Кіріспе

Қиял-ойындар кейіпкері Жалған батыр - ертегілердегі, кейде балладалардағы кейіпкер. Кейіпкер оқиғаның соңында кейіпкердің кейіпкері ретінде пайда болады және әдетте кейіпкердің жынысы бірдей болады. Жалған кейіпкер осы лауазымға өз құқығын білдіреді. Сынақ арқылы бұл мәлімдемелер жалған екені және кейіпкердің шындық екені анықталады. Жалған батыр жазаланады, ал шынайы батыр оның орнын алады. Владимир Пропп оны орыс халық аңыздарын талдаған кезде тапқан жеті рөлдің бірі ретінде анықтады, бірақ бұл фигура көптеген халықтардың аңыздарында кеңінен кездеседі.

Сый-сыпаттары

Кейбір ертегілерде жалған батыр ерте пайда болады және ол батырдың басты кедергісі болып табылады. Бұларға "Бас қыз" кіреді, онда қызметші қыз ханшайымның орнын алып, оны қаз қызға айналдырады, "Ақ және қара қалыңдық" - қалыңдықты өз орнына өз қызымен тастап, өз орнына өз қызымен қояды, және "Лорнның иесі және жалған үй басқарушысы", онда үй басқарушы жас Лорн иесін тонап, өзін өзі ұстайды, ал шынайы иесі бағушыға қызмет етеді. Бұл фигураны қолданатын әңгімелерде жалған батыр - батырының бақытына кедергі келтіретін соңғы адам. Кейбір ертегілерде кейіпкерлер ертегідегі кейіпкерлердің орнын алады. Бұл кейде кейіпкердің шарттарын бұзған сиқырдан туындайды, мысалы, "Күннің шығысы мен Айдың батысы" секілді, немесе ғашықты "Мастер-қызметші" секілді кейіпкерді ұмытуға сиқырланған, немесе тек шынайы кейіпкердің өлгеніне немесе жоғалғандығына сенуден, мысалы, "Маделин" секілді. "Нағыз қалыңдықтар" және "жалған қалыңдықтар" бар көптеген әңгімелерде, мысалы Күннің шығысы мен Айдың батысы, шынайы қалыңдық үш түн бойы батырға жету үшін пара беруі керек, онда жалған қалыңдық оны тұтқынға алады; алғашқы екі түнде жалған қалыңдық батырды есірткілейді, бірақ оның өтінішін басқа біреу естиді, ол оны ескертеді. Жалған қалыңдық сынақтан өтпейді, өйткені қыз қызға алтын немесе қазына беруге қарсылық білдіреді; Жалған қалыңдықтың ашкөздігі оны келісуге итермелейді, сондықтан күйеу жігітті жоғалтады. Тағы бір сынақ - қай келін үй жұмысын кемелді түрде атқара алатынын анықтау; бұл да Күннің шығысында және Айдың батысында кездеседі, мұнда кейіпкер қыздың көйнені жууы мүмкін, ал жалған келін не оның анасы. Жалған қалыңдық кейде, мысалы, "Қыз қаз", "Ұйқыдағы ханзада" немесе "Үш апельсинге деген махаббат" сияқты, құлшылықты тартып алушы болып табылады, бірақ басым көпшілігі - алмастырылған қалыңдық - шынайы қалыңдықтың әпкесі немесе қалыңдығы. Орны ауыстырылуы - Аарн Томпсонның 403А типіндегі "Қара және ақ келіншек", оның ішінде "Ақ және қара келіншек" және "Бұталы келіншек" сияқты ертегілердің ажырамас бөлігі; бұл көбінесе қыздардың кейіпкері ашылған "Жақсы және жаман қыздар" (Аарн Томпсон 480 тип) эпизодымен ашылады. Бұған қоса, "Аға мен апа" және "Қарапайым қайың" атты әңгімелер де бар. Ханс Кристиан Андерсеннің "Кішкентай теңіз қыз" атты әдеби ертегісі әдетте дәстүрлі ертегілерде кездеспейтін өзгерісті жасайды. Ғибадатханалық қыз жоғарыда аталған прототипке сәйкес келеді, өйткені ол принстің өмірін құтқарып, оның махаббатын жеңіп алғандығы үшін (әрине, бұл Қызылқұйрыққа тиесілі) несие алады. Бірақ жоғарыда аталған мысалдардан айырмашылығы, ешкім де теңіз қызының құтқарудағы рөлін білмейді (түстігінде оны құтқарып қалды деп ойлаған ғибадатхана қызына да), және соңғы сәтке кешігу жоқ: ол ханзадаға үйленуге мүмкіндік алады, және сонымен қатар көршілес патшалықтың ханшайымы ретінде, оны ата-аналары ханзаданың қалыңдығы ретінде таңдаған. Теңіз қызына өзінің теңіз қызын қалпына келтіру үшін ханзаданы өлтіру мүмкіндігі беріледі, бірақ ол мұны жасаудан бас тартады және қайғылы асыл құрбандыққа өлгеннен кейін басқа сыйлық алады: жанды, демек, өлместікке жету мүмкіндігі. Фильмдерде жалған кейіпкерлер жиі кездеседі. Мысалы, 1980 жылы Оңтүстік Африкадағы блокбастер фильмінде басты кейіпкер Эндрю Стейн мектеп оқушыларын бүлікшілерден құтқарады. Стайнның қарсыласы Джек Хинд екі адамның сүйіктісі Кейт Томпсонның алдында солай істегендей әрекет етеді.