Эшердің қызы Лидия Эшерге үйленді. 2013 жылғы швейцариялық Альфред Эшер мен Стефано Франчинидің қатысуымен түсірілген «Готтард үшін күрес» төрт бөлімді деректі фильмінде оның есімі айтылды.