Радиальды симметриялы бұлшық еттерінің жиырылуы және босаңсуы
Peristalsis
Ішек перистальтикасы: Бұл – түтік тәрізді органдардағы бұлшық еттердің ұлғарылып, жирылуы арқылы тамақ массасын жылға жылдыратын қозғалыс. Денеге пайдалы!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Радиалды симметриялық бұлшық еттердің жиырылуы мен босаңсуы
Radially symmetrical contraction and relaxation of muscles
Перистальсис ( /ˌpɛrɪˈstæləsɪs/ PERRihSTALsiss, /сондай-ақ/ /ˈstɔːl/ STAWL) – ішек қозғалысының бір түрі, түтікше бойымен антероград бағытта толқын тәрізді таралатын бұлшық еттердің радиалды симметриялық жиырылуы және босаңсуымен сипатталатын қозғалыс. Перистальтика – бұл еріксіз шеңберлі бұлшық еттердің үйлестірілген жиырылуының прогрессиясы, оған ішек қабығындағы бойлық бұлшық еттің бір мезгілде жиырылуы және шеңберлі бұлшық еттің босаңсуы ілеседі. Адамның асқазан-ішек жолы сияқты ас қорыту жолының көп бөлігінде тегіс бұлшықет тіні бірінен соң бірі жиырылып, перистальтикалық толқын тудырады, ол тамақ шарларын (асқазанда химге айналғанға дейін бол деп аталады) жол бойымен жылжытады. Перистальтикалық қозғалыс дөңгелек тегіс бұлшықеттердің босаңсуын, содан кейін шайналған материалдың кері жылжуына жол бермес үшін олардың жиырылуын, одан кейін оны алға итеру үшін бойлық жиырылуын қамтиды. Жер құрттары да осыған ұқсас механизмді қозғалыс үшін пайдаланады, ал кейбір қазіргі заманғы машиналар осы дизайлды имитациялайды. Бұл сөз нео-латын тілінен шыққан және грекше peristellein, "айналастыру" сөзінен туындаған, ол peri, "айнала" + stellein, "жақындату, біріктіру; ретке келтіру" деген сөздерден құралған.
Peristalsis (,/p//ɛr//ɪ/'/s//t//æ//l//s//ɪ//s/ PERRihSTALsiss, /usalso// /'/s//t//ɔː//l// / STAWL ) is a type of intestinal motility, characterized by radially symmetrical contraction and relaxation of muscles that propagate in a wave down a tube, in an anterograde direction. Peristalsis is progression of coordinated contraction of involuntary circular muscles, which is preceded by a simultaneous contraction of the longitudinal muscle and relaxation of the circular muscle in the lining of the gut. In much of a digestive tract, such as the human gastrointestinal tract, smooth muscle tissue contracts in sequence to produce a peristaltic wave, which propels a ball of food (called a bolus before being transformed into chyme in the stomach) along the tract. The peristaltic movement comprises relaxation of circular smooth muscles, then their contraction behind the chewed material to keep it from moving backward, then longitudinal contraction to push it forward. Earthworms use a similar mechanism to drive their locomotion, and some modern machinery imitate this design. The word comes from Neo Latin and is derived from the Greek peristellein, "to wrap around," from peri , "around" + stellein, "draw in, bring together; set in order".
Адамның физиологиясы
Перистальтика көбінесе қаудальды, яғни жоғайға қарай бағытталған. Бұл бағыттың болуы миентериялық тордың поляризациясына байланысты болуы мүмкін. Перистальтикалық рефлекс миентериялық торға тәуелді болғандықтан, оны миентериялық рефлекс деп те атайды.
Peristalsis is generally directed caudal, that is, towards the anus. This sense of direction might be attributable to the polarisation of the myenteric plexus. Because of the reliance of the peristaltic reflex on the myenteric plexus, it is also referred to as the myenteric reflex.
Перистальтикалық рефлекстің механизмі
Тамақ болсы ішек тегіс бұлшық етінің созылуына себеп болады, бұл серотониннің сезімдік нейрондарға бөлінуіне әкеледі, олар белсендіріледі. Бұл сезімдік нейрондар миентерикалық плексустың нейрондарын белсендіреді, олар екі холинергиялық жолға – ретроградты және антероградты жолдарға бөлінеді. Ретроградты жолдың белсенді нейрондары болстың артындағы тегіс бұлшық етті жиырылуы үшін P және ацетилхолин бөліп шығарады. Ал антероградты жолдың белсенді нейрондары болстың қарай созылатын тегіс бұлшық етін босаңсыту үшін азот оксиді мен ішек вазоактивті полипептидін бөліп шығарады. Бұл тамақ болсын ас қорыту жолымен тиімді түрде итеруге мүмкіндік береді.
The food bolus causes a stretch of the gut smooth muscle that causes serotonin to be secreted to sensory neurons, which then get activated. These sensory neurons, in turn, activate neurons of the myenteric plexus, which then proceed to split into two cholinergic pathways: a retrograde and an anterograde. Activated neurons of the retrograde pathway release substance P and acetylcholine to contract the smooth muscle behind the bolus. The activated neurons of the anterograde pathway instead release nitric oxide and vasoactive intestinal polypeptide to relax the smooth muscle caudal to the bolus. This allows the food bolus to effectively be pushed forward along the digestive tract.
Тамақ ішек
Тамақ шайналып, қорытылғаннан кейін жұтылып, қыртқыш ішек арқылы жылжып өтеді. Қорытылған тамақ ауызға кері қайта кірмеуі үшін оның артындағы тегіс бұлшық еттер жиырылады. Содан кейін, бір бағытты, ырғақты жиырылыс толқындары тамақты асқазанға жылдам итеруге жұмыстейді. Көшпелі моторлық кешен (КМК) перистальтикалық толқындарды күшейтуге көмектеседі. Бұл процесс тек бір бағытта жұмыс істейді және оның қыртқыш ішектегі жалғыз қызметі – тамақты ауыздан асқазанға жеткізу болып табылады (КМК сондай-ақ асқазандағы қалған тамақты жіңішке ішекке, ал жіңішке ішектегі қалған бөлшектерді тоқ ішекке шығаруға қатысады). Құсу кезінде тамақтың қыртқыш ішек арқылы ауызға итерілуіне іш бұлшық еттерінің жиырылуы себеп болады; қыртқыш ішекте перистальтика кері бағытта болмайды.
After food is chewed into a bolus, it is swallowed and moved through the esophagus. Smooth muscles contract behind the bolus to prevent it from being squeezed back into the mouth. Then rhythmic, unidirectional waves of contractions work to rapidly force the food into the stomach. The migrating motor complex (MMC) helps trigger peristaltic waves. This process works in one direction only, and its sole esophageal function is to move food from the mouth into the stomach (the MMC also functions to clear out remaining food in the stomach to the small bowel and remaining particles in the small bowel into the colon). During vomiting, the propulsion of food up the esophagus and out the mouth comes from the contraction of the abdominal muscles; peristalsis does not reverse in the esophagus.
Асқазан
Перистальтикалық толқын қызыл ішек соңына жеткенде, жүрек сфинктері (асқазан-тамыр сфинктері) ашылады, бұл тамақ болжасын асқазанға өтуіне мүмкіндік береді. Асқазан-тамыр сфинктері әдетте жабық күйде болады және асқазан ішіндегі тамақ қалдықтарының кері жылжуына жол бермейді. Асқазанның қалың бұлшықет қабырғасының араластыру қозғалыстары тамақты қышқыл асқазан сөлімен толық араластырып, киме деп аталатын қоспаны құрайды. Асқазанның бұлшықет қабаты ең қалың және осы жерде ең күшті перистальтика жүзеге асады. Ықшам уақыт аралығында пилоралық сфинктер ашылып-жабылып отырады, соның нәтижесінде киме ішекке порциялармен беріледі.
When a peristaltic wave reaches at the end of the esophagus, the cardiac sphincter (gastroesophageal sphincter) opens, allowing the passage of bolus into the stomach. The gastroesophageal sphincter normally remains closed and does not allow the stomach's food contents to move back. The churning movements of the stomach's thick muscular wall blend the food thoroughly with the acidic gastric juice, producing a mixture called the chyme. The muscularis layer of the stomach is thickest and maximum peristalsis occurs here. After short intervals, the pyloric sphincter keeps on opening and closing so the chyme is fed into the intestine in installments.
Ұсақ ішек
Асқазанда өңделгеннен және қорытылғаннан кейін, жартылай сұйық химус пилоралық сфинктер арқылы жіңішке ішекке өтеді. Асқазаннан өткен соң, әдеттегі перистальтикалық толқын бірнеше секундқа созылады, секундына бірнеше сантиметр жылдамдықпен қозғалады. Оның басты мақсаты – химусты ішекте араластыру, оны ішек бойы жылжыту емес. Осы араластыру процесі арқылы, сондай-ақ қоректік заттардың қорытылуы мен сіңірілуі жалғасып, химус біртіндеп жіңішке ішек арқылы жуан ішекке жетеді.
Once processed and digested by the stomach, the semifluid chyme is passed through the pyloric sphincter into the small intestine. Once past the stomach, a typical peristaltic wave lasts only a few seconds, traveling at only a few centimeters per second. Its primary purpose is to mix the chyme in the intestine rather than to move it forward in the intestine. Through this process of mixing and continued digestion and absorption of nutrients, the chyme gradually works its way through the small intestine to the large intestine.
Жер құрттары
Жер құрты – перистальтика арқылы қозғалатын, гидростатикалық қаңқасы бар, аяқтары жоқ сегменттелген құрт. Оның гидростатикалық қаңқасы созылатын дене қабырғасымен қоршалған сұйықтыққа толы дене қуысынан тұрады. Құрт денесінің алдыңғы бөлігін радиалды түрде тарылтып, гидростатикалық қысым арқылы ұзындығын арттырады. Бұл тарылған аймақ құрттың денесі бойымен артқа қарай жылжиды. Соның салдарынан, әрбір сегмент алға қарай созылып, содан кейін босанып, субстратқа қайта жабысады, ал шаш тәрізді кірпікшелер артқа қарай сырғанаудың алдын алады. Көбелек құрттары мен мыңаяқтылар сияқты басқа да омыртқасыз жануарлар да перистальтика арқылы қозғалады.
The earthworm is a limbless annelid worm with a hydrostatic skeleton that moves by peristalsis. Its hydrostatic skeleton consists of a fluid filled body cavity surrounded by an extensible body wall. The worm moves by radially constricting the anterior portion of its body, increasing length via hydrostatic pressure. This constricted region propagates posteriorly along the worm's body. As a result, each segment is extended forward, then relaxes and re contacts the substrate, with hair like setae preventing backward slipping. Various other invertebrates, such as caterpillars and millipedes, also move by peristalsis.
Машиналар
Перистальтикалық сорғы – бұл оң көлемдік сорғы, онда мотор иілгіш түтіктің алға жылжып келе жатқан бөліктерін қысып, түтіктің ішіндегі сұйықтықты итеріп жылжытады. Сорғы сұйықтықты механизмнен оқшаулайды, бұл сұйықтық тозаңды болса немесе мөлдір болуы қажет болса өте маңызды. Жер құрттары сияқты, роботтар да қозғалысқа қол жеткізу үшін перистальтиканы пайдаланады.
A peristaltic pump is a positive displacement pump in which a motor pinches advancing portions of a flexible tube to propel a fluid within the tube. The pump isolates the fluid from the machinery, which is important if the fluid is abrasive or must remain sterile. Robots have been designed that use peristalsis to achieve locomotion, as the earthworm uses it.