Кіріспе

Вильгельм Хасенклевер (1837-1889) - неміс саясаткері. Ол бастапқыда тері өңдеуші болып жұмыс істеген, бірақ кейін журналист және жазушы болды. Алайда, ол Германияның Социал-демократиялық партиясының (СДПГ) алдыңғыларындағы саяси жұмысымен танымал. 1869 және 1870 жылдары Хасенклевер Солтүстік Германия Конфедерациясының Рейхстаг (парламент) -та Жалпы неміс жұмысшыларының қауымдастығының (Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein, ADAV) өкілі болды. 1871 жылдан бастап ол ADAV-тің соңғы президенті болды, ол Социал-демократиялық жұмысшылар партиясымен (Sozialdemokratische Arbeiterpartei, SDAP) бірігіп, Германияның Социалистік жұмысшылар партиясын (ozialistische Arbeiterpartei Deutschlands, SAP) құрды. 1874 жылдан 1888 жылға дейін ол 1871 жылы құрылған Германия империясының рейхстагтағы социал-демократ өкілі болды: бастапқыда ADAV, кейіннен SAP. Хасенкливер сол жердегі партияның басқарма мүшесі болды. Вильгельм Либкнехтпен бірге ол партиялық газетті "Vorwärts" 1990 жылға дейін SPD ресми газетін құрды.

Өмір және мансап

Вильгельм Хасенклевер Арнсбергте туған. Отбасы протестанттық тамырларға ие болды және католик Арнсбергке көшіп келді. Орта мектепте "Секунда" (бүгінгі Mittlere Reife, толық Abitur-дан төмен орта білім туралы дипломға тең) білім алғаннан кейін, ол ата-анасынан күншілдік кәсіпті үйренді. 1857/58 жылдары ол бір жылға әскери қызметке мәжбүр болды; 1859 жылы Пруссия армиясының Дюссельдорф пен Кельн қалаларында әскери қызметте болды. Осы аралықта және одан кейін Хасенклевер - сол кездегі көптеген қолөнершілер сияқты - жолға шығып, әртүрлі қысқа мерзімді жұмыс орындарын алып, Солтүстік Германия Конфедерациясының көптеген мүше мемлекеттеріне, Швейцарияға, Солтүстік Италияға және Оңтүстік Францияға барды. Пролетариаттың проблемаларын түсінген тәжірибесі оның кейінгі саяси ұстанымына үлкен әсер етті.

Журналистік және саяси еңбектері

Спорт клубтарында жұмыс істеу арқылы Хасенкливер жазу мен баяндама жасауды жақсы көретінін білді. 1862/63 жылдары ол Хагендегі демократиялық бағыттағы Westfälische Volkszeitung газетінің редакторы болды. Журналист ретінде ол социалист Фердинанд Лассалдың еңбектерін, әсіресе Лассалдың жұмысшы сыныбына арналған бағдарламасын біледі. Бұл конфедерацияның көптеген штаттарында кіші топтары бар алғашқы неміс социал-демократиялық партиясының негізі болды: Жалпы неміс жұмысшыларының қауымдастығы (Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein, ADAV), 1863 жылы 13 мамырда Лейпцигте құрылды және Ласальдің бастамасымен. Екінші Шлезвиг соғысы кезінде Хасенклевер тағы да қысқа уақытқа Пруссия әскеріне шақырылды. Бостандыққа шыққаннан кейін көп ұзамай ол Rheinische Zeitung газетіне жазған мақаласы үшін аға патшаға қарсы Ehrfuhrchtsverletzung (Lèse majesté) негізінде алты аптаға бас бостандығынан айырылды. Алайда ол апелляциялық шағымда ақталды. Пруссияның сот жүйесімен болған тәжірибеден кейін ол сол жылы ADAV-ге қосылды.

АДАВ-дағы мансап, СДПА-мен бәсекелестік

1866 жылы Хасенклевер АДАВ-ның хатшысы болып сайланды. 1868 жылдан 1870 жылға дейін партияның қаржысына жауапты болды. Сонымен қатар, 1867 жылдан 1869 жылға дейін ол Хальвердегі әпкесіне тиесілі тері зауытын басқарды. 1869 жылы Хасенклевер 1876 жылы Пруссия Австрияға қарсы Аустрия-Пруссия соғысында жеңіске жеткеннен кейін құрылған Солтүстік Германия Конфедерациясының Рейхстагта (Германия империясы) (парламентте) Дуйсбургтің өкілі болды. Сайлаудан кейін ол Берлинге көшіп барды. Басқа ADAV өкілдері Фридрих Вильгельм Фрицше және антипруссиялық, антимарксистік Иоганн Баптист фон Швейцер болды, ол сол жылы ADAV президенті болды. Рейхстагта Вильгельм Либкнехт пен Август Бебельмен бірге Социал-демократиялық жұмысшылар партиясы (Sozialdemokratische Arbeiterpartei, SDAP) болды. Партия революциялық және марксистік болып, 1869 жылы Саксония Корольдігінің Эйзенах қаласында Саксония Халық партиясының сол жақ қанатынан құрылған. ADAV-ге қарама-қайшы, SAP қатаң антипруссиялық бағытпен жүріп, Австрияны және федералды құрылымды қосатын "[[Клейндейтсхард және Гросдейтсхард]]" (үлкен неміс) бірігуіне жұмыс істеді, Пруссияның үстемдігін шектеу мақсатымен, бұл SAP реакциялық және милитаристік деп саналды. Бұл консервативті Пруссия президенті және Солтүстік Германия Конфедерациясының канцлері Отто фон Бисмарктің мақсаттарына ғана емес, сонымен қатар халықаралық бағыттағы САП-қа қарағанда ұлттық мәселелерде канцлерге жақын болған АДАВ-тың даулы көшбасшысы Швайцермен де қайшылықта болды. Бірінші рейхстаг кезеңі аяқталғаннан кейін Хасенклевер 1870/71 жылдардағы франко-пруссия соғысына қатысты. Пруссия басшылығымен Солтүстік Германия Конфедерациясының жеңісінен кейін оңтүстік Германияның Баден, Вюртемберг және Бавария мемлекеттері Конфедерацияға қосылып, Пруссия королі Вильгельм I-мен бірге Германия империясын құрды. Осылайша "[[Kleindeutsche Lösung]]" (кіші неміс) шешімі іске асырылды. Бисмарк император белгілеген үкіметтің басшысы және рейхсканцлері болды. Көп ұзамай үкімет пен Швайцердің (АДАВ-да авторитарлық, диктаторлыққа жақын көшбасшы ретінде танымал) арасындағы құпия байланыс белгілі болды. Швайцер партия басшысы лауазымынан кетіп, саяси мансабын аяқтады. 1871 жылы Хасенкливер Швайцердің орнын басып, ADAV президенті болып сайланды. Келесі жылдары Бисмарк СДПА мен АДАВ-ты (олар екеуін де ол "Райхтың жаулары" деп санайды) бір-біріне қарсы ойнауға тырысты. Екі партия арасындағы бәсекелестік үкіметке рейхтегі жұмысшы бірлестіктерін рейдтер мен іздестірулер арқылы қиындатуды жеңілдетті. Жаңадан сайланған президент ретінде Хасенкливер АДАВ-ға жаңа бағыт бере бастады. Бұл, Бисмарктің үдемелі шектеуші бағытымен бірігіп, партияның СДПП-ға жақындауына әкелді. Алайда екі партия да өз басымдықтарын сақтап қалды және бір-бірін сынға алды: реформа (АДАВ) революцияға қарсы (СДАП), жұмысшы қозғалысының ұлттық ықпалы (АДАВ) пролетариаттық интернационализмге қарсы (СДАП), кооперативтерге жұмыс істеу (АДАВ) кәсіподақтарға жұмыс істеу (СДАП). ADAV-тің екі газеті - Der Social Demokrat ("Социал-демократ") және Der Agitator ("Агитатор"), екеуіне де Швейцер билік құрғанша, ол орнынан кеткенше - енді Der Neue Sozial Demokrat ("Жаңа Социал-демократ") деп аталатын жаңа партиялық басылымға біріктірілді. Бас редакторлары Хасенклевер және оның партиялық досы және қолдаушысы Вильгельм Хассельман болды. Сонымен қатар, Хасенклевер Sozial politische Blätter ("Социалдық саяси қағаздар") журналының редакторы болды және 1873 жылдан бастап Sozialpolitische Blätter zur Unterhaltung und Belehrung der deutschen Arbeiter ("Неміс жұмысшыларының ойын-сауығы мен білім беруі үшін әлеуметтік саяси қағаздар") арнайы басылымының баспашысы болды. Хасенкливердің басшылығымен АДАВ 5300 (1871) -ден 19000 (1873/74) -ден астам мүшеге дейін өсті. "Der Neue Sozial Demokrat" газетіне 11000-нан астам адам жазылыпты. Өзінің басылымдары үшін Хасенкливер "жұмысшыл әрекеттерге жұртшылық алдында үгіт беру", "адамды жамандау" және "жабық қоғамға мүшелік" сияқты қылмыстар үшін бірнеше рет қылмыстық жазаға кесілді, ол бір айдан үш айға дейін бас бостандығынан айырылды.

ADAV және SDAP SAP бірігуі

Төрт жылдық үзілістен кейін Хасенклевер тағы да Рейхстагқа сайланды (бұл Германия империясының Рейхстагқа айналды), бұл жолы Олтонаның атынан. Содан бері АДАВ пен СДПП ұстанымдары бір-біріне жақындады. 1875 жылы 5 мамырда Готтада өткен партияның бірлескен отырысында екі партия бірігіп, Германияның Социалистік жұмысшылар партиясын (Sozialistische Arbeiterpartei Deutschlands, SAP) құрады. Екі партияның басшылары Хасенклевер мен Вильгельм Либкнехт ГОТА бағдарламасына (Готхаер Программасы) жазылған компромиске қол жеткізді. Ол SDAP-тің революциялық мақсаттарын заңдық шектерде жұмыс істеу үшін азайтуды қамтыды: Сонымен қатар, бұл мақсаттарға ең алдымен ұлттық деңгейде қол жеткізу керек, бұл социал-демократиялық саясаттың интернационалистік аспектісін әлсіретті. Партиялық бағдарламада кооперативтік экономиканы дамыту туралы SDAP-тің бұрынғы бағдарламасына қарағанда әлдеқайда көп айтылды. Либкнехттің марксистік мақсаттары толығымен жойылмаса да, Карл Маркс өзі өзінің "Критика де Готаер бағдарламалары" ("Критика Гота бағдарламасының сыны") -да Лондонға жер аударылғаннан кейін реформаға бағдарланған келісімді сынға алды. Хасенклевер 1975/76 жылдары Либкнехт пен Август Бебельмен бірге жаңа SAP басқармасында болды. Либкнехтпен бірге ол 1876 жылы Лейпцигте жаңа орталық партиялық басылым Vorwärts ("Алдыға") басқарды. Оның алғашқы саны 1876 жылы 1 қазанда жарық көрді. Vorwärts әлі күнге дейін SAP-тың мұрагері партиясы - SPD-нің ресми басылымы болып табылады. Сол жылы Хасенклевер Гамбургке көшіп барып, "Гамбург Альтонаер Фольксблат" ("Гамбург Альтона Халық қағазы") газетін құрды. Сонымен қатар, ол Лейпцигте сатирикалық жұмысшы газетін шығарды.

Рейхстагтағы жұмыс және антисоциалистік заңдар

Социал-демократтарды қолдаудың үнемі артуына байланысты Бисмарк партияны және оған байланысты бірлестіктерді одан әрі қатаң түрде басуға тырысты. 1878 жылдың мамыр мен маусым айларында император Вильгельмге екі рет қастандық жасауға тырысу оған әрекет етуге мүмкіндік берді. Ол керісінше екенін білгенмен, СЭП-ті өлтірушілерге тапсырыс берген деп айыптады. Консервативті және Ұлттық Либералды Рейхстаг өкілдерінің көпшілік шешімінен кейін Бисмарк "Законға қарсы" деген заңды ұсынды. Ол рейхстаг пен ландтагтан (мемлекеттік парламенттерден) тыс SAP-тің барлық қызметіне, жиналыстарына және басылымдарына тыйым салды. Ол 1878 жылы 22 қазанда күшіне енді және 1890 жылы Хасенклевердің қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң және Бісмарк жаңа император Вильгельм II-нің канцлер лауазымынан босатылғаннан кейін күшін жойды. "Ворварц" газеті де тыйым салынған. "Der Sozialdemokrat" партиялық газеттердің бірі болды, ол рейхте заңсыз таратылды. 1880 жылдан бастап Цюрихта, ал 1887 жылдан бастап Лондонда басылып шығады. Көптеген социал-демократтар көршілес елдерге көшіп кетуге мәжбүр болды, басқалары антисоциалистік заңдарды бұзғаны үшін түрмеге қамалды немесе "агитаторлар" ретінде өмір сүрген қалалардан шығарылды. Үкімет социал-демократтардың бекінісі болған бірнеше қалаларға Kleiner Belagerungszustand (шағын қоршау жағдайы) деп жариялаған кезде, бұл санкциялар одан әрі өсті. Хасенклевер, Либкнехт, Бебель және басқа да САП партия мүшелері Рейхстагтағы орындықтарын сақтап қалды және Бисмарктың саясатына және оны қолдаған партияларға қарсылық білдіруді жалғастырды. Алайда, оларға Рейхстагтан тыс рейхс шекарасында әлеуметтік демократияны ашық түрде көрсетуге рұқсат етілмеді. Осы ауыр санкцияларға қарамастан, олардың орындықтары келесі рейхстаг сайлауында расталды, онда САП қосымша дауыс алуды жалғастырды. Бисмарктың ниеттеріне қарсы, антисоциалистік заңдар жұмысшы класындағы бірліктің артуына әкелді, ол жұмысшыларды саясаттастырды және оларды партияға жақындатты. 1881 және 1890 жылдар аралығында рейхстагта САП үшін дауыс саны 1881 жылғы 312000-ден 1890 жылы 1,4 миллионнан астамға дейін көтерілді, бұл 450% -дан астам өсім. Бұл Сап партиясын Рейхтегі ең көп дауыс жинаған партияға айналдырды. Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінің негізін құраған канцлердің жаңа Социалдық заңдары бұл үрдісті тоқтата алмады. Көптеген социалистер сияқты Хасенкливер де партия мүшелігіне қарамастан, социалистік заңдарға қарсы кезінде кәсіподақтармен белсенді жұмыс істеді. Мысалы, 1878 жылдан кейін ол Берлин Arbeiterbund ("Берлин жұмысшыларының қауымдастығы") бірлесіп құрды. Оның басылымдары ішінара псевдониммен жазылған. Ол рейхстагта орын алса да, Kleiner Belagerungszustand Германиядағы тұрғылықты жерін бірнеше рет ауыстыруға мәжбүр болды, өйткені ол 1881 жылы Лейпцигтен және 1884 жылы Берлиннен шығарылды. Ол Вурзенде, Галледе және Дессауда өзін-өзі жұмыспен қамтыған жазушы ретінде өмір сүрді. Ол өзінің саяси жұмысын көбінесе өзі қаржыландыра алмағандықтан, Берлинде сигаро саудасына ие болған әйелі Клараның қолдауына сүйенуге мәжбүр болды.

Ауру және өлім

1880-ші жылдардың аяғында Хасенкливер неврологиялық және психиатриялық жағдайдан қатты зардап шекті, ол кезде нақты диагноз қойылмаған. Бұл оның саяси жұмысын қиындатып, ақырында мүмкін емес қылып қойды. 1888 жылы Дюссельдорфтағы Geheimbund Prozess ("жасырын қоғамның соты") кезінде құлдырағаннан кейін ол Рейхстагтан кетіп қалды. Ол денсаулығын қалпына келтіруге тырысты Maison de la santé (французша "денсаулық үйі"), Берлиннің оңтүстігіндегі Шенебергтегі санаторий. Ол 1889 жылы 3 шілдеде 52 жасында, қызметкерлердің қолдауына сүйеніп, ақыл-ой қабілетсіз қайтыс болды. Ол антисоциалистік заңдардың жойылуын және бір жылдан кейін SAP-тің Германияның Социал-демократиялық партиясы (Sozialdemokratische Partei Deutschlands, SPD) деп аталуын көрмеді. Ол Берлиндегі Пренцлауер Бергтегі Фридхоф дер фрирелигиозен Gemeinde Берлинде ("Берлиндегі тәуелсіз діни қауымның зираты") жерленді. Жерлеу рәсіміне 15000-ға жуық жұмысшы қатысты. Бір жылдан кейін, 1890 жылы, партия мүшелері SPD сол жерде ескерткіш салу үшін ақша жинады. Оның жазуы "Dem alten Kämpfer für Wahrheit, Freiheit und Recht" ("Ақиқат, бостандық және әділдік үшін күрескен ескі күрескерге") деп жазылған. Бүгінде Вильгельм Хасенклевер Платц, Берлиндегі тағы бір ескерткіш тақтасы бар алаң, оның құрметіне аталған. Сонымен қатар, Трептоудағы бір көшеге оның есімі берілген. 1987 жылы Хасенкливердің Арнсбергтегі туған үйіне де ескерткіш тақта орнатылды.

Жазушы ретінде жұмыс істеу

Хасенкливердің жазушылық қызметі газеттер мен журналдардағы көптеген жарияланымдардан асып түсті, олардың көпшілігін ол өзі құрған болатын. Ол сол кездегі әлеуметтік-саяси проблемалар туралы түрлі трактаттар жазды, сонымен қатар роман, өлеңдер мен әндер жазды, онда ол жұмысшылардың ісіне эмоционалды және пафоспен қарады. Оның өлеңдерінің тамыры Vormärz-тің саяси өлеңдері болды және көркемдікке қарағанда саяси болуды көздеді. Алайда, күнделікті саясатта Хасенкливер сол кездегі басқа жетекші социалистерге қарағанда қарапайым деп саналды. Партия ішінде оның ең даулы еңбектерінің бірі "Der Wahrheit die Ehre. "Диалог" ("Ақиқатқа құрмет. Германиядағы еврейлер мәселесі туралы ұсыныс") 1881 жылы "Вильгельм Ревел" деген псевдониммен жариялаған. Онда Хасенкливер антисемиттік күн тәртібін саяси түрде насихаттау үшін Христиандық әлеуметтік партияны (Christlich soziale Partei) құрған Адольф Стокердің расистік антисемиттік ұстанымына тоқталды. Алайда, социал-демократтар сайлаушыларын тартуға және оларды бүлдіруге тырысқан бұл "қозғалысты" сынға ала отырып (шетелдік сәттілікпен), Хасенклевер жұмысшылар қозғалысындағы антисемиттік наразылықтарға тоқталып, олардың антикапиталистік және антиинтеллектуалды мотивацияларын түсінгенін көрсетті. Сонымен, ол өзінің жасырын антисемиттік бейімділігін көрсетті, бұл басқа партия мүшелерінің сын-пікірлеріне әкелді, олар оны ресми партияның еврейлерді эмансипациялау және ассимиляциялау бағытына қауіп ретінде көрді.

Кітап тізімінің ішінара сипаттамасы

Über die Beeinflussung des Arbeiterstandes durch die gegenwärtige Presse ("Қазіргі баспасөздің жұмысшы сыныбына әсері туралы"), Гейдельберг 1864. Erlebtes Skizzen und Novellen ("Тәжірибелер Скетчтер мен романдар"), Лейпциг 1877 ж. Ерлебтес. Солдат өмірінен естеліктер 1857 - 1871 жж. "Солдат өмірінің естеліктері 1857-1871 жылдар" (Лейпциг, 1877). "Лебе, Лебен, Кампф" Gedichte ("Сүйіспеншілік, өмір, күрес. Өлеңдер. "), Гамбург 1878 ж. "Нох einmal Herr Findel und die Socialdemokratie" ("Тағы бір рет мистер Финдел және әлеуметтік демократия"), Лейпциг 1880. "Шынында құрмет" (Der Wahrheit die Ehre) Германиядағы еврейлердің сұранысына арналған еңбек ("Ақиқатқа құрмет. Германиядағы еврейлер мәселесі туралы ұсыныс"), Нюрнберг 1881 (Вильгельм Ревел деген псевдониммен жарық көрді).