Кіріспе
Балық туысы (көміртек) Гренландиаспис - девонның соңғы кезеңінен тараған артродир туысы. Түрлі түрлердің қалдықтары Шығыс Азиядан басқа барлық құрлықтарда Девонның соңғы кезеңдеріндегі қабаттарда кездеседі. Жалпы атау типтік түрдің алғашқы үлгілері Гренландияда табылғанын еске түсіреді.
Groenlandaspis is an extinct genus of arthrodire from the Late Devonian. Fossils of the different species are found in late Devonian strata in all continents except eastern Asia. The generic name commemorates the fact that the first specimens of the type species were found in Greenland.
Сипаттама
Барлық басқа артродистер сияқты, Гренландспистің де кеуде қалқаны бар, оның басын артқа лақтырып, қапшығын көбейтуге мүмкіндік беретін. Алайда оның басы басқа артродиттермен салыстырғанда біршама қысылғандықтан және арқалық жағы төмен, пирамида тәрізді шыңға жеткендіктен, Гренландаспис басын өте алыс артқа тарта алмады деп есептеледі. Бұл салыстырмалы түрде кішкентай балық, оның ұзындығы орташа ғана, бірақ бір ерекше ірі түрі, G. riniensis, ұзындығы бір метрге жуық болды. G. riniensis-тің қару-жарағының ұзындығы, бастапқы сипаттамаға сәйкес, шамамен , бас қалқанының өте кең шеткі пластинасы мен тар пинеалдық пластинасы бар, ал жамбас жамбасының ұзындығы жартысына тең. Бұл түрдің ішекті қалқаны алдыңғы жақтаулы пластинасы салыстырмалы түрде тік алдыңғы жиекпен бірдей кең және ұзын екендігімен сипатталады; ортаңғы арқалық пластинасы артқы жағынан бағытталған шыңымен төмен; оның артқы арқалық-жақтаулы пластинасы артқы жиекке өте жақын орналасқан негізгі жақтау желісі каналының иілуімен өте тар. Бұл түрдің өрнегі кең арақашықты, ірі түйіршіктерден тұрады. Гренланд ащысы плакодермдердің арасында ерекше, өйткені оның түсі белгілі; оның қалдықтарында сақталған пигмент жасушалары оның артқы жағы қызыл, ал алдыңғы жағы күміс түсті ақ түсті, оны тұрып жатқан өзендердің күңгірт, саз суларында маскировкалайды.
Түрлер
*G. Mirabilis Heintz, 1932 †G. Антарктида Ричи, 1975 ж. Gess және Hiller, 1995 †G. disjectus Woodward, 1891 ((алғашқыда Coccosteus disjectus) †G. pennsylvanica Daeschler және басқалар, 2003 †G. potyi Olive және басқалар, 2015 †G. Жастар, Янвьер мен Ричи, 1977 ж. thorezi Heintz, 1932 Groenlandaspis riniensis - 1999 жылы Оңтүстік Африкадағы Waterloo Farm lagerstätte-ден сипатталған екі артродирлік плакодермдердің бірі, кейіннен үшінші түр сипатталды. riniensis түрінің атауы Rini немесе Rhini, Маханда / Грэмстаунның дәстүрлі isiXhosa атауынан алынған, бұл оны isiXhosa-дан алынған ғылыми атауға ие болған алғашқы омыртқалылар қазбасына айналдырды. G. riniensis өзінің бүкіл өмірлік циклын Уотерлоо фермасы сағасында өткізген көрінеді, өйткені ол толық онтогенетикалық тізбемен бейнеленген. Девонның соңғы кезеңіндегі басқа да жергілікті жерлерде ұқсас плакодермалық таксондар бар, бұл көптеген лирвалар немесе кішкентай жасөспірімдер ересектер мекендейтін аймаққа жақын жерде қалған болса, басқалары жыртқыштан аулақ болу үшін өзеннен жоғары қарай көшкен болуы мүмкін. G. riniensis - Ватерлоо фермасынан ең жиі сақталған балық таксоны, және оның жиі сақталуына сақталу бейімділігі әсер етуі мүмкін болса да, палеоорталықтағы ең көп таралған омыртқалы жануар болуы мүмкін.
†G. antarctica Ritchie, 1975
†G. riniensis Gess and Hiller, 1995
†G. disjectus Woodward, 1891(originally Coccosteus disjectus)
†G. pennsylvanica Daeschler et al., 2003
†G. potyi Olive et al., 2015
†G. seni Janvier and Ritchie, 1977
†G. thorezi Heintz, 1932
Groenlandaspis riniensis is one of two arthrodire placoderms described in 1999 from the Waterloo Farm lagerstätte in South Africa, with a third species having been subsequently described. The species name ‘riniensis’ derived from Rini or Rhini, the traditional isiXhosa name for Makhanda/Grahamstown, making it the first ever vertebrate fossil to have an isiXhosa derived scientific name. G. riniensis appears to have spent its entire life cycle within the Waterloo Farm estuary as it is represented by a full ontogenetic series. Evidence from other Late Devonian localities with similar placoderm taxa which suggest that while many larvae or small juveniles stayed in the littoral zone close to adult habitats, others may have moved upriver to avoid predation. G. riniensis represents the most frequently preserved fish taxon from the Waterloo Farm site, and may have been the most common vertebrate within the palaeoenvironment, though its frequent preservation may be influenced by preservational bias.