Кіріспе
Адам ауруы Каротид артериясының дисекциясы - артерия қабырғасының қабаттарының бөлінуі, бұл артериялар қанды басқа жеткізеді. Бұл жас адамдарда инсульттің ең жиі кездесетін себебі болып табылады. "Гейне артериясының дисекциясы" термині де осы мақаланың аясында қарастырылуы тиіс. Таяқ артериясы - мойынның үлкен артериялары. Олар кішігірім тамырларға бөлінеді. Таяқ артериясының бөлінуі таяқ артериясының қабырғаларындағы жыртық немесе жыртық артерия қабаттары арасында қан ағылуына мүмкіндік берген кезде пайда болады. Артерияларды кесу каротид артерия жүйесіне ғана тән емес және ағзаның көптеген артерияларында болуы мүмкін. Дисекцияланған артерияның қабырғасындағы қан қан ағынын бұзады, бұл миға оттегімен қан ағынының баяулауына, толық тұйықталуына немесе толық инсульт тудыратын тромбтың пайда болуына әкелуі мүмкін. Дисекция тікелей физикалық жарақаттан, жол-көлік оқиғасынан, жұдырықтан немесе мойынның гиперекстенсиясына әкелетін кез келген құбылыстан кейін болуы мүмкін. Олар өздігінен де пайда болуы мүмкін.
Carotid artery dissection is a separation of the layers of the artery wall in the carotid arteries supplying oxygen bearing blood to the head. It is the most common cause of stroke in younger adults. The term 'cervical artery dissection' should also be considered in the context of this article. The carotid arteries are a pair of large bore arteries in the neck, they further divide into smaller vessels, the external and internal carotids on both the right and left side of the head/neck. Carotid arterial dissections occur when a tear or rip in the layers of the carotid arterial wall allows blood to flow between the layers of the artery. Artery dissection is not unique to the carotid artery system and can happen in numerous arteries in the body. Blood within the walls of a dissected artery can compromise the flow of blood, leading to a slowing of oxygenated blood flow to the brain, complete blockage, or clot creation inducing a full blown stroke. Dissection may occur after direct physical trauma, traffic collision, strangulation, or any phenomenon that causes hyperextension of the neck. They can also happen spontaneously.
Себептер
Таяқ артериясының бөліну себептерін екі топқа бөлуге болады: өздігінен немесе жарақаттанған.
Өздігінен
Бір кездері сирек кездесетін, каротид артериясының өздігінен бөлінуі инсульттің танылған себебі болып табылады, ол негізінен орта жастағы адамдарға әсер етеді. Өздігінен жүрек артериясының бөлінуінің жиілігі аз, ал ішкі жүрек артериясының бөлінуінің жиілігі 100 000 адамға 2,6- 2,9 оқиғалар болып есептеледі. Бұл аурудың таралуы аз болса да, жастардың инсульт ауруының басым көпшілігінің себебі болып табылады. 1980 жылдардың басынан бері жарияланған бақылау зерттеулері мен жағдай туралы есептерде өздігінен ішкі каротид артериясының бөлінуіне шалдыққан науқастардың өз отбасында инсульт және / немесе тұқым қуалайтын буындар бұзылуы болуы мүмкін екендігі, мысалы Марфан синдромы, Элер Данлос синдромы, аутосомалық доминантты поликистоздық бүйрек ауруы, псевдоксантома эластикумы, фибромускулярлық дисплазия және остеогенез имперфекта I типті. Алайда, байланыс тінінің бұзылуымен байланысты болса да, спонтандық артериялық диссекциямен ауыратын адамдардың көпшілігі байланыс тінінің бұзылуымен байланысты емес. Сонымен қатар, спонтанды дисекциядан өткен адамдарда тұқым қуалайтын буын тінінің ауруларының таралуы туралы мәліметтер өте өзгермелі, бір зерттеуде 0- 0, 6% - дан, екінші зерттеуде 5% - 18% - ға дейін.
Травматикалық
Қалауша артериясының дисекциясы көбінесе бас пен/немесе мойынның ауыр жарақаттануынан болады. Үлкен автокөлік оқиғасынан кейін ауруханаға жатқызылған науқастардың шамамен 0, 67% - ында интимдік дисекцияларды, псевдоаневризмаларды, тромбоздарды немесе фистулаларды қоса алғанда, соққылы жүрек зақымдануы бар екені анықталды. Олардың 76% - ының интимдік дисекциясы, псевдоаневризмасы немесе екеуінің бірігіп ауруы болды. Серфинг пен джиу-джитсу сияқты спортпен байланысты іс-әрекеттердің сауықтыру артериясының бөлінуіне себеп болғаны туралы хабарланған. Ішкі каротид артериясының көпшілігі зақымдануының ықтимал механизмі - тез баяулау, нәтижесінде мойынның гиперекстенсиясы мен айналуы, бұл ішкі каротид артериясын жоғарғы мойын омыртқаларына созылып, интимді жыртылыс тудырады. Артерияларды кесудің кейбір мойынды манипуляция түрлеріне байланысты да болғандығы туралы хабарланған. немесе бұл бұзылу кейбір адамдарда бұзылуды талап ететін емдеуде бар болуы мүмкін.
Патофизиология
Таяқ артериясының артериялық дисекциясы - артериялық қабырғаның ішкі қабырғасында, яғни tunica intima деп аталатын кішкентай жыртық пайда болған кезде пайда болатын жағдай. Бұл жыртылыс қанның ішкі және сыртқы қабаттары арасындағы кеңістікке енуіне мүмкіндік береді, бұл соқпақтың тарылуына (стеноз) немесе толық тұйықталуына әкеледі. Артериялық дисекцияның алғашқы кезеңдеріндегі стеноз динамикалық процесс болып табылады және кейбір тұйықтар тез арада стенозға айналуы мүмкін. Толық тұйықталу пайда болған кезде, бұл ишемияға әкелуі мүмкін, бұл белгілі бір аймаққа жеткіліксіз қан жеткізумен сипатталады. Тіпті толық тұйықталған жағдайда да, миды жеткілікті түрде тазартуға көмектесетін қосымша қан айналымының болуынан симптомдар әрдайым байқалмауы мүмкін екендігін атап өту қызықты. Алайда, жыртылған жерде қан ұюлары пайда болып, кейіннен эмболия пайда болған кезде асқынулар туындауы мүмкін. Бұл эмболиялар артериялар арқылы жүріп, миға жетеді, онда қан ағыны бұзылуы мүмкін. Бұл бөгеу инсультқа әкеледі, оны ми инфаркты деп те атайды. Тіпті, қан ұюлары немесе эмболиялар инфаркттерді пайда етеді деп күтілуде. Ми инфаркты, артерияның бөлінуінің салдарынан, миға қалпына келмейтін зақым келтіруі мүмкін. Зерттеулер бойынша, дисекциядан өткен науқастардың көпшілігі, көбінесе бастапқы дисекциядан кейін біраз уақыт өткеннен кейін, толыққанды инсульт алады. Бұл жағдаймен байланысты өмірді өзгертетін ауыр салдарды көрсетеді.
Емдеу
Емдеудің мақсаты - инсульттің дамуын болдырмау немесе егер инсульт диссекциядан кейін пайда болса, неврологиялық тапшылықтардың жалғасуын шектеу. Емдеу әдістері: бақылау, тромбоциттерге қарсы препараттар, антикоагуляция, стент имплантациясы, каротидті эндартеректомия және каротидті артерияны байлау.
Эпидемиология
Қалауша безінің бөлінуі кез келген жаста болуы мүмкін. Олар көбінесе 50 жасқа дейінгі жасөспірімдерде жиі кездеседі. Мұндай жағдайлар ерлерде әйелдерге қарағанда сәл жиірек кездеседі. Ішкі қарынша артериясының өздігінен бөлінуі 100 000 адамға 2,6- 2,9 жағдаймен сирек кездеседі. Алайда мұндай оқиғалар 45 жасқа дейінгі науқастардағы инсульттердің ~5% - дан ~22% - ға дейін құрайды.