Кіріспе
Făt Frumos (румын тілінде: făt: ұл, нәресте; frumos: әдемі) – румын халық ертегілеріндегі батыр, көбінесе ертегілерде кездеседі. Ол Шарм ханзадасына ұқсас, батылдық, тазалық, әділдік, дене және рухани күш, зиялылық, құштарлық және берік махаббат сияқты қажетті қасиеттерге ие. Făt Frumos кереметтер жасау қабілетінің белгілі бір деңгейін, сондай-ақ берген уәдесіне адалдығын және қызмет ететін монархқа толық бағыныштылығын көрсетеді. Кейбір аңыздарда ол туғанға дейін жылай алады. Făt Frumos әдетте патшаның кіші ұлы болады. Румын халық ертегілерінде патшаның барлық ұлдары Змеу немесе Балаурды жеңуге тырысады, үлкен ұлдары кіші ұлынан бұрын сәтсіздікке ұшырайды. Făt Frumos қалыпты адамдардың күшіне жетпейтін сынақтар мен кедергілерден өтеді. Ол әрқашан оларды қадір-қасиетпен жақсы жағдайға жеткізеді. Ол зұлым құбылыстармен және жаман кейіпкерлермен (змеу, балаур, Мума Пэдурий және т.б.) күреседі. Ол кеңесшісі болып табылатын Calul Năzdrăvan ("Тамаша Ат") арқында "осы жерде" де, "басқа жерде" де (tarâmul celălalt) саяхаттайды. Ертегінің соңында Făt Frumos оқиғаның басты кейіпкері, әулие қыз Илеана Косанзеана, Zâna Zânelor (Пері патшайымы) немесе Doamna Chiralinaмен жұптасады. Саяхаттарында Făt Frumos көбінесе дұрыс бағытты анықтаумен байланысты үлкен қиындыққа тап болады және екі теңдей мағынасыз нұсқаудың арасында таңдау жасауға мәжбүр болады. Дұрыс жол туралы сұрағанда, бір қарт әйел Făt Frumos-қа түсініксіз жауап береді: "Оңға бұрылсаң, қайғыға ұшырайсың; солға бұрылсаң, қайғыға ұшырайсың". Виктор Кернбахтың сөзіне сәйкес, бұл екі жақты ұтыс жағдайы румын халқының тарихи жағдайын еске түсіреді, оның отаны үнемі шетелдік күштердің басып кіруіне және шабуылдарына ұшырады, ал жергілікті халық әрқашан екі өкінішті таңдаудың арасында шешім қабылдауға мәжбүр болды: жауларымен одақтасу немесе олармен күресу. Făt Frumos румын мәдениеті мен әдебиетінің кең таралған бейнесі. Ол Михай Эминеску, Тудор Аргези немесе Ничита Стэнеску сияқты белгілі жазушылардың әңгімелері мен өлеңдерінде кейіпкер ретінде пайда болады. Румын халқының өзіне-өзі сыналы қарауының белгісі ретінде Făt Frumos қазіргі румын әзілдерінде де кездеседі, бірақ Булаға немесе сол кездегі саяси тұлғаларға қарағанда сирек.
Făt Frumos (from Romanian făt: son, infant; frumos: handsome) is a knight hero in Romanian folklore, usually present in fairy tales. Akin to Prince Charming, he possesses such essential attributes as courage, purity, justness, physical and spiritual strength, cleverness, passion, and unshakable love. Făt Frumos also displays some minimal abilities in performing miracles, as well as total commitment to a task once his word is given and to the monarch he serves. In some tales, he is so precocious as to be able to weep before he is born. Făt Frumos is usually the youngest son of a king. In the Romanian folk stories it is common that all the sons of a king try to defeat the Zmeu or the Balaur, the older sons failing before the younger one succeeds. Făt Frumos has to go through tests and obstacles that surpass ordinary men's power. With dignity, he always brings these to a positive resolution. He fights demonic monsters and malevolent characters (zmeu, balaur, Muma Pădurii, etc.). He travels in both "this land" and "the other land" (tarâmul celălalt) on the Calul Năzdrăvan ("The Marvellous Horse"), who also serves as his counsellor. At the end of the fairy tale, Făt Frumos is paired up with the heroine of the story, a fairy maiden: Ileana Cosânzeana, Zâna Zânelor (Fairy Queen) or Doamna Chiralina. In his journeys, Făt Frumos often has to overcome a major dilemma related to the correct route he is to follow, and is bound to decide between two equally nonsensical choices. Asked about the right way, an old woman gives Făt Frumos an obscure answer: "If you turn right, you will be in sorrow; if you turn left, you will be in sorrow as well". According to Victor Kernbach, this lose lose situation evokes the historical condition of the Romanian people whose homeland had been constantly crossed and attacked by foreign powers, as the native population was always forced to decide between two equally unfortunate choices: ally with your enemies or fight them. Făt Frumos is also a commonplace figure of the Romanian culture and literature. He appears as a character in stories and poems by famous writers, such as Mihai Eminescu, Tudor Arghezi, or Nichita Stănescu. As a symptom of the Romanian people's self irony, Făt Frumos can be encountered even in contemporary Romanian jokes, yet less frequently than Bulă or the political personalities of the moment.
Таңдалған библиография
Калинеску, Матей. "Тарих пен жұмақ арасында: бастама сынақтары". "Дін журналы" 59, № 2 (1979): 218–23. www.jstor.org/stable/1202705. Шелару, Оана Валерия. "Sistemul actanţial al basmului" [Халық ертегісінің актанциалдық жүйесі]. "Молдавияның этнографиялық мұражайының жылдық шолуы". 11/2011. 87–116 бб. (Румын тілінде). Фринку, Симина және Джурджинча, Иоана. (2019). Făt Frumos cu ceas rupt din Soare. Румыниялық фольклор және астрономия. "Ата-бабалар астрономиясы". Румыния аумағындағы археоастрономия және этноастрономия. Бас редактор: JATEPress Kiadó, 345–362 бб. Кернбах, Виктор (1989). Жалпы мифология сөздігі. Editura Științifică și Enciclopedică, Бухарест, 183–184 бб.
Frîncu, Simina & Giurginca, Ioana. (2019). Făt Frumos cu ceas rupt din Soare. Folclorul românesc și astronomia. In: Astronomia străbunilor. Arheoastronomie și etnoastronomie pe teritoriul României, Publisher: JATEPress Kiadó, pp. 345–362. Kernbach, Victor (1989). Dicționar de mitologie generală. Editura Științifică și Enciclopedică, București, pp. 183–184.