Кіріспе

Ойынға арналған музыкалық шығарма

Қосымша музыка – бұл ойын, телебағдарлама, радиобағдарлама, бейнеойын немесе басқа да негізгі мақсаты музыка емес презентация түрінде қолданылатын музыка. Бұл термин киноға арналған музыкаға сирек қолданылады, мұндай музыканы фильмнің саундтрегі немесе музыкалық сүйемелдемесі деп атайды. Қосымша музыка көбінесе фондық музыка болып табылады және оқиғаға атмосфера қосу үшін жасалады. Ол жай ғана төмен, қауіпті күй ретінде, жақын арада қорқынышты оқиға болатынын сездіретін немесе оқиғаның дамуын күшейту үшін қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, ол овертюралар, көрістер ауысқанда немесе актінің соңында, 19 ғасырдағы көптеген пьесаларда болғандай, интерлюдия алдында ойналатын музыка сияқты шығармаларды да қамтуы мүмкін. Бұл музыка сахнада музыканттар ойнайтын қойылымдарда да қажет болуы мүмкін.

Тарих

Қосымша музыканың пайда болуы грек драмасы дәуіріне дейін барады. Көптеген классикалық композиторлар әртүрлі пьесаларға қосымша музыка жазды, соның ішінде Генри Перселлдің «Абделазер» музыкасы, Жорж Фридерик Хенделдің «Алхимик» музыкасы, Йозеф Хайднның «Il distratto» музыкасы, Вольфганг Амадей Моцарттың «Тхамос, Мысыр патшасы» музыкасы, Людвиг ван Бетховеннің «Эгмонт» музыкасы, Феликс Мендельсонның «Жазғы түнгі арман» музыкасы, Роберт Шуманның «Манфред» музыкасы, Жорж Бизенің «Л’Арлезианна» музыкасы және Эдвард Григтың «Пир Гинт» музыкасы кіреді. Бұл туындылардың көпшілігі пьеса контексінен тыс концерттерде орындалады. Жоғарыда аталған классикалық шығармаларға енген вокалды қосымша музыканы Бродвей немесе кино мюзиклдарының музыкасымен шатастыруға болмайды, онда әндер кейіпкерді ашады және сюжетті дамытады. Бродвей немесе кино мюзиклінің музыкасы туындыны мюзиклге айналдыратындықтан, ол қосымша музыкадан гөрі шығарма үшін әлдеқайда маңызды, себебі қосымша музыка көбінесе тек фондық музыка болып табылады; шындығында, көптеген пьесаларда мүлдем қосымша музыка жоқ. Кейіннен қосымша музыка деп аталған алғашқы үлгілер жартылай опералар, квази опералар, маскалар, водевильдер және мелодрамалар ретінде де сипатталған. Қосымша музыка жанры концерттік орындау үшін арналған шығармаларға, мысалы, Бетховеннің Кориолан увертюрасы (Генрих Иосиф фон Коллин трагедиясы үшін жазылған) немесе Чайковскийдің «Ромео мен Джульетта» фантазиялық увертюрасына қатысты емес. Қосымша музыка діни рәсімдерде де кездеседі, әсіресе дін қызметкерлері бір жерден екінші жерге жүріп бара жатқанда. (Бұл гимндерден ерекшеленеді, онда музыканың өзі құлшылықтың негізгі бөлігі болып табылады.) Комедиялық шоуларда да осыған ұқсас мақсатта қосымша музыка кеңінен қолданылады: жайсыз кезеңдерде көңіл көтеру үшін. Белгілі комедиялық музыканттардың қатарында Пол Шаффер, Макс Вайнберг, Патрик Бургомастер және Джон Батист бар. Қазіргі заманғы қосымша музыка композиторларына Пьер Булез, Лоренцо Ферреро, Ирмин Шмидт, Илона Секач, Джон Уайт және Яннис Ксенакис жатады.

Авертура

Овертура – фильмнің, пьесаның, операның және т.б. басында, көрініс басталар алдында ойналатын қосымша музыка. Ол жеке толыққанды музыкалық туынды немесе қарапайым әуен болуы мүмкін. Кейде овертурада сол туындының барысында қолданылатын музыкалық тақырыптар қайталанады.

Әннің тақырыбы

Тақырыптық ән – өнер туындысын көрсететін музыкалық шығарма, ол көбінесе өнер туындысының басында немесе соңында орындалады. Тақырыптың элементтері өнер туындысы барысында қолданылатын басқа да қосымша музыкаға енгізілуі мүмкін. Фильмдерде тақырыптық әндер әдетте титрлер кезінде ойнатылады. Махаббат тақырыбы – өнер туындысының басты кейіпкерлерінің қатысуымен дамыған романтикалық сахналарды сүйемелдейтін ерекше тақырыптық ән (көбінесе түрлендірілген түрде). Тақырыптық әндер – өнер туындысы үшін жазылғаннан кейін жеке түрде шығарылатын қосымша музыканың ең көп таралған шығармаларының бірі және кейде өздігінен үлкен жетістікке жетеді.

Төменгі сызық

Андерсчер – өнер көрсетіліміндегі оқиғаны сүйемелдейтін жұмсақ саундтрек тақырыбы. Ол көбінесе көрермендердің назарына тікелей түспейді, тек жанама түрде ғана сезіледі. Оқиғаның көңіл-күйін белгілеуге немесе көрсетуге көмектеседі.

Стингер

Стингер – қойылымдағы көрініс ауысуын сүйемелдейтін өте қысқа музыкалық сәт. Көбінесе стinger уақыттың өтуін немесе орынның өзгеруін көрсетеді. Мысалы, американдық "Достар" телесериалында көрініс алмасуларын белгілеу үшін стingerлер жиі қолданылған. Сенімсіз дереккөз: себебі – дереккөз блог сияқты көрінеді.

Бұрау

Қысқа музыкалық жазбалар тізбегі, «луп» деп аталатын, көбінесе бейнелеуге сүйемелдеу үшін қажет болғанда, шексіз және үздіксіз қайталанатындай етіп жасалады. Мұндай жазбалар көбінесе деректі және тауарлық фильмдерде фонограмма ретінде қолданылады.