Илья Мечников: Иммунологияның және геронтологияның негізін қалаушысы
Élie Metchnikoff
Илья Мечников: қазақша ақпарат. Иммунологияның негізін қалаушы, 1908 ж. Физиология және медицина бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. Өмірбаяны мен ғылыми еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік иммунолог (1845–1916)
Russian immunologist (1845–1916)
Илья Ильич Мечников (Илья Ильич Мечников; 15 мамыр 1845 [ескі стиль бойынша 3 мамыр 1845] – 15 шілде 1916), сондай-ақ Эли Мечников деп те жазылады,refn|group=note|Кейбір дереккөздер Мечниковтың жаңа стильдегі туған күнін 16 мамыр деп көрсетеді, бірақ Нобель сыйлығы комитеті бұл Мечниковтың өзінің 19 ғасырдағы күнді ескі стильден жаңа стильге аударғандағы қатесі деп санайды. ақсүйек тегімен танымал, иммунология (иммундық жүйелерді зерттеу) және танатология (өлімді зерттеу) салаларындағы пионерлік зерттеулерімен әйгілі. Ол Пол Эрлихпен бірлесіп 1908 жылғы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын «иммунитет жөніндегі еңбектері үшін» алды. Мечников Ресей империясының, қазіргі Украинаның бөлігінде, молдавандық ақсүйек әкесінен дүниеге келді, кейін мансабын Францияда жалғастырды. Осы күрделі шығуына байланысты, бес түрлі ұлт пен халық Мечниковті өздеріне жатқызады. Анасы еврей болғанымен, ол орыс православиесінде крещениеден өтті, бірақ кейіннен атеист болды. «Туа біткен иммунитеттің әкесі» деп саналатын Мечников 1882 жылы фагоцитоз деп аталатын иммунитет процесін және оған жауапты жасушаны – фагоцит, атап айтқанда макрофагты бірінші болып ашты. Бұл жаңалық туа біткен иммунитеттің маңызды қорғаныс механизмі болып шықты, сонымен қатар жасушалық иммунитет тұжырымдамасының негізін қалады, ал Эрлих иммундық жүйенің принциптерін толықтыру үшін гуморальдық иммунитет тұжырымдамасын жасады. Олардың еңбектері иммунология ғылымының негізі саналады. Мечников қартаю туралы алғашқы тұжырымдамалардың бірін жасады және сау және ұзақ өмір сүру үшін сүт қышқылы бактерияларын (Lactobacillus) қолдануды ұсынды. Осыдан медицинада пробиотиктер туралы түсінік пайда болды. Мечников 1903 жылы қартаю және ұзақ өмір сүруді зерттеуге арналған геронтология терминін енгізді. Осыған байланысты Илья Мечников «геронтологияның әкесі» деп аталады (бірақ ғылымда жиі болатындай, жағдайды анықтау қиын, және кейде осы атау қартаю зерттеулеріне үлес қосқан басқа адамдарға да қолданылады). Өмірді ұзарту жақтастары 15 мамырды Мечников күні ретінде тойлайды және оны іс-шараларды ұйымдастыру үшін есте қаларлық күн ретінде пайдаланады.
Ilya Ilyich Mechnikov (Илья Ильич Мечников; 15 May 1845 [O. S. 3 May 1845] – 15 July 1916), also spelled Élie Metchnikoff,refn|group=note|Some sources give Metchnikoff's new style birth date as 16 May, but this is believed by the Nobel Prize Committee to be an error stated by Metchnikoff himself in converting a nineteenth century date from old style to new style. noble ancestry best known for his pioneering research in immunology (study of immune systems) and thanatology (study of death). He and Paul Ehrlich were jointly awarded the 1908 Nobel Prize in Physiology or Medicine "in recognition of their work on immunity". Mechnikov was born in a region of the Russian Empire that is today part of modern day Ukraine to a Moldavian noble father and later on continued his career in France. Given this complex heritage, five different nations and peoples lay claim to Metchnikoff. Despite having a mother of Jewish origin, he was baptized Russian Orthodox, although he later became an atheist. Honoured as the "father of innate immunity", Metchnikoff was the first to discover a process of immunity called phagocytosis and the cell responsible for it, called phagocyte, specifically macrophage, in 1882. This discovery turned out to be the major defence mechanism in innate immunity, as well as the foundation of the concept of cell mediated immunity, while Ehrlich established the concept of humoral immunity to complete the principles of immune system. Their works are regarded as the foundation of the science of immunology. Metchnikoff developed one of the earliest concepts in ageing, and advocated the use of lactic acid bacteria (Lactobacillus) for healthy and long life. This became the concept of probiotics in medicine. Mechnikov is also credited with coining the term gerontology in 1903, for the emerging study of aging and longevity. In this regard, Ilya Mechnikov is called the "father of gerontology" (although, as often happens in science, the situation is ambiguous, and the same title is sometimes applied to some other people who contributed to aging research later). Supporters of life extension celebrate 15 May as Metchnikoff Day, and used it as a memorable date for organizing activities.
Ерте өмір, отбасы және білім
Метчников Ресей империясының Харьков губерниясындағы Іванівка ауылында (Дворічанський район) дүниеге келді. Ол Император гвардиясының офицері Илья Иванович Мечниковтың бес баласының ең кішісі болды. 1856 жылы Метчников Харьков лицейіне түсті, онда биологияға деген қызығушылығы арта түсті. Анасы оны медицина емес, табиғаттану ғылымдарын оқуға көндіргендіктен, 1862 жылы Вюрцбург университетінде биологияны оқуға тырысты, бірақ неміс академиялық сессиясы жыл соңына дейін басталған жоқ. Сондықтан Метчников табиғат ғылымдары бойынша Харьков императорлық университетіне оқуға түсіп, төрт жылдық бағдарламаны екі жылда аяқтады. 1864 жылы ол Солтүстік теңіздегі Хелиголанд аралында теңіз фаунасын зерттеу үшін Германияға сапарлады. Ботаник Фердинанд Кон оған Гиссен университетінде Рудольф Льюкартпен жұмыс істеуге кеңес берді. Льюкарттың зертханасында ол нематодаларда (Chaetosomatida) ұрпақтардың алмасуының (жынысты және жыныссыз) алғашқы ғылыми ашылуын жасады, содан кейін Мюнхен университетінде зерттеулер жүргізді. 1865 жылы, Гиссенде болғанда, ол жалпақ құрттардағы ішкі ас қорытуды ашты, және бұл зерттеу оның келешек еңбектеріне әсер етті. Келесі жылы Неапольге көшіп, калмардың (Sepiola) және ракообразды (Nebalia) эмбриондық дамуы туралы докторлық диссертациясын жазды. 1865 жылдың күзінде болған холера эпидемиясы оны Геттинген университетіне баруға мәжбүр етті, онда ол W. M. Keferstein және Jakob Henle-мен қысқа уақыт жұмыс істеді. 1867 жылы ол Санкт-Петербург университетінде Александр Ковалевскиймен бірге докторлық диссертациясын қорғау үшін Ресейге оралды. Олар бірлесіп омыртқасыздардың эмбриондарындағы кіндік қабаттарының дамуы туралы диссертациялары үшін Карл Эрнст фон Баер сыйлығын жеңіп алды.
Metchnikoff was born in the village of Іванівка (Дворічанський район), Kharkov Governorate, in the Russian Empire, now located in Kupiansk Raion, Kharkiv Oblast in Ukraine. He was the youngest of five children of Ilya Ivanovich Mechnikov, an officer of the Imperial Guard. In 1856, Metchnikoff entered the Kharkov Lycée, where he developed his interest in biology. Convinced by his mother to study natural sciences instead of medicine, in 1862 he tried to study biology at the University of Würzburg, but the German academic session would not start by the end of the year. Metchnikoff thus enrolled at Kharkov Imperial University for natural sciences, completing his four year degree in two years. In 1864, he traveled to Germany to study marine fauna on the small North Sea island of Heligoland. He was advised by the botanist Ferdinand Cohn to work with Rudolf Leuckart at the University of Giessen. It was in Leuckart's laboratory that he made his first scientific discovery of alternation of generations (sexual and asexual) in nematodes (Chaetosomatida) and then at the University of Munich. In 1865, while at Giessen, he discovered intracellular digestion in flatworm, and this study influenced his later works. Moving to Naples the next year he worked on a doctoral thesis on the embryonic development of the cuttle fish Sepiola and the crustacean Nebalia. A cholera epidemic in the autumn of 1865 made him move to the University of Göttingen, where he worked briefly with W. M. Keferstein and Jakob Henle. In 1867, he returned to Russia to receive his doctorate with Alexander Kovalevsky from the University of Saint Petersburg. Together they won the Karl Ernst von Baer prize for their theses on the development of germ layers in invertebrate embryos.
Еңбек жолы мен жетістіктері
Метчников жаңадан құрылған Императорлық Новороссия университетінің (қазіргі Одесса университеті) доценті болып тағайындалды. Ол өзінің студенттерінен жиырма екі жасқа кіші еді. Жоғары санаттағы әріптесімен ғылыми жиналыстарға қатысу мәселесі бойынша туындаған даудан кейін, 1868 жылы Санкт-Петербург университетіне ауысты, онда нашар кәсіби ортаға тап болды. 1870 жылы ол Одессаға оралып, зоология және салыстырмалы анатомия бойынша титулды профессор лауазымын иеленді. 1887 жылы ол әртүрлі жануарлардың қанынан бөліп алынған лейкоциттердің кейбір бактерияларға қарай тартылатынын анықтады. Белгілі бір антисеромның қатысуында лейкоциттердің бактерияларды өлтіруіне қатысты алғашқы зерттеулерді Жозеф Денис және Жозеф Леклеф, содан кейін Леон Маршан мен Монфь 1895-1898 жылдар аралығында жүргізді. Алмот Райт бұл құбылысты бірінші болып сандық тұрғыдан бағалады және оның терапиялық маңыздылығын қатты қолдады. 1903 жылдан кейін Райт опсониндердің қатысуында күшейтілген өлтіруді қамтамасыз етудегі олардың рөлдерін көрсету арқылы гуморалистік және клеткалық ұстанымдардың арасындағы келісімді насихаттады, бірақ Метчников иммуносенсибилизацияланған сарысудың фагоцитоздық функцияны стимуляциялау қабілетін мойындады. Бұл тартымдылықтың себебі бактериялар бөліп шығаратын ерігіш заттар екені жөнінде болжам жасалды (осы сала бойынша 1953 жылға дейінгі шолу үшін Харриске қараңыз). Осы маңызды байқаудан шамамен 85 жыл өткен соң, зертханалық зерттеулер көрсеткендей, бұл заттардың молекулалық салмағы төмен (150 мен 1500 Дальтон (бірлік) арасында) N-формаланған олигопептидтер екенін көрсетті, олардың ең маңыздысы N-формилметионин лейцил фенилаланин, ол әртүрлі көбейетін грам-оң және грам-теріс бактериялармен синтезделеді. Осылайша, Метчниковтың алғашқы байқауы бактериялардың лейкоциттерді тарту арқылы және патогендердің организмге енуіне қарсы жедел қабынудың туа пайда болған иммундық жауабын бастау және бағыттау үшін маңызды механизмді анықтаған зерттеулердің негізі болды. Метчников өзі де холерамен тәжірибе жасады, бұл бастапқыда пробиотиктер туралы ұғымды қолдады. 1892 жылғы Франциядағы холера эпидемиясы кезінде, ол инфекцияға бірдей ұшыраған кезде, аурудың кейбір адамдарға ғана әсер еткеніне таң қалды. Ауруға бейімделудегі айырмашылықты түсіну үшін ол холерадан үлгі ішті, бірақ ауырмады. Ол екі ерікті адаммен сынақ жүргізді, олардың біреуі зардап шекпеді, ал екіншісі дерлік қайтыс болды. Ол холера инфекциясының айырмашылығы ішек микрофлорасының айырмашылығына байланысты деп болжады, пайдалы микроорганизмдері көп адамдардың дені сау болады деп есептеді. Метчниковтың еңбектерінде қартаю мәселесі маңызды орын алды. Метчников қартаюдың себебі ішектегі уытты бактериялар екенін және сүт қышқылының өмірді ұзартуға көмектесетінін айтты. Ол болгар шаруаларының ұзақ өмір сүруін олардың жейтін йогуртына байланыстырды, онда «болгар бактериясы» (қазір Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus) бар екенін атап өтті. Ол Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus сияқты сүт қышқылы бактерияларының өмірді ұзарту қасиеттерін де жақтады. Ол «ортобиоз» деп атаған пробиотиктер туралы осы ұғымды ұсынды.
Metchnikoff was appointed docent at the newly established Imperial Novorossiya University (now Odesa University). Only twenty two years of age, he was younger than his students. After being involved in a conflict with a senior colleague over attending scientific meetings, he transferred to the University of Saint Petersburg in 1868, where he experienced a worse professional environment. In 1870 he returned to Odessa to take up the appointment of Titular Professor of Zoology and Comparative Anatomy. In 1887, he observed that leukocytes isolated from the blood of various animals were attracted towards certain bacteria. The first studies of leukocyte killing in the presence of specific antiserum were performed by Joseph Denys and Joseph Leclef, followed by Leon Marchand and Mennes between 1895 and 1898. Almoth E. Wright was the first to quantify this phenomenon and strongly advocated its potential therapeutic importance. The so called resolution of the humoralist and cellularist positions by showing their respective roles in the setting of enhanced killing in the presence of opsonins was popularized by Wright after 1903, although Metchnikoff acknowledged the stimulatory capacity of immunosensitized serum on phagotic function in the case of acquired immunity. This attraction was soon proposed to be due to soluble elements released by the bacteria (see Harris for a review of this area up to 1953). Some 85 years after this seminal observation, laboratory studies showed that these elements were low molecular weight (between 150 and 1500 Dalton (unit)s) N formylated oligopeptides, including the most prominent member of this group, N Formylmethionine leucyl phenylalanine, that are made by a variety of replicating gram positive bacteria and gram negative bacteria. Metchnikoff's early observation, then, was the foundation for studies that defined a critical mechanism by which bacteria attract leukocytes to initiate and direct the innate immune response of acute inflammation to sites of host invasion by pathogens. Metchnikoff also self experimented with cholera that initially supported the probiotic notion. During the 1892 cholera epidemic in France, he was surprised by the fact that the disease affected only some people but not others when they were equally exposed to the infection. To understand the differences in susceptibility to the disease, he drank a sample of cholera but never got sick. He tested on two volunteers of which one was not affected while the other almost died. He hypothesised that the difference in cholera infection was due to differences in intestinal microbes, speculating that those who have plenty of beneficial ones would be healthier. The issues of aging occupied a significant place in Metchnikoff's works. Metchnikoff developed a theory that aging is caused by toxic bacteria in the gut and that lactic acid could prolong life. He attributed the longevity of Bulgarian peasants to their yogurt consumption that contained what was called the Bulgarian bacteria (now called Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus). He also espoused the potential life lengthening properties of lactic acid bacteria such as Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus. This concept of probiotics, which he termed "orthobiosis,"
Марапаттар мен мадақтамалар
Мечников 1867 жылы Александр Ковалевскиймен бірге докторлық диссертациялық зерттеулері үшін Карл Эрнст фон Баер сыйлығын жеңіп алды. 1908 жылы ол Пол Эрлихпен бірге физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісті. Ол Ұлыбританияның Кембридж қаласындағы Кембридж университетінен құрметті доктор дәрежесін алды, сондай-ақ 1906 жылы Корольдік қоғамның Копли медалін алды. Ол Париж Медицина академиясының және Санкт-Петербург Ғылым және Медицина академиясының құрметті мүшесі болып тағайындалды. Одесса И.И. Мечников атындағы ұлттық университеті Украинаның Одесса қаласында орналасқан.
Metchnikoff won the Karl Ernst von Baer prize in 1867 with Alexander Kovalevsky based on their doctoral research. He shared the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 1908 with Paul Ehrlich He was awarded honorary degree from the University of Cambridge in Cambridge, UK, and the Copley Medal of the Royal Society in 1906. He was given honorary memberships in the Academy of Medicine in Paris and the Academy of Sciences and Medicine in Saint Petersburg. The Odesa I. I. Mechnikov National University is in Odesa, Ukraine.
Жеке өмірі мен көзқарасы
Мечников 1869 жылы алғашқы әйелі Людмила Федоровичке үйленді. Ол 1873 жылдың 20 сәуірінде туберкулезден қайтыс болды. Оның өлімі және басқа да қиындықтар Метшниковты үлкен мөлшерде опиум ішіп, өзіне қол жұмсауға әкелді. 1875 жылы ол студенті Ольга Белокопытоваға үйленді. 1885 жылы Ольга ауыр тифпен ауырып, оның екінші рет өзіне қол жұмсау әрекетіне себеп болды. Ол Чарльз Дарвиннің эволюция теориясымен терең ықпалда болды. Ол Фриц Мюллердің «Дарвин үшін» деген еңбегін алғаш рет Гиссен қаласында оқыды. Содан ол табиғи іріктеуді және Эрнст Геккельдің биогенетикалық заңын қолдаушы болды. Оның ғылыми еңбектері мен теориялары дарвинизмнен шабыт алды. Метшников 1916 жылы Парижде жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Оның өсиеті бойынша, денесі медициналық зерттеулер үшін пайдаланылды, кейін Père Lachaise зиратындағы крематорийде өртелді. Оның күлі Пастер институтының кітапханасына қойылды.
Metchnikoff married his first wife, Ludmila Feodorovitch, in 1869. She died from tuberculosis on 20 April 1873. Her death, combined with other problems, caused Metchnikoff to attempt suicide, taking a large dose of opium. In 1875, he married his student Olga Belokopytova. In 1885 Olga suffered from severe typhoid and this led to his second suicide attempt. He was greatly influenced by Charles Darwin's theory of evolution. He first read Fritz Müller's Für Darwin (For Darwin) in Giessen. From this he became a supporter of natural selection and Ernst Haeckel's biogenetic law. His scientific works and theories were inspired by Darwinism. Metchnikoff died in 1916 in Paris from heart failure. According to his will, his body was used for medical research and afterwards cremated in Père Lachaise Cemetery crematorium. His cinerary urn has been placed in the Pasteur Institute library.