Кіріспе

Engaged - В. С. Гилберттің үш актілі комедиялық пьесасы. Сюжеттің желісі жас бай жігіттің әйел іздеуі, оның немере ағасының үйленуге талпындыруы, ал ең жақын досының оны болдырмау әрекеті. Қиындықтар мен адалдықтың өзгеруінен кейін барлық басты кейіпкерлер бір-бірімен жұптасып, аздап қанағаттандыра алады. Бұл пьеса Гилберттің композитор Артур Салливанмен бірге комикалық операсы H. M. S. Pinafore-де алғашқы үлкен табысынан бір жыл бұрын, 1877 жылы 3 қазанда Лондондағы Хеймаркет театрында ашылды. "Енгайд" лондон сахнасында, содан кейін британ провинцияларында, АҚШ-та, Австралияда және Жаңа Зеландияда жақсы қабылданды. Кейіннен ол көптеген рет қайта жаңғыртылды және 20 және 21 ғасырларда өндірілуін жалғастырды. Бұл пьеса "Булвер Литтонның "Меней" (1840 ж.) және Уайльдтың "Адал болудың маңызы" (1895 ж.) арасындағы ең тамаша және күлкілі ағылшын комедиясы деп аталады, бірақ кейбір сыншылар оны жүрексіз деп тапты. Сынықтанушылардың әсері болған басқа пьесалар - Бернард Шоудың "Армз" және "Адам" және "Адам және Супермен". Кейінгі драматургтар, олардың шығармалары "Енгейд" секілді көрінеді, олар Ноэль Ковард және Джо Ортон.

Өмірбаян

1877 жылы қырық жастағы Гилберт драматург ретінде танымал болды. 1860-шы жылдардағы ертедегі бурлесктерден кейін ол комикалық опера либреттолары мен музыкалық емес пьесаларды, сонымен қатар комикалық және күрделі пьесаларды жазуға бет бұрды. Оның музыкалық жетістіктері арасында "Ages Ago" (Фредерик Клейдің музыкасы, 1869) және "Trial by Jury" (Артур Салливанның музыкасы, 1875). Оның музыкалық емес пьесалары Пыгмалион мен Галатея (1871), Зұлым әлем (1873), Сүйіктілер (1874) және тағы басқалары сол кездегі стандарттар бойынша 100 қойылымнан астам ойнаған. "Енгейд" Гилберттің бұрынғы Баб балладалары мен кейінгі Савой операларының сатирикалық стилімен жазылған. New York Times журналының бір сарапшысы мұны "адам табиғатының кері бұрылуы бір сериялы эмоцияларға тіл беру және басқасын әрекет ету" деп атады. Гилберттің бұрынғы пьесасы "Данль Друс" (1876) драмасы болды, онда ол адам сезімдерін бейнелеуге тырысты. Бұл орташа табысты болды, бірақ "Қатысқанда" ол өзінің әдеттегі абсурдтық тәсілге оралды, сүйіспеншілік емес, ақшаға деген ынтасы бар кейіпкерлерді ойлап тапты. Мүмкін, қарама-қайшылықты атап өту үшін, жаңа пьесада ол жалдамалы әйелдің басты рөлін Марион Терриге берді, ол "Дан'л Друс" пьесасында сезімтал рөл ойнады. Ол сондай-ақ жаңа пьесаға сценарий жазды, ол оның алдыңғы пьесасының пародиясы болып көрінді. "Еңбек" романындағы үзінді, басты кейіпкер Шевиот Хиллдің сөйлеген сөзі Гилберттің неке туралы түсінігін көрсетеді: Гилберт мұны жасауға мүмкіндігі болғаннан кейін, өзінің шығармаларын түсірді.

Алғашқы қойылымдар

Engaged алғаш рет 1877 жылы 3 қазанда Лондондағы Хеймаркет театрында қойылды. Ол Джордж Хани, Кирл Белл, Марион Терри, Люси Бакстоун және Джулия Стюартпен бірге ойнады. Ол театрды жалға алу мерзімі аяқталғанға дейін, яғни 1878 жылдың 1 ақпанына дейін 110 қойылымда көрсетілді. 21 ақпанда Хань басқаратын провинциялық тур басталды. Турне аяқталғаннан кейін компания Лондонға оралып, 1878 жылдың шілде мен тамызында Strand театрында ойнады. 1879 жылы ақпанда алғашқы американдық қойылым Нью-Йорктегі Парк театрында ашылды, комедиялық актер Джеймс Льюис Шевиот және Агнес Бут Белинда роліне ие болды. Сол жылы Австралия мен Жаңа Зеландияда да фильм түсірілді. 1880 жылдары Лондонда екі қайта жандану болды: Корольдік сот театрында 1881 жылы 30 қарашада ашылды, Х. Ж. Байрон басты рөлде болды және 1886 жылы 17 ақпанда Хеймаркетте Герберт Бербом Тридің қатысуымен.

Бірінші акт

Шотландия мен Англияның шекарасындағы Гретна маңындағы қарапайым, бірақ көрікті коттедждің бағында Ангус Макалистер Мэгги Макфарлейнге құмарлық танытады. Ангус темір жол желілерін бұзып, жолдан шыққан пойыздардың жолаушыларына тамақ пен баспана сатып, күн көреді. Оның екі құрбаны пайда болады: Белинда Трехерн мен Белвавни, олар майор МакГилликуддиден, оның бұрынғы қалыңдығынан қашып жүр. Белвавнидің табысы жылына 1000 фунт стерлингке тең. Оның досы Шевиот Хилл кездескен әрбір жас әйелге үнемі ұсыныс жасайды, ал Бельвавниге Шевиоттың әкесі осындай ұсыныстарды болдырмау үшін ақша төлейді. Егер ол сәтсіз аяқталып, Шевиот үйленсе (немесе қайтыс болса), жылына 1000 фунт Шевиоттың ағасы Симперсонға беріледі. Шешуші: Шевьот пен Симперсон Белинда мен Белвавнимен бірге теміржолдан шыққан пойызда болған. Жыл сайынғы 1000 фунт стерлингті қамтамасыз ету мақсатында Симперсон өзінің қызы Минниді Шевиотқа қолайлы қалыңдық ретінде ұсынады. Шевио келіседі, бірақ Мэггидің сүйкімділігі оны бірден алаңдатып жібереді. Ол Ангусқа оны босату үшін пара береді, бірақ оны жеңгені үшін өзін құттықтап жатқанда, ол Белиндамен кездеседі, оған бірден тартылады. Ол одан бас тартады, ал ол Минни Симперсонға үйленуге ант береді. Оның үйленуі Белвавнидің табысын алып тастайтын болғандықтан, бұл Белиндаға мүлдем ұнамайды, және ол Шевионың бойдақ болып қалуын сұрайды. Майор МакГилликудди қазір Бельвавниді өлтіруге ниеттенген қашып кеткен жұптың ізін тауып, пайда болады. Шевиот Бельвавниді бір жағына итеріп, Белинданы жарқын түрде құшақтап, жағдайды құтқарады. Майордың қатаң бұйрығына қарамастан, ол Белиндамен ерлі-зайыпты болып жариялайды. Мэгги, Белвауни және майордың бәрі де күйзеліске ұшырады.

ІІ акт

Үш айдан кейін Симперсонның Лондон үйінің қонақ бөлмесінде Минни Шевиотпен үйлену тойына дайындалуда. Белинда қайғылы киім киіп келеді. Ол өзінің бұрынғы досы Минниге бейтаныс адамға тұрмысқа шыққанын түсіндіреді. Ол Гретнадағы оқиғаларды қысқаша баяндайды және Шотландия заңына сәйкес неке туралы ашық мәлімдеме заңды одақ болып табылатындығын түсіндіреді. Сондықтан, ол өзін күйеуі деп жариялап, майордан қорғаған адамның есімін білмесе де, сол күннен бастап оны көрмеген болса да, ол заңды түрде оған тұрмысқа шыққан. Содан бері ол аза тұту киімін киіп жүр, бірақ бүгін Миннидің үйлену тойы екенін білген соң, үйіне барып, оған лайықты киімдерді киеді. Шевио үйлену тойына арналған киім киіп кіреді. Ол қысқа уақытқа қызметшіні Паркердің назарын аударады, кейін Минни қайтып келеді және олар болашақ, қатаң сарамжал өмірлерін талқылайды. Минни кетеді, ал Бельвавни Белинданы жоқтап шығады. Ол Шевиотты неке қиюдың алдында тапқаннан кейін қатты қорқады, өйткені бұл оның жылына 1000 фунт стерлингтік жалақысынан айырылады дегенді білдіреді. Гретнадағы оқиғаларға қатысқан ол Шевиоттың заңды түрде үйленгенін растай алады. Шевиоттың айтуынша, үй қиратылған, ал иесі елден кеткен, сондықтан Бельвавнидің пікірін растайтын ешкім жоқ. Сонымен қатар, оқиғалар шекараның ағылшын немесе шотланд жағында болды ма деген күмән бар: егер ол бірінші болса, ол заңды түрде ерлі-зайыпты емес. Ол Миннимен некелесуді шешті. Ангус пен Макфарлейндер пайда болады. Олар Симперсонның қызметшілері ретінде жалдалған. Мэгги истерикалық күйге түсіп, Симперсондарға шындықты айтады: Шевиот оған үш ай бұрын ұсыныс жасады, содан кейін бірден өзін басқа әйелге үйленгенін мәлімдеді. Минни мен оның әкесі шатасып, ашуланады, бірақ Шевиот өзінің есімін білмейтін әйелге үйленгенін қызу жоққа шығарады. Симперсон өзінің уәде етілген стипендиясын жоғалтудан қорқып, түсіндірмені талап етеді, бірақ Шевио оған бере алмайды. Белвауни кіреді, ол барлық адамды өзіне сендіреді Шевиот пен белгілі бір әйел бірнеше ай бұрын Англия мен Шотландия шекарасында ерлі-зайыпты болып жарияланды. Симперсон мұны қабыл алып, қызы өзіне басқа күйеу тауып алсын, ал Белвавни басқа табыс көзіне ие болсын дейді. Ақыры, Минидің үйлену тойына әдемі киінген Белинда кіреді. Белинда мен Шевиот бір-бірін таниды, және құшақтап құшақтауға асығады. Белвауни кері қайтқанда, Минни құлап қалады, ал Мэгги жылап қояды.

ІІІ акт

Үш күннен кейін Симперсонның Лондон үйінде Белвавни, Белинда және Минни Шевиоттың оралуын күтеді. Ол үш ай бұрын болған оқиғаның нақты орнын анықтауға тырысу үшін Гретнаға барды. Ол қайтып келеді, бірақ қиратылған коттедж Шотландияда ма, әлде Англияда ма екенін таба алмайды. Симперсон екі әріппен кіріседі. Бірі - үй иесінің. Симперсон үйдің "әлбетте, Англияда" болғанын айтады. Белинда Шевиотты жоғалтып алғанын түсінгенде есінен тайды. Ал екіншісі Белвавниден. Онда "Жаратылмаған банк" "Шевиот" акцияларына төлемдерді тоқтатты және олардың құны түк те емес. Бұл туралы естігенде, Минни Шевиоттан кету туралы шешімін жариялайды. Әкесі құлап қалған. Енді ол жыл сайынғы жалақысын алмай, адамзаттың ұятты дүниеқоңыздығына зарланады. Шевио кіріп келеді, бұрынғыдан да бақытсыз. Оның үш сүйіктісінің ешқайсысы оның әйелі бола алмайды. Ол өзін-өзі атуды шешеді, бірақ ол мұны жасамас бұрын, Белвавни банкі туралы хатының жалған екенін мойындайды. Содан кейін ол Белиндамен бірге таксиге мініп, сүйіспеншілікпен бірге кетеді. Шевио кек алуға ант береді және кез келгенмен үйленуге уәде береді. Неге Минни емес? Симперсон қуаныштан қызын іздеп кетеді. Ол келіп, Шевиот оған үйленуді ұсынды. Бірақ ол әйелінің байлығына деген жалдамалы көзқарасын білгенде, одан бас тартады. Ол қатты қиналып, Мэгги Макфарлейнді шақырады. Ол келгенде, анасы мен Ангуспен бірге, Шевиот Мэггиге үйленуді ұсынады. Әйел қатты жылап тұр: ол жаңа ғана оған уәдесін бұзғаны үшін іс қозғады. Ол қазірдің өзінде оның адвокатының қолында. Шевиот өзін қарғысқа ұшырағандай сезініп отыр. Мафффарлен тіпті оған үйленуге кеңес береді, бірақ ол бұл жерде, қаншалықты күйзелген болса да, шекараны тартады. Белинда мен Белвавни қайтып келеді, содан кейін Минни мен Симперсон. Шевиоттың қорқынышы негізсіз емес, өйткені Белинда мен Белвавни қазір үйленген. Шевиот тағы да қаруын шығарады, бірақ өзін-өзі атудан бұрын Симперсон мүлкінің орналасқан жері туралы хатты қайтадан оқып шығуға шешім қабылдайды. Бұл жолы ол оқиды аяғына дейін және табады, бірақ коттедж Англияда, бақша Шотландияда және Шевиот Белинданы бақшада үйленді. Шевиот Белинданы құшақтап алады; Белвавни жұбаныш үшін Минниге жүгінеді, Ангус Мэггиге жұбаныш береді, ал миссис Макфарлейн Симперсонның қолында тынығады.

Қайта өрлеулер

"Еңбек" 1886 жылы Нью-Йоркте қайта жанданды, Агнес Бут қайтадан Белинданың рөлін ойнады, Герберт Келси Шевиот рөлін ойнады. "Нью-Йорк таймс" газетінің бір сыншысы "күлкі үнемі болып тұрды" деп атап өтті, бірақ автордың жүрексіздігі Гилберт пьесаларының сақталуына кедергі бола ма деп ойлады. 1975 жылы Ұлттық театр компаниясы Олд Вик театрын, 1983 жылы Өнер театрын, 2002 жылы Оранж Три театрын басқарды. Кәсіби қойылымдар Шотландияның Питлокри фестиваль театрында (2004) және 2014 жылы Харрогеттегі Халықаралық Гилберт және Салливан фестивалінде ұйымдастырылды. АҚШ-та Engaged 2004 жылы Люсиль Лортел театрында Бродвейден тыс; 2009 жылы Цинциннати Шекспир компаниясы; және 2010 жылы Нью-Йорктің Буффало қаласындағы Ирланд классикалық театр компаниясы ұсынды. Шоу фестивалі 2016 жылы қойылым ұйымдастырды. Әуесқойлық қойылымдар Атлантиканың екі жағында да кез-келген уақытта ұсынылады.

Бейімделулер

Нью-Йоркте 1925 жылы ұсынылған музыкалық нұсқада Салливанның және басқа да бірнеше композиторлардың музыкасы Брайан Хукердің қосымша сөздерімен ұйымдастырылған. Белинданың рөлін Антуанетт Перри ойнады. Он бес ән болды, көбінесе Салливан, Джеймс Моллой, Август Реккель және Сиро Пинсутидің сөздерімен, Портер Стилдің бірнеше жаңа пастиш орнатуларымен. 1962 жылы екі британдық академик Джордж Роуэлл мен Кеннет Моббс "Енгейд" романын екінші рет музыкалық бейімдеуді жасады. 1925 жылғы американдық нұсқадағыдай, жаңа ән мәтіндері қолданыстағы күйлерге, бұл жағдайда олардың барлығы дерлік Салливанның орындауында болды. Киноның бейімделуін 1962 жылы әуесқой компаниясы көрсетті, сол жылы Виндзорда алғашқы кәсіби өндіріс болды. Әдебиеттің америкалық премьерасы 1965 жылы Нью-Йоркте болды, оны 1984 жылы қайтадан шығарған Village Light Opera Group ұсынды, екі рет де Рональд Нолл жүргізді. Бұл адаптация 2017 жылы Халықаралық Гилберт және Салливан фестивалінде ұсынылды. 2007 жылы топсы турви сүйеді атты үшінші музыкалық бейімделудің жазбасы шығарылды, Гилберт пен Салливан операларынан музыка қолданылды, бірақ диалогтың көп бөлігін кесіп тастады, ал бейімделудің эквивалентті шоу-продакциясы 2009 жылы Нью-Йорктегі Wings Theatre Company компаниясы.

Сыни қабылдау

Алғашқы қойылымынан кейін сыншылар екіге бөлінді. Көптеген сыншылар шығарманы ақыл-ойы мен әлеуметтік пікірлері үшін мақтады, бірақ біразы оны тым тістеу және адамгершілік деп тапты. Гилберттің "Гилберттік" шығармасы" деп атаған Х. Савилл Кларк "Театр" атты еңбегінде "әрине, ешбір жазушы бүгінгі қоғамның негізін құрайтын алдамшылық пен мақтанышқа қатысты озық скальпельмен ашық айтпаған" деп жазды. "Афина" журналының сыншысы: "Егер бұрын-соңды болмаған болса, онда өзін мүлдем жек көретін адам жоқ үш актідегі драманы жеткізу эксперименті өте сирек жасалды", - деп жазды, бірақ сыншы бұған қарамастан немесе осыған байланысты болсын, "Еңбек" "соңғы жылдары сахнада көрінген ең көңілді және түпнұсқалықтардың бірі" болды. Нью-Йорк Таймс сыншысы 1879 жылы былай деп жазды: "Гилберт мырза өзінің ең жақсы жұмысында әрқашан ықтимал көзқарас тұрғысынан ықтимал емес нәрселерді ұсынуға бейімдік танытады, сондықтан ол бір жағынан түпнұсқаға дәулет бере алады; бақытымызға орай, оның жағдайындағы бұл қасиеті шынымен поэтикалық қиялмен қолдау табады. [Engaged] романында автор өзінің әзіл-сықағына толығымен ие болды, ал нәтижесі өте қысқа мерзімді болса да, кейіпкерлердің немесе карикатуралардың өте қызықты комбинациясы және ерлік оқиғаларды мазақ ету ". 1975 жылы Ұлттық театрдың қойылымын қарап, Ирвинг Уордл "Әңгімелесу" "әлемдік шедеврлер класына сәйкес келмейтін, бірақ өзінің кезеңін ерекше айқындықпен білдіретін танымал ойын-сауық ретінде қайта жаңғыртуға лайық" деп ойлады. Майкл Биллингтон оны "асырауырақ тоқыраған жап" деп атады, бірақ кейін оны әділетсіз елемеген классик деп атады. 1983 жылы Лондонның қайта жаңғыруын сынға алушылар екіге бөлінді: The Guardian газетінде Кеннет Хуррен оны "бірнеше таңғажайып тамашалардан, жай ғана ескі, шаршамалы ойыннан" бөлек деп санайды. ал "Таймс" газетінде Энтони Мастерс "Бен Джонсон мен Уайчерлиге адамгершілік сүтпен толы" деген пікір білдірді. Жақында шыққан фильмдер жақсы қабылданады. Патрик О'Коннор 2003 жылы "Оранж-три" қойылымы туралы былай деп жазды: "Оның махаббат пен достық жақтағы жалдамалы жағында тұрып, күрделі сюжеттегі қызықтысы, көптеген жолдардың қазіргі заманға сай келетіндігі және жағдайлардың абсурд театрының көрінісі сияқты көрінеді". 2016 жылы қазіргі заманғы мәдениеттің негізін қалаушыларды зерттеу барысында Джастин Уинтл "Еңбек" романын "Булвер Литонның "Мене" (1840 ж.) және Уайльдтың "Адал болудың маңызы" (1895 ж.) арасындағы ең тамаша және күлкілі ағылшын комедиясы деп атады. Ол тікелей шабыттандырады". Бернард Шоу театр сыншысы ретінде Уайльдтың сюжеті туралы "Гилбертизм" туралы "жақсы көрінбейтін" пікір айтты. Шоу өзін Гилберттен жақсы жазушы деп санайды және Гилбертиан ретінде көрінуді ренжітті, бірақ Либман Шоудың пьесаларына "Кейінгі" әсерін келтіріп, Шоу "Гилберттің қоғамның романтикалық қасбеті мен оның фунт стерлингінің негізі арасындағы қайшылықтарына" Адам мен Суперменде және Жесірлер үйлерінде күрделі мақсат үшін комикалық әсер етті деп түсіндірді. 1968 жылы Шоу, Уайльд және әдеп комедиясының қайта жаңғыруы атты зерттеуде Дж. Х. К. Локхарт Шоудың да Гилбертке "Қорал мен адам" романында ұқсас әсер еткенін айтады. Басқа сыншылар "Енгейд" романының Шоудан тыс Ноэль Ковард пен Джо Ортонға және Абсурд театрына әсер еткенін байқаған.