Кіріспе

Неотinea ustulata (син. Orchis ustulata), күйген орхидея немесе күйген ұшы орхидеясы - орталық және оңтүстік Еуропадағы тауларда өсетін, биіктікке дейін өсетін еуропалық құрлықтық орхидея. Өсімдік Ұлыбританияда жойылып бара жатқан және халықаралық деңгейде IUCN Қызыл тізімінің критерийлеріне сәйкес ең аз қамтылған деп саналады. Жанып қалған ұшы орхидея 2002 жылы Уилтширдің округтік гүлін болып танылды.

Сипаттама

Неотиния устулата екі шар тәрізді, тамыры қалың түбірден өседі. Ежелгі деректерде тұқымның тұңғыш сабағы пайда болғанға дейін 10 - 15 жыл бойы жер астында өсіп тұрғаны айтылған. Өсімдіктерде жапырақтары айқын тамырлары бар, сонымен қатар гүлдің сабағының айналасында бірнеше жапырақтары бар, олар әдетте биіктігі 100 м-ден кем болса да, жетуі мүмкін. N. ustulata мамырдан маусымға дейін гүлдейді, оның тұқымдасы Neotinea ustulata subsp. Англияда шілдеде жауын-шашын гүлдейді. Ал гүлденуінің кеш басталған түрінің хош иісі басқа, бұл да басқа тозаңдаушыларды көрсетеді. Бұл атау гүлдің жанып кеткендей көрінетін ұштарының ұшынан алынған.

Экология

Ерте гүлденетін тұқымдық түр - Neotinea ustulata var. Ustulata-ны Tachina magnicornis паразиттік шыбығы тозаңданады. Неотinea ustulata var) түрінің гүлденуі кеш болады. aestivalis ұзын мүйізді Pseudovadonia livida қоңызымен және мүмкін аралармен де тозаңданады. Алайда, оны жайылымшылар да жей алмайды; жер бетіндегі өсімдіктерді қойлар, сиырлар, қояндар, шұбарлар мен шаяндар жей алады. Кейде жабайы шошқалар өсімдіктің тамырын қазып алып, жейді. Латыншаның ерекше эпитет ustulata "жеңіл күйді" дегенді білдіреді, бұл жалпы атау сияқты гүлдің тікенегінің көрінісіне қатысты.