Кіріспе

Stanisław Warszycki of Abdank coat of arms) - Польша-Литва одақтастығының ақсүйек (szlachcic) және магнаты. Пиотрковтың старостасы, Мазовец воеводасы (1630-1651), Краковтың кастелланы (1651 жылдан бастап). Ол өзінің патшасына және еліне деген адалдығымен танымал болды, жақсы әскери қолбасшы ретінде және әсіресе өз жерлерін дамытуға арналған ынталы инвестор ретінде атақ алды, бірақ оның қатыгездігі туралы көптеген аңыздар бар, бірақ олардың көпшілігі оның жаулары тараған болуы мүмкін. Польшада оның арманы көрініс тапқан деп мәлімдейтін бірнеше жер бар.

Өмірбаян

Жас кезінде Падуа университетінде оқыды. Ол өзінің игіліктеріне қызығушылық танытты. Ол көптеген балық аулау тоғандары мен каналдарды, сондай-ақ фабрикаларды құруға бұйрық берді: оның қожалықтары бірнеше мата мен қыш бұйымдарын өндірушілерді және кірпіш фабрикаларын қолдады. Ол шетелдік шеберлердің өз қожалықтарына көшіп келуін ынталандырды. Алайда, ол немесе оның кейбір бақылаушылары кейбір крепостнойлардың алауыздығына жауапты болған сияқты; оның шаруаларға деген қатыгездігі туралы аңыздар да бар. 1632 жылы Константи Висьниовецкийдің қызы Хелена Висьниовецкаяға үйленді. Оның қалыңдыққа Пилица мен Смоленск қалалары кірді. Олардың Ян Казимеж Варшицкий есімді ұлы және Анна Хелена мен Тереза есімді екі қызы болды. 1632 жылдан бастап ол өзінің Данков ауылын (қақпа, мұнаралы қабырға) Швеция Польшаға шабуыл жасаған кезде швед шабуылдарын ұстап қалуға мүмкіндік берді. Мүмкін, олар оған шабуыл жасамаған және соғыс уақытында Варшицкийдің операциялық базасы болып қала берді. Бұл бүкіл елдегі жалғыз бекіністі ауыл болған шығар. Данковтағы қожалығында ол өз дәуірінің көрнекті тұлғаларын қабылдады, соның ішінде Польша королі Ян II Казимир, королева Людвика Мария Гонзага, гетман Стефан Царнецкий (бұған қарамастан, кейбір дереккөздер оларды Пилица немесе Огродзеницте қабылдағанын көрсетеді) және Польшаның басқа да сенаторлары (ол, воевода және кейін кастелан ретінде, өзі сенатор болған). Данков бекіністері Варшицкийдің өлімінен кейін де елеулі орын болды, бірақ 19 ғасырда қамал қираған, ал бүгінде сыртқы қабырғалардың қираған жерлері ғана қалды. 1651 жылы ол Pilica қамалының бекінісін кеңейтті. Ол өзінің билік ету аймақтарында көптеген бекіністерді салу, қайта құру немесе кеңейтуімен танымал. Сонымен қатар, ол кем дегенде бір шіркеудің құрылысына қаржылай қолдау көрсетті және Ягеллон университетіне ақша берді. Ол Швециямен соғыс кезінде Польша мемлекетіне адал болды (көптеген күшті магнаттар швед жағына көшті). Ол швед командирі Линдорннан Пилицадағы қаланы қайтарып алды. Ол Данковтағы қожалығын босатып, шведтерді Кжепице мен Огродзенецтен кері шегінуге мәжбүр етті. Ол шведтер Ясна-Гура монастырын қоршап алған Ченстохованы қорғауға қатысты. Станислав монастырды қорғауға өз адамдарын азық-түлік (сыйырлар) және 12 оқпен жіберді. Польшаның шведтерге қарсы қарсы шабуыл кезінде ол шведтерге қарсы Сиевершчизнада (Северия) шайқасқа қатысты. Бір кезде оған тағы бір магнат Оржеховский тұзақ құрды. Варшицкий өмірін сақтап қалуға шамасы жетті де, Оржеховскийді Корольдік сот алдында соттады. Оржеховскийге патшалық қолдау көрсетілсе де, Варшицкий өзінің жауы үшін өлім жазасын алуды қамтамасыз етуге қол жеткізді. Ол Польшадан келген бауырлас болғандықтан, өз сенімінен бас тартса, жазадан құтылу мүмкіндігі берілсе де, Оржеховский бас тартты, сондықтан оны ату тобы өлтірді. 1669 жылы ол Миколай Фирледен (1605 - 1640) Огродзениц, Бидлин, Влодовице, Кромолов, Заверце және Олкуц маңындағы күміс шахталарындағы 267 000 злотыйға сатып алды. Ол өзінің байлығының көп бөлігін шведтердің басып кіруі кезінде зақымдалғандарды, соның ішінде Огродзеництегі қалмақты қайта құруға жұмсады. Ол Польшаның саясатында белсенді және де араласшы ретінде танымал болды. Бірде аурудан қатты әлсіреп, қозғала алмай қалған ол, Польша парламенті Сейміне (сессиясына) бару үшін Радомнан Пилицаға алып баруды бұйырды. Оның және әйелі Еснай Гурада ескерткіш орнатылған.

Фольклорлық

Варшицкий көптеген аңыздарда айтарлықтай көрнекті кейіпкерге айналды. Данковтың қазынаға толы үлкен тұңғыштары бар екендігі айтылады. Қазіргі Польшада Варшицкий өзінің жанын шайтанға сатып, қорғану құрылысына көмектесуге шақырған деген әңгімелер бар. Ол өлер алдында Ібіліс оны тозаққа алып кеткен. Оның жаулары оны шаруаларға қатыгездік жасады деп айыптады; Огродзеницте ол "сауда-сапар" жасады деп болжанады. Тағы бір әңгімеде әйелі ер қонақ қабылдады деп ашуланып, оларды неке адалдығын бұзуға күдікті деп санап, қамалдың бір бөлігін жарылқағаны туралы айтылады. Бір нұсқада, ол адал емес әйеліне қоршау жасап, содан кейін қамалдың сол бөлігін жарылқаған. Ал екіншісі жазаны тек қана жариялы дүремен жазалаумен шектейді. Оның әйеліне қатыгездік жасауының басқа бір себебі - ол оны улантуға тырысқан. Тағы бір аңызда оның ашкөздігі және қызы Барбараға қалыңдық беруге уәде беріп, кейін оған ашкөздік пен қаһарлылықтан ештеңе бермегені туралы айтылады. Әлде, тағы бір нұсқада, оның беруге ештеңе жоқ еді, өйткені оның қазынасы құпия түрде жоғалып кетті. Ол оларды жасырып қойған ба, әлде ұрлап алған ба, әлде шайтан алып кеткен бе, кім біледі. Оның бұрынғы иеліктерінің көбіне оның арба екендігі туралы аңыздар берілген. Ол әсіресе Огродзениц пен Ольштын қалаларын шынжырлармен, қара иттермен және әр түрлі аксессуарлармен (көздер әртүрлі) қоршап тұрады. Екінші жағынан, оның кедейлерге арнап үлкен той жасағаны туралы әңгіме бар. Ол оларды Пилицадағы сарайға шақырып, суға түсуді бұйырды және оларға таза киім берді. Бұл деректің негізінде ол Пилицадағы қайырымдылық ұйымына де қаржылай қолдау көрсеткен. Мәселелерді одан да шатастыру үшін, Pilica-да қамалға қамалған әйел арба пайда болады деген уәде бар; оның Warszycki отбасымен байланысы белгісіз. Оның ұлы Ян Казимеж туралы бір-ақ әңгіме бар, ол өте әйелшік болған және алғашқы әйелі оны үйленген күні тастап кеткен. Бұл әңгімелер шындыққа сай ма, жоқ па, белгісіз, бірақ олардың басқа да отбасы мүшелерімен байланысы болуы мүмкін, олардың кейбіреулері оның есімін де алып жүрді. Кем дегенде бір оқиға оқиғаның 1697 жылы болғандығын көрсетеді, сондықтан ол кейінірек Станислав Варшицкиймен байланысты болуы мүмкін. Бұл әңгімеде Станиславтың белгілі бір ауылды қалай сатып алғысы келгені айтылады. Алайда иесі келіспеген соң, Станислав оны шақырып, бірнеше апта бойы қонақтарға арнап той-томалақ өткізеді. Ал екінші ақсүйек үйіне оралғанда, Варжицкийдің адамдары бүкіл ауылды оның жеріне көшіріп әкеткенін біледі. Ол шағымдану үшін қайтып келгенде, Варшицкий оған жақсы баға төледі, бірақ ауыл тұрғындарын қайтарудан бас тартты.