Iraj Bashiri

Кіріспе

1940 жылы туған) - АҚШ-тың Миннесота университетінің тарих профессоры, Орталық Азия және Иран зерттеулері саласындағы жетекші ғалымдардың бірі. Ағылшын, парсы, тәжік және бірнеше түркі тілдерін еркін меңгерген Бәшіри Орталық Азияның негізінен орыс тілінде сөйлейтін қауымдастығына қолжетімді емес шығармаларды зерттейді және аударады. Баширидің мансабы Ираннан басталды, сонымен қатар Орталық Азиямен, атап айтқанда, тажик болмысы мен тажиктер мен Орталық Азияның түркі халқы, атап айтқанда, өзбектер арасындағы қарым-қатынастармен айналысты.

Өмірбаян

Ирадж Бәшіри 1940 жылы 31 шілдеде Иранның Бехбахан қаласында дүниеге келген. Алғашқы білімін Даманех және Даран қалаларында, ал орта мектепті Исфахан мен Ширазда оқыды. 1961 жылы Шираз қаласындағы Хадж Каваам орта мектебінде математика мамандығы бойынша дипломмен бітірген. Башири орта мектепте оқыған кезінде ағылшын тіліне ерекше қабілет танытты. 1959 жылы Рамсарда өткен ұлттық жарыстардан ағылшын тілінен Иранның үздік студенті болып шықты. 1960-1963 жылдары аралығында Башири Пахлави университетінде (қазіргі Шираз университеті) ағылшын тілі мен әдебиетін оқыды және 1963 жылы сыныптың басында бітірді. Пахлавиде оқып жүргенде, ол Фарс провинциясындағы Кайхан Daily газетінде аймақтық репортер болып жұмыс істеді және Шираздағы Британдық кеңесте ағылшын тілі мен Пахлави университетінде ағылшын әдебиетін оқытты. 1964 жылы Башири Ираннан Ұлыбританияда ағылшын әдебиетін оқыды, ал 1966 жылы білім алу үшін АҚШ-қа барды. 1968 жылы Мичиган университетінен жалпы лингвистика бойынша магистр дәрежесін алды, ал 1972 жылы докторлық дәрежесін алды. Д. Иран тіл білімі бойынша сол университетте. Баширидің диссертациясы Ибн Синаның "Бұрынғы өмір" (будан) концепциясына негізделген. Ол парсы тіліндегі будан (болу) етістігінің өзіндік синтаксисі бар екенін көрсетеді. Бұл синтаксис "Бейіну" (шодан) тұжырымдамасы аясында өтпелі кезеңді білдіреді, ал "Жұмыс істеу" (кардан) аясында іс-әрекетті білдіреді. АҚШ-та да Башири лингвистикадан басқа Мичиган университетінде парсы тілін оқытып, Вермонт, Нью-Йорк және Нью-Джерси штаттарында Бейбітшілік корпусының еріктілерін оқытты. 1972 жылы Миннесота университетінде Иран және Түрік тілдері мен әдебиеттер кафедрасының көмекші профессоры болып жұмысқа орналасты. Миннесотадағы алғашқы жылдары ол өзінің диссертациясында әзірлеген теориялық негізді жаңадан бастаушыларға арналған парсы тілін жазу үшін негіз ретінде қолданды. Төрт рет қайта қаралған бұл кітап ағылшын және орыс тілдерінде жарық көрді. 1977 жылы доцент, ал 1996 жылы профессор атағына ие болды. Бәшіри қазіргі уақытта Миннесота университетінде тарих профессоры. Профессор Баширидің Миннесотадағы курстарына Иран тарихы (борынгыдан қазіргі уақытқа дейін), парсы әдебиеті (поэзия мен проза), Иран тілдері мен лингвистикасы кіреді. Сонымен қатар, Орталық Азия мен Ауғанстан халықтарының тарихы бойынша курстар ұйымдастырды. 1980 жылы ол Либералды өнер колледжінің үздік оқытушыларының бірі ретінде танылды. Башири Иран мен Орталық Азияда көп саяхаттап, Қазақстан, Қырғызстан және Тәжікстанға ғалым ретінде келген. Башири сонымен қатар "Еркін Еуропа/Еркіндік радиосының" Тәжік бөлімшесімен тығыз жұмыс істеді. Миннесота университетінде сабақ берген кезде, Башири Мичиган университеті, Остиндегі Техас университеті, Қырғызстан мемлекеттік университеті және Қазақстан ғылым академиясы сияқты басқа да университеттерде сабақ берді және зерттеулер жүргізді. Сонымен қатар, профессор Башири ғылыми-зерттеу және оқыту жұмыстарын жүргізумен қатар, өзінің туған университеті әкімшілігінің жұмысына да қатысады. 1975-1979 жылдары ол Минесота университетінің Таяу Шығыс және кейін Оңтүстік Азия зерттеулер кафедрасының меңгерушісі болды. 1987-2005 жылдар аралығында бірнеше рет, алдымен, орыс және Шығыс Еуропа зерттеулерінің, кейіннен славян және Орталық Азия тілдері мен әдебиеттерінің кафедрасының меңгерушісі болды. Ол колледждің комитеттерінде, әсіресе оқу бағдарламаларына қатысты белсенді болды. 2005 жылы ол колледждің Либералды өнерлер ассамблеясының басшысы және колледждің атқарушы кеңесінің басшысы болды. Қазіргі уақытта ол Лингвистика, ағылшын тілі екінші тіл және славян тілдері мен әдебиеттері институтының уақытша директоры. Башири Кэрол Л. Сайерске үйленген және олардың үш баласы мен бес немересі бар. Оның хоббиі - реалистік көркем әдебиет жазу, балық аулау және Орталық Азия мен Иранның ауыл өмірін суретке салу.

Iraj Bashiri was born on July 31, 1940, in Behbahan, Iran. He completed his early education in the towns of Damaneh and Daran in Fereydan and his high school in Isfahan and Shiraz. He graduated in 1961 with a diploma in mathematics from Haj Qavam High School in Shiraz. While in high school, Bashiri showed a distinct talent for the English language. In 1959, he emerged from the national competitions held at Ramsar as Iran's top student in English. Between 1960 and 1963, Bashiri studied English Language and Literature at Pahlavi University (present day Shiraz University) and in 1963 graduated at the top of his class. While studying at Pahlavi, he also worked as a regional reporter for the Kayhan Daily in the Fars province and taught English at the British Council in Shiraz and English literature at Pahlavi University. In 1964, Bashiri left Iran to study English Literature in the United Kingdom and, in 1966, he traveled to the United States to continue his education. In 1968, he received his M. A. degree in General Linguistics from the University of Michigan and, in 1972, his Ph. D. in Iranian Linguistics from the same university. Bashiri's dissertation is based on Ibn Sina's concept of Existence (budan). He shows that the Persian verb budan (to be) has its own syntax. This syntax in the context of the concept of Becoming (shodan) expresses transition, and in the context of Doing (kardan) expresses action. In the United States, too, in addition to studying linguistics, Bashiri taught Persian at the University of Michigan and trained Peace Corps volunteers in Vermont, New York, and New Jersey. In 1972, he was employed as a Visiting Assistant Professor of Iranian and Turkish Languages and Literatures at the University of Minnesota. During his early years at Minnesota, he used the theoretical framework that he had developed in his dissertation as the base for writing Persian for Beginners. This book, which has been revised four times, is available in both English and Russian languages. Bashiri was promoted to Associate Professor in 1977 and to Professor in 1996. Bashiri is currently a professor of history at the University of Minnesota. Professor Bashiri's courses at Minnesota include Iranian history (from ancient to modern times), Persian Literature (poetry and prose), and Iranian Languages and Linguistics. He also has developed and taught courses on the history of the peoples of Central Asia and Afghanistan. In 1980, he was recognized as one of the College of Liberal Arts' Distinguished Teachers. Bashiri has traveled extensively in Iran and Central Asia, including stints as a visiting scholar in Kazakhstan, Kyrgyzstan and Tajikistan. Bashiri has also worked closely with the Tajik division of Radio Free Europe/Radio Liberty. While teaching at the University of Minnesota, Bashiri also taught and carried out research at other universities including the University of Michigan, the University of Texas at Austin, the State University of Kyrgyzstan, and the Academy of Sciences of Kazakhstan. Finally, while carrying out research and teaching, Prof. Bashiri has also been involved in the administration of his home University. Between 1975 and 1979, he was the head of the Middle East Studies Department and later the South Asian Studies Department at the University of Minnesota. Several times between 1987 and 2005, he was the Chair of, first, the Russian and East European Studies, and later the Slavic and Central Asian Languages and Literatures. He also has been active in College committees, especially in relation to curricula. In 2005, he was both the Head of the College of Liberal Arts Assembly and the Head of the Executive Council of the college. Currently, he is the Interim Director of the Institute of Linguistics, English as a Second Language and Slavic Languages and Literatures. Bashiri is married to Carol L. Sayers and together they have three children and five grandchildren. His hobbies include writing realist fiction, fishing, and painting Central Asian and Iranian rural life.