Кіріспе

Шотланд диалектісі Шетланд диалектісі (шулай-ақ Шетланд диалектісі деп те аталады; кең немесе auld Шетланд немесе Шетлан; және кейбір лингвистер оны Қазіргі Шетланд шотландтары (MSS) деп атайды) - Шетландта, Шотландия материгінің солтүстігіндегі архипелагта сөйленген арал шотландтарының диалектісі. Ол Шотландияның диалектілерінен алынған, оны Шетландқа XV ғасырдың соңынан бастап, негізінен Файф пен Лотианнан келген Шотландиялықтар әкелді. Бұл Норн тілінен шыққан скандинавтық ықпал, бұл жойылған Солтүстік герман тілінде сөйленген тілдер. Нәтижесінде Шетланд диалектісінде норн тегіне жататын көптеген сөздер бар. Олардың көбі, егер олар жер атаулары болмаса, мысалы, маусымдарға, ауа райына, өсімдіктерге, жануарларға, жерлерге, тамаққа, материалдарға, құралдарға, түстерге, қайық бөлшектеріне қатысты. Солтүстік-шығыс Шотландиядағы Дорикалық сияқты, Шетланд диалектісі де географиялық жағдайына байланысты жоғары деңгейдегі дербестікке ие. Оның сөздік қоры өте көп, бірақ тілдерді диалекттерден ажырату үшін стандартты критерийлер болмағандықтан, Шетланд диалектісі шотланд тілінен бөлек тіл болып табыла ма, жоқ па, бұл туралы көп айтылады.

Фоналогия

"Шетланд диалектісін сөйлейтіндердің сөйлеуі әдетте баяу, үндері төмен және интонациясы біршама тегіс болады".

Қосындылар

Жалпы алғанда, дауыссыздар басқа қазіргі шотланд түрлері сияқты айтылады. Ерекшеліктер: тіс фрикативтері және, мысалы, және емес, немесе дебукализацияланған және , (заттың) және митер (ана) сияқты орта шотланд тілінде жүзеге асырылуы мүмкін. Qu in quick, queen және queer , бастапқы ch орнына және бастапқы cluster wr орнына орындалуы мүмкін.

Орфографиялық

Шетланд диалектілерінің әртүрлі айтылуын білдіру үшін әртүрлі жазулар қолданылды. Соңғы уақытта ағылшын тіліндегі "жоғалған" әріптерді білдіру үшін апострофты қолданудан аулақ болдық. Жалпы алғанда, қазіргі шотланд тілінің әдеби конвенциялары қолданылады, егер олар біркелкі болмаса, негізгі айырмашылықтар мыналар: әдеттегі және басқа шотланд диалектілерінде жиі d және t деп жазылады; "заттың" және "ол жерде" "ting" және "dere" деп жазылады. Qu-ның тез, патшайым және қайран дегендегі жүзеге асуы жиі wh деп жазылады; "қайран" "wheer" деп жазылады. Бастапқы ch-тің іске асырылуы, әдетте басқа шотланд диалектілерінде, көбінесе sh деп жазылады; "төсекте" "шайыр" деп жазылады. Скандинав тілінің орфографиялық әсерінен y және c орнына j және k әріптері қолданылады. J әрпі жиі y әрпінің жартылай дауыстысын, әсіресе ағылшын тіліндегі Yule сияқты сөздердегі palatalised қос әріптері үшін қолданылады. Әдеби шотландтық ау және ау (12 дауысты, кейде 17 дауысты) жиі жазылатын Шетланд диалектісінде aa арқылы бейнеленеді. Әдеби шотланд тіліндегі ui және eu (7 дауысты) әрпі көбінесе ü, ö немесе ø арқылы бейнеленеді.

Грамматика

Шетланд диалектісінің грамматикалық құрылымы әдетте қазіргі шотланд тілінен тұрады, скандинав тілінің іздері (норн) және стандартты ағылшын тілінде кездесетін ерекшеліктер бар.

Есімдіктер

Шетланд диалектісі бойынша есімдердің табиғи жынысымен қатар грамматикалық жынысы да бар. Ағылшын тілінде бейтарап деп саналатын кейбір есімдер еркек немесе әйел жынысына жатады, мысалы, пик (м), күн (м), мён (ф), кирк (ф). Бұл сондай-ақ манекен конструкцияларына да қатысты болуы мүмкін, мысалы, ол қандай уақытта? Шетелдік диалекттің ауызша тарих жазбаларынан алынған және сұхбаттардан алынған қазіргі сөйлеуді салыстырған зерттеуде Шетелдік диалекттегі гендерлік жүйе қазіргі диалекттің тұрақты ерекшелігі болып табылды және "дәстүрлі лексикалық элементтермен" қатар қолданылмайды. Есімдердің көпше саны әдетте стандартты ағылшын тілінде сияқты s қосып жасалады. Кейбір ретсіз көптіктер бар, мысалы, kye, "қойлар" немесе een, "көздер".

Іс-әрекеттер

Шотландияда әдеттегідей, әлсіз етістіктердің өткен уақыты ed, it немесе t қосылуымен қалыптасады, spoot, spootit (тезірек қозғалу). "Білу" көмекші етістігі "to be" стандартты ағылшын тілінде "to have" деп жазылған жерде қолданылады: "I have written" үшін "I have written" деп жазылады. Ta hae 'to have', coud ('could'), hed ('had'), micht ('might'), most ('must'), sood ('should'), және wid ('would') модальді етістіктермен көмекші ретінде қолданылады, содан кейін , диалект жазуында жиі жазылады: Du sood a telt me, 'сіз маған айтқаныңыз жөн'. Шотланд тілінде әдеттегідей, көмекші және бір таңбалы етістіктерді na: widna, 'болмас еді' деп қосу арқылы теріске айналдыруға болады. Әйтпесе, шотланд тілінде "no" бар, ал стандартты ағылшын тілінде "not" бар.