Кіріспе

Тан және У Чжоу әулеттерінің провинциясы Тан протектораты Аннан - императорлық протекторат және 679 жылдан 866 жылға дейін Қытайдың Тан және У Чжоу әулеттерінің оңтүстік әкімшілік бөлімшесі, қазіргі Вьетнамда орналасқан. Ан Нам, "Аннам" деп жеңілдетілген, қытайлық аттың вьетнамдық түрі Аннан, яғни "Тынықтайтын оңтүстік" немесе "Оңтүстікке тыныштық орнату", толық атауының кесілген түрі, "Оңтүстікке тыныштық орнату үшін генерал-протекторат" 679 жылы Аннан протектораты Цзяочжоу протекторатты алмастырды, сонымен қатар Цзяочжи деп аталады, оның орыны Сонпь округінде (平縣) (қазіргі Ханой) орналасқан. Аннан 757 жылдан 760 жылға дейін қысқа уақыт ішінде Женнан деп аталды. 864 жылы Нанжао шабуылға ұшырағаннан кейін Аннан протектораты 866 жылы Гао Пянның қайта басып алуы кезінде Цзиньхай әскери командалығы деп қайта аталды. Бүгінде сол аймақ кейде Đại Việt-дің "шығыс астанасы" Тонкин деп аталады. Жергілікті тұрғындар бұл аймақты "солтүстік аймақ" деп атайды.

Алдыңғылар

Бұл аумақты Цинь династиясы үшін Цзяо Туо Цинь Ши Хуанның өлімінен кейін жаулап алды. Чуаньхан қақтығысына байланысты хаоста ол өзінің тәуелсіздігін Наньюе деп жариялады және Паню (қазіргі Гуанчжоу) қаласынан билік жүргізді. Цзяочжоу - хан әулетінің елдерінің бөлінісі, ол біздің заманымызға дейінгі 111 жылы осы патшалықтың қосылуынан пайда болды. Алғашында қазіргі Гуандун, Гуанси және Солтүстік Вьетнам аймақтарын қамтиды. Үш патшалық дәуірінде Шығыс У 222 жылы Лянгуаннан Гуанчжоу болып бөлінді. Түнгі Вьетнамдағы Тан билігі 622 жылы қытайлық соғыс әміршісі Цю Хэ Тан билігін мойындағаннан кейін басталды.

Тан протектораты

624 жылы Тан әулеті Цзяочжоу протекторатын құрды. 627 жылы Цзяочжоу протектораты Лингнан округінің басқаруына берілді. 679 жылы Аннан протектораты Цзяочжоу протекторатының орнын басып, қазіргі Ханойдағы Сонгпинг округінде (平縣) орналасқан. Аннан протектораты 757 жылы Женнан протектораты деп аталды. 760 жылы Аннан протектораты болып қайта өзгертілді. Аннан протектораты 846 жылы Нанжаодан шабуылға ұшырады және қақтығыс 866 жылға дейін созылады, содан кейін Цзиньхай армиясы Цзиедуши құрылды.

Ерекше оқиғалар тізімі

676 жылы Гуанси, Гуандун және Цзяочжоу провинцияларының джиедушилері мен губернаторлары жергілікті адамдарды әкімшілік лауазымдарға таңдау әдісін құрды. Әр төрт жылда "оңтүстік іріктеу" бесінші және одан жоғары дәрежелі лауазымдарға тағайындалатын абориген басшыларын таңдайды. Салық салу империяның өзінен гөрі қалыптырақ болды; егін салығы стандартты мөлшерлеменің жартысы болды, бұл қытай емес халықты басқаруға тән саяси проблемаларды мойындау еді. 687 жылы Аннанның жаңа губернаторы Лю Янью салықты екі есе арттырды. Ли Тьо Тьен басқарған жергілікті шаруалар қарсылық көрсетті. Лю Янью Лиді өлтірді. Джин Кинь, Льдің отандастарының бірі, халықты Яньюға қарсы бастап, оны Сонгпингте қоршап алды. Жазда көтерілісшілер Сонгпинді басып алып, Яньюны өлімге кесіп тастады. Бұрын генерал-губернатор Фэн Юаньчань Люға көмектесуге шақырылған болатын, бірақ Фэн Людың есебінен ықпал етуге үміттеніп, оған көмектесу үшін ештеңе істеген жоқ. Оның орнына Фэн бекіністі лагерь құрып, бүлікшілерге елшілерін жіберіп, олардың басшыларын өлтіріп, оған қосылуды бұйырды. Лю өлтірілгеннен кейін Фэн Аннаннан бас тартты. Тағы бір генерал, Цао Сюаньцзин, Аннанға аттанған, көтерілісті бағындырып, Джин Кинді өлтірген. 722 жылы Май Тхук Лан қазіргі Ха Тин провинциясында көтеріліп, өзін "Қара император" (Hắc Đẽ) деп жариялады. Оның бүлігі 23 өлкеден келген адамдарды "400 000 ізбасар"мен біріктірді. Көпшілігі ауылды аралап, азық-түлік пен басқа да заттарды тонап жүрген шаруалар еді. Ол сондай-ақ Чампа және Ченла, Цзиньлин (Алтын көрші) және басқа да аталмаған патшалықтармен одақтасты. Гуандуннан генерал Ян Цзиксуның қолбасшылығындағы 100 000 адамнан тұратын қытай әскері, соның ішінде Танға адал болған таулы тайпалардың "көпшілігі" Ма Юань салған ескі жолмен жағалау бойымен жүрді. Янг Цзису 723 жылы Май Тхук Лоанға күтпеген жерден шабуыл жасап, көтерілісті басады. Сварти императоры мен оның ізбасарларының мәйіттері үлкен үйіндіге үйіліп, бұдан әрі болатындарды тоқтату үшін көпшілік алдында қойылды. 767 жылы явандықтар Аннанға шабуыл жасап, Сонгпингті қоршап алды, бірақ Тан маркизі Чжан Бойи жеңді. 785 жылы қытайлық губернатор Гао Чжэнпиннің салықтарды екі есе көбейтуіне байланысты анаместің әміршілері Дьо Ан Хань, Фун Гун және Фун Ан көтеріліске шықты. Тан әскерлері Аннанды 791 жылы қайта басып алды. 803 жылы солтүстік штаты Чампа, Хуанванг, оңтүстік Аннанды басып алды. Танг әскерлері де бас көтерді. 803 жылдан 863 жылға дейін жергілікті көтерілісшілер Аннанның алты қорғаушы генерал-майорын өлтірді немесе қуып жіберді. 820 жылы Дьюнь Тан (Ян Цин) көтеріліп, Сонгпингті басып алды және протекторат генералын өлтірді. Дьюнг Тан өзінің қатыгездігіне байланысты танымал емес еді және көп ұзамай жергілікті тұрғындар оны өлтірді, алайда аймақта келесі 16 жыл бойы тәртіпсіздіктер болды. 823-826 жылдары Нунг халқы (Хуан халқы) Чампадан келген шабуылшылар көмегімен Йонгчжоуға шабуыл жасап, 18 округті басып алды. Бұл шабуылымен танымал болған варварлар "Нунг үңгірлері" (Сары үңгірлердегі варварлар) Тан 827-835 жылдар аралығында қайта шабуыл жасағаннан кейін Нанжаодан көмек сұрады. 845 жылы губернатор Ву Хун әскерлерін Сонгпинг қала қабырғаларын қайта тұрғызуға мәжбүрлеуге тырысты, бірақ олар көтеріліп, оны қашуға мәжбүр етті. Көтеріліс басылды. 846 жылы Юньнаннан (Нанжао) келген "варварлар" Аннанға шабуыл жасады. Жаңа губернатор Пей Юанью көршілес провинциялардың сарбаздарымен қарсы шабуыл жасады.

Көтеріліс, басып алу және атауды өзгерту

854 жылы Аннанның жаңа джиедушиі Ли Чжуо тұз саудасына тыйым салып, күшті басшыларды өлтіріп, тау тайпаларымен жауыздық туғызды, нәтижесінде жергілікті көрнекті басшылар Нанжаоға көшті. Генерал Ли До Дюк, сондай-ақ басқалар Нанжаоға мойынсұнды. 858 жылы Нанжао Аннанға шабуыл жасады, ал жаңа джиедуши Ли Ху көтеріліске қатысқан бір қолбасшының ұлын өлтірді, бұл Аннанның күшті тайпаларын одан әрі аластатып, оларды Нанжаоға ауыстырды. Нанжао шабуылға шықса, Дьо кланы 30 мың адаммен көтерілді. 863 жылдың басында Наньчжао мен оның одақтастары қатты қоршаудан кейін Сонгпингті басып алды. Нанжао Аннанды қиратып, жергілікті тұрғындарды аластатып, Тан мен Нанжао күштерінің арасындағы күштер тепе-теңдігін көргенде жалпы хаос болды. 864 жылы Тәжірибелі Тан генералы Гао Пян 866 жылы Наньчжао күштерін жеңілдеткен қарсы шабуылға көшті. Ол Аннанның астанасы Сонгпингті қайта басып алды және қайта құрылған астананы Đại La деп атады. Ол сондай-ақ Аннан аймағын Цзиньхай Цзюнь деп атады. Бейбіт теңіз армиясы).

Салдары

Тан 874-879 жылдары Аннанның жергілікті тайпаларына қарсы жорық жүргізді. 877 жылы Гуансидегі Аннаннан жіберілген әскерлер көтеріліске түсті. 880 жылы Аннандағы әскер көтеріліске түсіп, Đại La қаласын басып алды және әскери комиссар Цэн Гунды солтүстікке қашуға мәжбүр етті, бұл Солтүстік Вьетнамдағы қытайлық бақылауға де-факто тоқтады.

Мәдениет және дін

Аннан протектораты кезінде оның аумағында тұратын жергілікті халықтардың нақты аты болған жоқ. Қытай жазуында оларды Жабайы адам (Жабайы варварлар), Ли немесе Анамдар деп атаған. Ежелгі дәуірден бастап Солтүстік Вьетнам халқы татуировка жасау, шашын кесу, сызықты пончо кию, ағаш найзалар қолдану және сүйекті жебелер атумен танымал болды. Сондай-ақ, олар ауыл шаруашылығы құдайларына адамдарды құрбандыққа шалатын. Солтүстікте, қазіргі Гуансиге жақын орналасқан Йонгчжоу (Наннинг) айналасында таулар Хуан (Гван) халқының немесе "Гротто варварларының", Нунь халқының және Нин тайпаларының аумағы болды. Екі ғасыр бойы Аннанды тікелей Танның бақылауында ұстаудың қайта жаңғыруы гибридті Танның жергілікті мәдениеті, саяси және құқықтық құрылымдарына әкелді. Жергілікті синизделген элиталар қытай жазуын қолданды, ал қарапайым адамдар мен тайпалар осы уақытқа дейін вьетнамдықтардың жеке аттарына сәйкес келетін жеке есімдер мен атау стильдерін қабылдады. Аннанға көптеген қытайлық офицерлер мен сарбаздар жіберілді, олардың кейбіреулері жергілікті әйелдерге үйленіп, қоныстанды. Буддизм Тан дәуірі бойы Аннанда өркендеді. Қытай монахтары келіп, Аннан қаласында қытай буддизмін үйретті. У Янтонг (820 жылы қайтыс болған), Аннанның танымал қытай монах, шамамен бес ғасыр бойы сақталған Чан буддизмінің жаңа сектасын әкелді. Жергілікті әйелдердің діни өмірде және қоғамда үлкен рөлі мен мәртебесі болды. Вьетнам ғибадатханалары мен монастырлары қытайлық және басқа да Шығыс Азия елдерімен олардың ауыл ақсақалдары жиналатын "хунь", ауылдың рухани орталығы ретінде атқаратын рөлімен ерекшеленді. Танымал Тан қытай монах Идзинь Дхарманы іздеу үшін Үндістан мен Цейлонға паломнистік сапарға шыққан алты вьетнамдық монах туралы айтқан. Даоизм династияның ресми дініне айналғанмен, төрт танымал тан ақыны Аннаннан шыққан будда ұстаздарын мадақтады. Конфуцийшілдіктің жергілікті ғалымдар элитасы салыстырмалы түрде өте аз болды. 845 жылы Танның бір өкілі таққа "Ананнаннан сегізден артық императорлық қызметкер шықпады; жоғары дәрежелі түлектер оннан аспады" деп мәлімдеді. Лиу Хью Фунь 816 жылы Танның астанасы Чанъанда классикалық емтихандарды тапсырған Аннаннан шыққан жалғыз студенті болды. Екінші рет те сынақтан өтіп, император сарайында кітапханашы болды.