Кіріспе

Испаниялық әскери-теңіз офицері Дионисио Алкала Галиано (8 қазан 1760 - 21 қазан 1805) - испандық әскери-теңіз офицері, картограф және зерттеуші. Ол хронометр сияқты жаңа технологияларды қолдана отырып, Еуропа мен Американың әртүрлі жағалауларын бұрын-соңды болмаған дәлдігімен картаға түсірді. Ол Хуан-де-Фука және Джорджия бұғаздарын барлап, картаға түсірген экспедицияға басшылық етті және Ванкувер аралын алғаш рет айналып өтті. Бригадир дәрежесіне жетіп, Трафалгар шайқасында қаза табады. Кейде ол өзінің толық тегіне, Алкала Галианоға қол қоятын, бірақ жиі тек Галианоны қолданатын. 1792 жылы шыққан оның саяхат журналында Галиано деген ат қана жазылған, сондықтан ол осы атпен танымал.

Ерте өмір

Галиано 1760 жылы Испанияның Кордова қаласында туған. 1771 жылы 11 жасында испан флотына кірді және 1775 жылы испан әскери-теңіз мектебінде оқуға түсті. 1779 жылы бітіргеннен кейін белсенді қызметке кірісті. Ол бірнеше гидрографиялық зерттеулерге қатысып, картографияға дағдыланды. Жас офицер ретінде ол Ривер-Плейт аймағында және Фолкленд аралдарында уақыт өткізді. Ол Испанияға 1783 жылы оралды. 1784 жылы Галиано Алехандро Маласпанамен кездесіп, бірге жұмыс істеді, кейін Америкаға сапар шегеді. Екі адам да адмирал Висенте Тофиньоның қол астында Кадис қаласындағы Корольдік обсерваторияда астрономияны зерттейтін офицерлер тобының құрамында болды. Тофино Испания жағалауының атласын жасауға шақырылғандықтан, бұл бірлестік қысқа болды, ал ол жобада жұмыс істеу үшін Галианоны таңдады. Осылайша Галиано Тофиньоның гидрографиялық зерттеулеріне көмектесті, нәтижесінде 1789 жылы жарық көрген "Маритим де Испания атласы" жарық көрді. Осы тәжірибе Галианоның кәсіби картограф ретінде біліктілігінің негізі болды. 1785 жылы Галиано Мария де ла Консоляция Виллавиченсиоға үйленді. Некеден кейін көп ұзамай ол Магеллан бұғазының зерттеуіне басқа ықпалды ұстаз Антонио де Кордобамен бірге барды. 1788 жылы оған Азора аралдарының орналасуын анықтау миссиясы тапсырылды, ол сол кезде ол "Наталья" бригін басқарды. Сол жылы ол Тофиньоның карталау жобасының соңғы кезеңдерінде көмек көрсетті. Осылайша Галиано Мексикада қалып, экспедицияның гидрографиялық және астрономиялық деректерін жинады және карталар жасады. Ол сондай-ақ отаршылдық мұрағаттарды зерттеп, отаршылдықтың жағдайын бағалауға пайдалы ақпаратты жинады. Бұл Маласпина экспедициясының саяси міндеттерінің бірі болды, ол үшін Маласпина мен оның офицерлері вице-корольдік биліктен жоғары болды, олар тиісті деп санаған кез-келген құжаттарға қол жеткізуге рұқсат берді. Бұл тапсырманы орындау үшін ол шамамен бір жыл жұмсады, ал Маласпана экспедициясы Аляска мен Ванкувер аралына барды.

1792 жылы "Сутиль" және "Мексика" кемелерінің сапары

Маласпинаның Аляскаға сапары солтүстік-батысқа қарай өтетін жол бар ма, жоқ па деген хабарды анықтау мақсатында болды. Ол сол кездегі жағдайды түсінбей, Мексикаға қайтып, Ванкувер аралындағы Ноотка саунд пен Калифорния штатындағы Монтерейде тоқтады. Испандықтар біраз жылдар бойы Тынық мұхитының солтүстік-батысын зерттеді, ал Маласпана Мексикаға қайтып келе жатқанда, Франсиско де Элиза бастаған басқа испан экспедициясы Хуан-де-Фука боғазының шығыс шетінен тыс жерде үлкен су тобын тапты. Бұл - Грузия тұзағы. Жозе Мария Нарваес пен Хуан Каррасконың оны толық зерттеуге уақыты болмады, бірақ шығысқа апаратын уәделі ашылуды байқады (бұл Фрейзер өзенінің сағасы болып шықты, ол жағалаудан арна болып көрінді). Бұл Солтүстік-Батыс өткелінің соңғы мүмкіндігі еді. Барлаушылар тобының кемелерінің бірі - "Санта Сатурнина" шхунасы Ноткаға қайтып бара алмады, оның орнына оңтүстікке қарай Монерейге қарай жүзіп кетті, онда Маласпана жаңа ғана келді. Осылайша Маласпана Грузия боғазы туралы Хуан-де-Фука боғазына басқа зерттеу экспедициясын дайындап жатқан вице-корольдің өзінен бұрын білген. 1791 жылы ол Франсиско Антонио Моурельді қолбасшы етіп тағайындады және миссия үшін екі жаңа шхуна, Мексика және Сутильді салуды тапсырды. 1791 жылдың соңында Маласпина Акапулькоға оралғанда, ол Моуреллдің орнын өзінің офицері Алкала Галианоға алмастыруға қол жеткізді. Маласпинаның тағы бір офицері Каетано Вальдеске екінші шхунаға командалық етуді тапсырды. Бұл екі шхунаны вице-корольдің билігінен алып тастап, оларды Маласпананың билігіне тапсырды. Кемелер Сан-Блас кеме жасақтауынан Акапулькоға көшірілді, онда олар Маласпананың басшылығымен жабдықталды. Осылайша, жиі вице-король Ревильягигедо команда берген деп айтылса да, Галианоның барлау экспедициясы негізінен үлкен Маласпана экспедициясының бөлігі болды. Сонымен қатар, Маласпинаны ертіп келген суретші Хосе Кардеро Галианомен бірге жүзіп кетті.

Нотка сағасы

13 мамырда олар испандық постына Nootka Sound-қа жетті, содан кейін Франсиско де Элизаның қолбасшылығымен. Сондай-ақ, Елизаның аға офицері Хуан Франсиско де ла Бодега и Квадра да болды, ол Джордж Ванкувермен 1789 жылғы Нотка дағдарысына қатысты Ұлыбритания мен Испания арасындағы келісім - Нотка конвенциясын жүзеге асыру туралы келіссөздер жүргізді. Галиано мен Вальдес Нотка сағатында бір айдай болды. "Мексика" кемесі Нотка сағатына қарай кетіп бара жатқанда, кеме мачталарын сындырып алған. Оның негізгі және алдыңғы мачталары ауыстырылды. Екіпаждарға Сан-Мигель фортында қызмет ететін Каталонияның еріктілер еркін компаниясының мүшелері қосылды. Нотка саундта болған кезде Галиано Ну-чах нулт (Нотка) испандықтарға 1789 жылы Эстебан Хосе Мартинес бас басшысын Калликумды өлтіргеннен кейін біршама дұшпандықтан кейін қайтадан достыққа айналғандығын атап өтті. Галианоның айтуынша, бас макинна Квадрамен күнде тамақтанатын. Галиано сонымен қатар испандықтардың Ну-ча-нулт әлеуметтік таптар жүйесін түсінуін сипаттады және ол үш басты бас басшыны анықтады, оларды ол Макуина (Макинна), Тлупананул және Цикомаксиа деп атады. Ол сондай-ақ Клейкотт сағаты аймағының басшысын Уиканинниш (Виканинниш) деп атады. Галиано Ну-ча-нулт халқының саны 4000-нан аспайтынын болжаған. 20 мамырда испандықтарды Малуинас ауылына (Мальвинас) Квикомаксиа баслығы шақырды. Галианоның айтуынша, осыдан бір жыл бұрын бұл басшы өзін Квиксиокомик деп атаған, бірақ Нухима (Нимпкиш) басшысының қызымен некелесуіне байланысты атын өзгерткен. Галиано бұл әңгімені жақсы түсінбейтінін мойындайды, бірақ Квикомакияның бұл неке оған Макиннадан жоғары мәртебе берді деп мәлімдегенін және ол қазір Ну-ча-нулт пен Нимпкиштің ең жоғары басшысы болғанын айтады. Дегенмен, Галианоның айтуынша, бәрі де Макиннаны "Есперанса сағасынан Эскаланте нүктесіне дейінгі және арадағы барлық сағалардағы" жағалаудың билеушісі деп санайды. Кейбір феодалдық жүйе испандықтар ойлап тапқан. Май айының соңында Nootka Sound-қа Clayoquot тумалары тобы келді, және Галиано олардың көптеген атыс қаруын сатып алғанын және саудада бар болғанынан да көбірек оқ-дәріге ие болғанын атап өтті. 3 маусымда Ну-ча-нулт тобы Квадрадан Эсперанза шығанағындағы ауылға шабуыл жасаған кемеге қарсы көмек сұрады. Олардың айтуынша, олардың жеті адамы қаза тауып, көптеген адам жарақат алып, теңіз саңырауқұлақтарының барлық терілері тәркіленді. Квадра өзінің хирургына жарақат алғандардың кейбіреуіне көмектесуді тапсырды және шабуылшыларға жазасын беруге уәде берді. Галиано кеме Роберт Грейдің командасы астындағы Колумбия Редивива деп ойлады, бірақ шабуылды ағылшын тері саудагері Уильям Браун жасады. 18 және 28 мамырда испандықтар Юпитердің айларын бақылап, хронометрлерін жақсылап калибрлеуге мүмкіндік берді. Бұлт көкжиектіктен байқауды жүзеге асырудың екі мүмкіндігі сәтсіз аяқталды. Макахтың басшысы Тетак (татуш немесе Татлаку деп те аталады) шабуылға бастады. Алайда сол жылдың басында Галиано мен Вальдес Неа буынында болған кезде, Тетакус оларға мейірімділік танытты. Ол "Сутил" және "Мексикана" кемелеріне шақырылды және оларды Галианоға қатты әсер еткен қызығушылықпен зерттеді. 8 маусымда кемелер Неа шығанағынан кетіп бара жатқанда, Тетакс келіп, Хуан-де-Фука боғазына да кіруге жоспарлап отырғанын айтты. Вальдес оны испандықтарға еріп баруға шақырды, ол ұсынысты қабылдады. Испан кемелерi 10 маусымда ертерек Эскимальттан кеттi. Олар Смит аралына (Бонилья аралы) жетіп, оны көргеннен кейін солтүстікке қарай бұрылып, Лопес аралына қарай бет алды. Олар Лопез аралының оңтүстік шетіндегі Кольвилл нүктесіне жақын жерге бекіді. Бір топ Юпитердің алғашқы айларын бақылау үшін жағаға жіберілді, олар бойлық өлшеулерін жақсарта алды. Келесі күні олар Росарио боғазының бір бөлігінен солтүстік-шығысқа қарай кемемен жүріп, Гумес арнасы арқылы Падилья шығанағына кірді. Сол күні кешке олар Беллингэм шығанағына (Сено де Гастон) тоқтады . Галиано Нооткадан шыққандықтан, ал Ванкувер Хуан-де-Фука бұғазына оңтүстіктен тікелей кіргендіктен, Галиано мен оның экипажы Ванкувер аралын айналып өткен алғашқы еуропалықтар болды. Олар 1792 жылы 14 маусымда Фрейзер өзенін алғаш рет ашып, оған кірген еуропалықтар болды. Галиано Маласпинадан және вице-король Ревильягигедодан ұсыныстар мен бұйрықтар алған. Маласпана оралғанда Сан-Францискода тоқтап, Испанияның колониясын картаға түсіріп, бағалауды талап етті, бұл Маласпана экспедици...

Мұра

Галиано аралы - Грузия тұзағында орналасқан арал. Аралдың солтүстік шетіндегі Алкала нүктесі мен Дионисио нүктесі сияқты Алкала Галианоның атымен аталған. 341 м жердің ең биік нүктесі - Галиано тауы, қазір Галиано клубының басқаруындағы (құрылған 1924) Галиано таудың табиғатты қорғау аймағы орналасқан. 1992 жылы тарихи кездесудің 200 жылдығына орай ашылған басты жаяу жүру жолы Дионисио Галианоның есімімен аталған. Саламанка нүктесі Галиано аралының шығысында орналасқан. Габриола аралында орналасқан ғажайып жартас Гальяно галереясы деп аталады. Канадалық әскери кеме HMCS Galiano да оның есімімен аталған. Кеме Галианоның командирі мен серіктесі ретінде аталған HMCS Malaspina сияқты кемемен ауысып жұмыс істеді. Сутиль арнасы Галианоның кемесі Сутильдің атымен аталған, сондай-ақ Ванкувер аралының солтүстік шетіндегі Сутиль мысығы мен Галиано аралының екінші ең биік жері Сутиль тауы.