Кіріспе

Таяу Шығыс халық ертегісі: Аладин (/ə/'l//æ//d//ɪ//n/ əLADin; علاء الدين, , ATU 561, 'Аладин') – Таяу Шығыстың халық ертегісі. Бұл «Мың бір түн» кітабымен (Араб түндері) байланысты ең белгілі ертегілердің бірі, бірақ ол кітаптың түпнұсқа мәтініне кірмеген. Оны француз Антуан Галланд сириялық маронит әңгімеші Ханна Диябтан естіген халық ертегісінің негізінде қосты.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға көбінесе әртүрлі нұсқалармен қайта айтылады. Төменде 1885 жылғы Бертон аудармасының мазмұны келтірілген. Аладдин – "Ежелгі Қытай қалаларының бірінде" тұратын, жақсылыққа жарамаған кедей жас жігіт. Оны Магрибтен келген бір сиқыршы жалдайды, ол өзін Аладдиннің қайтыс болған әкесі, тігінші Мустафаның інісі ретінде таныстырып, Аладдин мен анасына жақсы ниетпен бай саудагер болып орналасуға көмектеседі. Сиқыршының нағыз ниеті – жас Аладдинді бір керемет май шамды (чираг) сиқырлы үңгірден әкелуге көндіру. Сиқыршы оны алдағаннан кейін, Аладдин үңгірде қамалып қалады. Аладдин әлі де сиқыршының берген сиқырлы сақинасын киіп жүр. Ол үмітсіздіктен қолдарын сүртіп жатқанда, осы сақинаны сүртіп алады, сонда бір жын пайда болып, оны үңгірден босатады, шаммен бірге анасына қайтуға мүмкіндік береді. Анасы шамды тазалап, кешкі астына тамақ алу үшін сатуға тырысқанда, екінші, одан да күшті жын пайда болады, ол шамды ұстаған адамның бұйрығын орындауға міндетті. Шам жындысының көмегімен Аладдин бай және қуатты болып, сұлтанның қызы Бадрулбадур ханшайымға үйленеді (визирдің ұлына үйленбеуіне сиқырмен кедергі келтіргеннен кейін). Жын Аладдин мен оның әйелі үшін сұлтан сарайынан да әсем сарай салады. Сиқыршы Аладдиннің жақсы жағдайы туралы естіп, қайта оралады; ол Аладдиннің әйелінен (бірақ шамның маңыздылығын білмейді) "ескі шамды жаңасына" айырбастауды ұсынып, шамды қолға түсіреді. Ол шам жындысына сарайды барлық мүліктерімен бірге Магрибтегі үйіне көшіруге бұйрық береді. Аладдин әлі де сиқырлы сақинасы бар және ол кіші жынды шақыра алады. Сақина жындысы шам жындысының сиқырын тікелей жоюға тым әлсіз, бірақ ол Аладдинді Магрибке жеткізе алады, онда ол ханшайымның "әйелдердің хитролықтарының" көмегімен шамды қайтарып алады және сиқыршыны өлтіріп, сарайды өз орнына қайтарады. Сиқыршының інісі, Аладдин бауырын өлтіргені үшін оны жою мақсатымен, өзін емші әйел ретінде жасырып, құйрық тістеп жоспар жасайды. Бадрулбадур оның алдауын сезіп, "әйелге" кез келген ауру жағдайында сарайда болуға бұйрық береді. Аладдинге шам жындысы осы қауіп туралы ескертеді және ол алдамшыны өлтіреді. Аладдин ақырында қайын атасының тағына отырады.

Орнату

Галланд және Бертон нұсқаларындағы әңгіменің бастапқы сөйлемдері оқиғаны "Қытайдың біріндегі қалаларда" орын алатынын көрсетеді. Дегенмен, әңгіменің қалған бөлігі Таяу Шығыс аймағына сай келеді. Мысалы, кейбір нұсқалардағыдай "Император" емес, билеуші "Сұлтан" деп аталады, ал әңгімедегі адамдар мұсылман және олардың сөздері ислами нақыл сөздерге толы. Аладдиннің тауарын еврей саудагер сатып алады, бірақ буддистер, даостар немесе конфуцийшілер туралы ешқандай дерек жоқ. Қытай тарихында мұсылман топтары, оның ішінде көптеген ұйғырлар, хуэй және Жібек жолы саяхатшыларының ұрпақтары – тажиктер ұзақ жылдар бойы этникалық құрамға кіргенін атап өткен жөн. Ислам қауымдастықтары бұл аймақта Тан әулетінен бері бар екені мәлім (осы әулет Мұхаммед пайғамбардың өмірімен бір уақытта билікке келді). Кейбір зерттеушілер оқиғаның орны Түркістан болуы мүмкін деп санайды (Орталық Азия және Қытайдың Батыс Қытайдағы Синьцзян автономиялық аймағын қамтиды). Осы аймақта орналасқан және Қытаймен тығыз байланысы бар арабтанған түркілік Қарахандық мемлекеті, оқиға орын алған жерге ұқсас. Алайда, "нағыз" қытайлық орын туралы болжамдар, халықтық әңгімешінің (географиялық сарапшы емес) білуі мүмкін емес Қытай туралы білімге байланысты. Ерте араб тілінде Қытай сөзі экзотикалық, алыс елді білдіру үшін абстрактілі мағынада қолданылған.

Тарихы

Аладдин туралы әңгіме Аарн-Томпсон-Утер индексінде ATU 561 типті "Аладдин" ертегісі ретінде жіктеледі, кейіпкердің атымен аталған. Индексте Аладдин оқиғасы екі ұқсас ертегінің қасында орналасқан: ATU 560, "Сиқырлы сақина", және ATU 562, "Көк жарықтағы рух". Бұл ертегілердің барлығында өміріне қиындықтар келген, кедей бала немесе әскердің тілектерін орындайтын сиқырлы затты (сақина, шам, оттық) тауып алуы туралы айтылады. Осы ертегі түрінде сиқырлы зат ұрланады, бірақ ақырында басқа сиқырлы заттың көмегімен қайта табылады.

Тарату

"Мың бір түн" кітабында пайда болғаннан бері, әңгіме ауыз әдебиетіне сіңіп кеткен. Ғалымдар Тон Декер мен Тео Медер Еуропа мен Таяу Шығыс аймақтарында оның түрлерін анықтады. Үнді нұсқасы да бар, ол "Сиқырлы шам" деп аталады және Сантал халқынан жинақталған.

Бейімделулер

Адаптациялардың түпкілікті оқиғаға сай келуі әртүрлі болады. Әсіресе, қытайлық тұрмысты бейнелеуде туындайтын қиындықтар көбінесе оқиғаға «Мың бір түн» әңгімелеріне тән көрініс беру арқылы шешіледі.

Батыс комикстері

1962 жылы Уолт Дисней Продакшнның итальяндық филиалы Освальдо Павезе жазған және Пьер Лоренцо Де Вита сурет салған «Паперино е ла гротта ди Аладино» (Дональд пен Аладин үңгірі) әңгімесін жариялады. Көптеген пантомималардағыдай, сюжет Әли Баба оқиғасының элементтерімен үйлеседі: Скрудж аға Дональд Дак пен оның немерелерін Аладдиннің қазынасын табу үшін экспедицияға жетектеп, олар Бігл Бойздың Таяу Шығыстағы баламаларымен кездеседі. Скрудж Аладинді шам туралы аңызды өзінің тыйымсыз табысының бастауын жасыру үшін пайдаланған қарақшы деп сипаттайды. Олар қазына сақталған үңгірді табады – ол үлкен таспен жабылып, ашу үшін сиқырлы сөз ("сезам ашыл") қажет етеді. Комикстердегі «Жасыл фонарь» кейіпкерінің бастапқы нұсқасы Аладдин аңызынан шабыттанды; басты кейіпкер «фонарь пішіндес қуат көзін» және «қуат жүзігін» табады, ол оған материяны жасау және басқару күшін береді. Elseworlds сериясында «Жасыл фонарь» мифологиясын Аладдин мифологиясымен біріктірген «Жасыл фонарь: 1001 Зүлпыралы түндер» атты әңгіме де болды.

Манга

Жапон манга сериясы «Magi: The Labyrinth of Magic» тікелей бейімдеу емес, бірақ Аладдинді оқиғаның басты кейіпкері ретінде ұсынады және «Мың бір түн» әңгімелерінен көптеген кейіпкерлерді қамтиды. Бұл комикс 2012 жылдың қазан айында аниме телесериалына бейімделді, онда Аладдинге жапон тілінде Каори Ишихара, ал ағылшын тілінде Эрика Мендес дауыс берді.

Пантомималар

Ұлыбританияда Аладдиннің оқиғасы 1788 жылы Джон О’Кифтің Ковент-Гардендегі Корольдік театр үшін драмалық өңдеуін алды. Бұл 200 жылдан бері пантомиманың танымал тақырыбы болып келеді. Дәстүрлі Аладдин пантомимасы – белгілі пантомима кейіпкері Жесір Тванкидің (Аладдиннің анасы) туған жері. Пантомималық қойылымдарда, оқиға мен ортаны өзгерту жиі кездеседі, бұл оны "Қытайға" (ортағасырлық Бағдатқа емес, Лондонның Шығыс бөлігіндегі Қытайға) сәйкес ету үшін жасалады, сондай-ақ басқа "Мың бір түн" ертегілерінің элементтері (әсіресе Әли Баба) сюжетке енгізіледі. "Пантомима Аладдиннің" бір нұсқасы – Сэнди Уилсонның 1979 жылғы "Аладдин" мюзиклі. 1990 жылдардың басынан бері Аладдин пантомималары Дисней анимациясының ықпалында. Мысалы, 2007/8 жылғы Бирмингем гипподромында Джон Барроуменнің қатысуымен қойылған спектакльде Дисней фильмдерінен – "Аладдин" және "Муланнан" әндер орындалды.

Басқа музыкалық театр

"Жаңа Аладдин" – 1906 жылы шыққан, табысты Эдвардтық музыкалық комедия. Адам Оеленшлягер 1805 жылы "Аладдин" атты өлеңмен жазылған драмасын жазды. Карл Нильсен осы пьесаға 1918–19 жылдары қосымша музыка жазды. Ферруччо Бусони Оеленшлягердің "Аладдин" пьесасының соңғы сахнасынан алған бірнеше жолдарды өзінің фортепиано концертінің, Op. 39-шы бөлігінде пайдаланды. 1958 жылы Аладдиннің музыкалық комедия жанрындағы нұсқасы, әсіресе АҚШ теледидары үшін жазылды, кітабын С. Дж. Перлеман, ал музыкасы мен әнін Коул Портер жазды. 1959 жылы Лондон сахнасында қойылды, онда 30 жастағы Боб Монкхаус Колозей театрында Аладдин рөлін ойнады. "Аладдин", Prince Street Players нұсқасы; кітабы Джим Эйлерге, музыкасы Джим Эйлер мен Жанна Баргиге, әні Джим Эйлерге тиесілі. Broadway Junior компаниясы Дисней анимациясының музыкасы мен сценарийіне негізделген балалар мюзиклі "Аладдин Jr." шығарды. Диснейдің "Аладдин: Музыкалық тамаша" атты музыкалық сахналық шоуы 2003 жылдың қаңтарынан 2016 жылдың 10 қаңтарына дейін Disney California Adventure-де көрсетілді. StarKid Productions 2013 жылы YouTube-та "Twisted" мюзиклін жариялады, ол 1992 жылғы Дисней фильмінің пародиясы болып табылады және патшалық визирдің көзқарасынан баяндалады. Диснейдің театрлық қойылымы 2011 жылы Сиэтлде, 2013 жылы Торонтода, ал 2014 жылдың 20 наурызында Бродвейдегі New Amsterdam Theatre-де ашылды.

Анимация: Еуропа мен Азия

Аладдин, 1992 жылы Walt Disney Feature Animation компаниясының анимациялық фильмі (қазіргі уақытта осы әңгіменің ең танымал қайта айтылуы). Бұл нұсқада бірнеше кейіпкерлердің аттары өзгертілді немесе біріктірілді. Мысалы, Сиқыршы мен Сұлтанның уәзірі Жафар есімді бір кейіпкерге біріктірілді, ал ханшайым Жасмин деп аталды. Олардың іс-әрекеттеріне жаңа себептер енгізілді. Шамның Жіні тек үш тілек орындайды және өз қызметінен босануды қалайды. Сезімтал сиқырлы кілем сақинаның Жінін алмастырады, ал Джафар Аладдинді табу үшін патшалық сиқырлы сақинаны пайдаланады. "Жафар" және "Абу" аттары, Сұлтанның ойыншықтарға құштарлығы және олардың сыртқы келбеті 1940 жылы түсірілген "Бағдад ұрысы" фильмінен алынған. Оқиға Қытайдан Арабияның Аграба қаласына көшірілді, ал сюжеттің құрылымы жеңілдетілді. "Жафардың оралуы" (1994) – 1992 жылғы Walt Disney фильмінің тікелей жалғасы. "Аладдин және Ұрылар патшасы" (1996) – 1992 жылғы Walt Disney фильмінің екінші және соңғы жалғасы. 1926 жылы түсірілген "Ахмед ханзадасының оқиғалары" (қазірге дейін сақталған ең алғашқы анимациялық фильм) Аладдиннің оқиғасын ханзаданың оқиғасымен біріктірді. Бұл нұсқада Аладдин қуып жүрген ханшайым Ахмедтің қарындасы, ал сиқыршы оның қолы үшін оның бәсекелесі. Сиқыршы өзінің сиқыры арқылы қамал мен ханшайымды ұрлап, Аладдинге шабуыл жасау үшін бір құбыжықты жібереді, одан Ахмед оны құтқарады. Содан кейін Ахмет Аладдинге шамды өзінің болашақ әйелі, ханшайым Пари Бануды Вак-Вак аралының жын-шайтандарынан құтқару үшін қажет екенін айтады. Олар Отты таудың сиқыршысын сиқыршыны жеңуге көндіреді, содан кейін үш батыр да жын-шайтандармен күресу үшін бірігеді. "Мың бір түн" – 1969 жылы шыққан жапондық ересектерге арналған аниме фильмі, режиссері Эйичи Ямамото, идеясын Осаму Тедзука жасаған. Фильм – "Муши Продакшн" компаниясының "Анимерама" сериясының бірінші бөлігі. "Аладдин және керемет шам" (Aladdin et la lampe merveilleuse) анимациялық фильмі 1970 жылы Францияда жарық көрді. Бұл әңгіменің Дисней нұсқасымен салыстырғанда көптеген түпнұсқа элементтері бар. "Аладдин және оның керемет шамшырағы" (1975) – Тоэй Анимациясы шығарған жапондық қысқа аниме фильмі, "Классикалық әңгімелер" (Sekai Meisaku Dōwa Manga Shirīzu) сериясында көрсетілді. "Аладдин және сиқырлы шам" – Йошикацу Касаи режиссерлік еткен, Тоэй Анимация Жапонияда түсірген және 1982 жылы The Samuel Goldwyn Company Америка Құрама Штаттарында шығарған жапондық фильм. "Аладдиннің ұлы" – 2003 жылы түсірілген Сингетам Шриниваса Раоның 3D-анимациялық фантастикалық оқиғалар фильмі. Ол Аладдиннің ұлы мен оның зұлым сиқыршымен күресі туралы.

Анимация: АҚШ

1934 жылы түсірілген "Аладдин және керемет шам" атты қысқа фильмінде Аладдин бала жұмысшы болып, сиқырлы шамды тауып, оны принц болу үшін пайдаланады. 1938 жылы түсірілген "Сізде қамал бар ма?" анимациялық фильмінде Аладдин қысқаша көмек сұрап пайда болады, бірақ Үш мылтықшының бірі оны ұрып жібереді. "Аладдин және оның керемет шам" – 1939 жылғы Popeye the Sailor мультфильмі. 1942 жылы түсірілген "Фони Фаблс" анимациялық фильмінде Аладдин тағы да қысқаша көрініп, сиқырлы шамды сүртеді, бірақ жын ереуілде болады. 1959 жылы түсірілген "1001 Араб түні" анимациялық фильмінде Мистер Магу Аладдиннің ағасы рөлінде ойнады, ал фильмді UPA студиясы жасады. "DuckTales the Movie: Treasure of the Lost Lamp" фильмі Аладдин негізінде жасалған, бірақ бас рөлде Хьюи, Дьюи және Луи болды. Аладдин – 48 минуттық анимациялық фильм. Оны "Golden Films" және "American Film Investment Corporation" компаниялары өндірген. Барлық "Golden Films" фильмдеріндей, бұл фильмде де Ричард Хурвиц пен Джон Ариас жазған "Rub the Lamp" әні бар. Фильм 1992 жылдың 27 сәуірінде "GoodTimes Home Video" компаниясы арқылы тікелей видео форматта шығарылды (Disney нұсқасы шығар алдында бірнеше ай бұрын), және 2002 жылы дистрибьютордың "Collectible Classics" өнімдерінің бір бөлігі ретінде DVD форматында қайта шығарылды.

Тірі экшн: ағылшын тіліндегі фильмдер

Аладдин және керемет шам (1917), режиссерлері Честер М. Франклин және Сидни А. Франклин, Fox Film Corporation компаниясымен шығарылған, бала актерлерді пайдалана отырып, оқиғаны баяндады. Бұл – оқиғаның ең ерте түсірілген бейнелеуі. 1940 жылғы британдық «Бағдад ұрысы» фильмі Аладдин оқиғасының элементтерін қолданады, бірақ түпнұсқа оқиғадан да еркін ауытқиды: мысалы, жын тек үш тілек орындайды және императордың визирі кішігірім кейіпкерінің аты Жаффар болып өзгереді, ол бастапқы сюжеттегі сиқыршының орнына басты жауға айналады. «Араб түндері» – Джон Роулинс режиссерлік еткен 1942 жылғы оқиғалы фильм. Басты рөлдерде Сабу, Мария Монтез, Джон Холл және Лейф Эриксон. Фильм «Мың бір түн» кітабынан алынған, бірақ түпнұсқа араб әңгімелеріне қарағанда Universal Pictures компаниясының қиялына көбірек қарызды. «Бағдад ұрысы» сияқты басқа фильмдерден айырмашылығы, онда ешқандай монстрлар немесе табиғаттан тыс құбылыстар жоқ. «Мың бір түн» (1945) – Бағдадтағы «Мың бір түн» оқиғасы бойынша түсірілген Technicolor фантастикалық фильмі. Басты рөлдерде Корнел Уайльд (Аладдин), Эвелин Киес (сиқырлы шамның жыны), Фил Сильверс (Аладдиннің ұрлықшы серігі) және Адель Джергенс (Аладдиннің сүйіп тұрған ханшайымы). «Аладдин және оның шамы» – 1952 жылғы фантастикалық оқиғалар фильмі, онда Джонни Сэндс Аладдин және Патрисия Медина Жасмин ханшайым рөлін сомдайды. «Аладдиннің ғажайыптары» – Марио Бава мен Генри Левин режиссерлік еткен, Дональд О'Коннор Аладдин рөлінде ойнаған 1961 жылғы фильм. Бұл фильм жұмысшы табына көбірек назар аударады: Аладдин ханзадаға (Марио Жиротти) және ханшайымға (факир сияқты) көмектеседі, бірақ өзі ханзада болмайды және көршісі Дьяльмамен (Ноэль Адам) романтикалық қарым-қатынасқа түседі. Жын (Витторио Де Сика) тек үш тілек орындай алады (бірақ бір тілек ретінде саналатын нәрсе өте икемді, мүмкін Аладдинге деген ықыласынан), және әр тілек орындалған сайын кішірейеді, бұл оның 12000 жылдан кейін мәңгілік демалысқа шығуына әкеледі. «1001 түн» (Les 1001 nuits) – 1990 жылғы француз-италиялық фильм, басты рөлдерде Кэтрин Зета-Джонс, Стефан Фрейсс және Витторио Гассман. Фильм Шеразада мен Аладдин оқиғаларына негізделген. «Аладдин Х-тің эротикалық оқиғалары» – Кристоф Кларктың ойнаған 1994 жылғы итальяндық порнографиялық фильмі. «Аладдин сарайындағы бала» – Роберт Л. Леви режиссерлік еткен 1998 жылғы бейнефильм, «Аладдин сарайындағы бала» фильмінің жалғасы. «Аладдиннің оқиғалары» (2019) – The Asylum компаниясының шығарған мокбастері. «Аладдин» – Диснейдің 1992 жылғы анимациялық фильмнің жанды түсірілген нұсқасы, 2019 жылы шықты. Басты рөлдерде Мена Масуд (Аладдин), Наоми Скотт (Жасмин), Марван Кензари (Жафар) және Уилл Смит (Жын).

Тірі экшн: ағылшын тілінде емес фильмдер

Аладин және керемет шам — 1927 жылы Бхагвати Прасад Мишраның халық ертегісі негізінде түсірілген үнсіз фильм. Аладин және керемет шам — 1931 жылы Жал Арианың халық ертегісінен бейімделген үнсіз фильм.

Анимация: ағылшын тілінде

Араб түндері, Ранкин/Басс сериясының «Отбасылық классика фестивалі» (1972–1973) эпизоды, жинақтың әртүрлі әңгімелерінен, оның ішінде Аладдиннен шабыттанды. «Grinder Genie and the Magic Lamp» (1987) – Санрио және DIC сериясының «Hello Kitty's Furry Tale Theater» эпизоды. «Аладдин және сиқырлы шам» – 1991 жылы PBS телеарнасында көрсетілген Rabbit Ears Productions «We All Have Tales» сериясының эпизоды, Джон Херт баяндаушы, Грег Коучтың суреттері және Микки Харттың музыкасы. Бұл нұсқада оқиға Персияның Исфахан қаласында өтеді және түпнұсқа сюжетті, соның ішінде әйгілі колдовниктің шығу тегін жақыннан қадағалайды. Аудиокітап нұсқасы 1994 жылы «Балалар үшін ең жақсы ауызша сөз альбомы» номинациясы бойынша «Грэмми» сыйлығына ұсынылды. «Аладдин» – Диснейдің 1994–1995 жылдар аралығындағы фильмге негізделген анимациялық сериалы. Аладдин «Happily Ever After: Fairy Tales for Every Child» сериалының бір эпизодында пайда болды. Оқиға «Ежелгі Қытайда» орын алады, бірақ түпнұсқа сюжетпен байланысы шала.

Анимация: Ағылшын тілінен басқа тілдер

Аладдиннің қарт нұсқасы 1975 жылы шыққан "Араб түндері: Синдбадтың оқиғалары" анимациялық сериясында басты кейіпкер ретінде пайда болады. Бұған қоса, осы оқиға 14-16-шы эпизодтарда да бейімделген. "Manga Sekai Mukashi Banashi" (1976-1979) аниме сериясының 37-ші эпизодында 10 минуттық бейімделуі бар. "Мың бір түн" (1993) француз анимациялық сериясының бір эпизоды. "Пеккль Аладин және оның сиқырлы шам" (1993) – "Hello Kitty and Friends" OVA сериясының эпизоды. "Әлемдік ертегілер сериясы" ("Sekai meisaku dōwa shirīzu Wa o! Meruhen ōkoku") – классикалық ертегілер негізінде Toei Animation студиясы жасаған аниме сериясы. 1-ші эпизод – "Аладдин" ертегісінің бейімделуі. 2001 жылғы "Hello Kitty's Animation Theater" (Sanrio Anime Sekai Meisaku Gekijō) сериясының эпизоды. "Simsala Grimm" (1999-2010) неміс анимациялық сериясының үшінші маусымының 15-ші эпизоды. "Magi: The Labyrinth of Magic" (2012) – осы аттас манганың бейімделуі.

Тірі эпизод: ағылшын тілі

Аладдин – 1958 жылы теледидар үшін арнайы жазылған музыкалық фантазия, С.Ж. Перелманның кітабы, Коул Портердің музыкасы мен сөздері, CBS телеарнасының DuPont Show of the Month бағдарламасында көрсетілген. Аладдин Фрэнк Оз орындаған «Сезам көшесі» сериалының 297-ші эпизодында пайда болды. Бұл нұсқа үлкен лаванды түсті, қолмен жасалған қуыршақтан жасалған. Марти Фельдман эпизодының бір бөлігі «Маппет шоу» бағдарламасында Аладдиннің тарихын Ұлы Гонзо Аладдин рөлінде, ал Марти Фельдман шамның жындысы рөлінде ойнап қайтадан көрсетеді. 1967 жылы түсірілген телефильм Prince Street Players сахналық мюзикліне негізделген. Бұл нұсқа 50 минуттық телебағдарламаға бейімделу үшін шамамен 15 минуты қысқартылған, гастрольдік мюзиклге өте жақын. Онда Уилл Б. Эйбл Жын рөлінде, ал Фред Грейдс Аладдин рөлінде ойнады. 1986 жылы «Faerie Tale Theatre» бағдарламасы «Аладдин және оның керемет шамы» атты оқиғаға негізделген эпизодты Tim Burton режиссерлік етіп, Роберт Каррадин Аладдин рөлінде, ал Джеймс Эрл Джонс сақина жындысы мен шам жындысы рөлінде ойнады. 1990 жылы Disney Бари Боствик қатысуымен Prince Street Players сахналық мюзикліне негізделген телефильм түсірді. Аладдин 2000 жылы Hallmark Entertainment телеарнасының «Arabian Nights» мини-сериалындағы бес әңгіменің бірі ретінде көрсетілді, онда Джейсон Скотт Ли Аладдин рөлінде, ал Джон Легуизамо екі жындының рөлінде ойнады. Аладдин, Жасмин, Жафар және Сұлтан кейіпкерлері, Аграба қаласы және шамның жындысы «Бір кезде» телесериалының алтыншы маусымына бейімделді, Аладдин рөлінде Дениз Акдениз, Жасмин рөлінде Карен Дэвид, ал Жафар рөлінде Одед Фер ойнады. Жафар бұрын «Бір кезде ғажап елде» спин-оффында Навин Эндрюс орындаған. Екеуі де ABC Television Studios өндірісінде шығарылды және оқиғаның Disney нұсқасына негізделген.

Тірі эпизод: ағылшын тілінен басқа тілдер

Kyōryū Sentai Zyuranger-де, ұзақ жылдар бойы жалғасып келе жатқан Super Sentai метасериясының он алтыншы бөлімінде, он бірінші эпизодта ("Менің ежем!" "Гошюджин сама!" деген транскрипция (жапонша: ご主人さま!)) "Аладдин мен сиқырлы шам" ертегісіндегі жын екені белгілі болады, және бұл оқиға шын мәнінде болған. Аладдиннің оқиғасы 1994 жылы Рамананд Сагар режиссерлік еткен және DD National телеарнасында көрсетілген үнді телехикаясы - Alif Laila-да келтірілген. Аладдин – Jaanbaaz Ek Jalwe Anek (2007–2009), Аладдин оқиғасына негізделген үнді фантастикалық телесериалы, ол Zee TV телеарнасында көрсетілді, Аладдиннің басты рөлін Мандар Джадав ойнады. Aladdin Naam Toh Suna Hoga (2018–2021), SAB TV телеарнасындағы тікелей эфирдегі үнді фантастикалық телешоуы, онда Аладдин рөлін Сиддхарт Нигам, ал Жасмин рөлін Авнит Каур/Аши Сингх ойнады.

Пачинко

Sega Sammy 1989 жылдан бері «Аладдин» мультфильміне негізделген пачинко автоматтарының желісін шығарып келеді. 2017 жылға дейін Sega Sammy Жапонияда 570 000-нан астам «Аладдин» пачинко автоматтарын сатты. Орташа бағасы шамамен 5000 доллар есебімен, бұл пачинко сатудан түскен 2,85 миллиард долларлық кіріске тең.